IV KK 132/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV KK 132/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 listopada 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lidia Misiurkiewicz (sprawozdawca, przewodniczący)

SSN Rafał Malarski

SSN Przemysław Kalinowski

Protokolant Wanda Ciszewska

w sprawie S. K.

oskarżonego z art. 212 § 1 k.k. i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 3 listopada 2004 r.,

kasacji, wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela prywatnego

od wyroku Sądu Okręgowego w N.

z dnia 24 października 2003 r., sygn. akt II Ka [...]

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w G.

z dnia 23 lipca 2002 r., sygn. akt II K [...]

1. uchyla

zaskarżony

wyrok

i

przekazuje

sprawę

Sądowi

Okręgowemu w N. do ponownego rozpoznania – w postępowaniu

odwoławczym,

2. zarządza zwrot L. M. uiszczonej opłaty od kasacji.

UZASADNIENIE

S. K. w postępowaniu prywatnoskargowym oskarżony został o to, że w

okresie od 15 lutego 2000 r. do 25 maja 2001 r. w M., N. i T. w wykonaniu z

góry powziętego zamiaru w pismach kierowanych do Sądów, Prokuratury i

Kolegium ds. Wykroczeń pomawiał pokrzywdzonego L. M. o takie

postępowanie i właściwości, które mogą poniżyć go w opinii publicznej lub

narazić na utratę zaufania potrzebnego dla prokuratora w stanie spoczynku oraz

znieważał pokrzywdzonego pod jego nieobecność, lecz w zamiarze, aby

zniewaga do niego dotarła, tj. o przestępstwo z art. 212 § 1 k.k. i art. 212 § 1 k.k.

w zw. z art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.

Objęty zarzutem czyn ciągły obejmuje 13 zachowań oskarżonego

(których treści nie ma potrzeby na użytek rozważań przytaczać).

Sąd Rejonowy w G., wyrokiem z dnia 23 lipca 2002 r., sygn. akt II K [...],

uznał S. K. za winnego popełnienia czynu zarzucanego mu aktem oskarżenia,

eliminując z jego opisu ppkt I „a”, ograniczając tym samym czyn ciągły do 12

zachowań nim opisanych i za to na podstawie art. 212 § 1 k.k. i art. 212 § 1 k.k.

w zw. z art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. skazał

oskarżonego i w oparciu o przepis art. 212 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

wymierzył mu karę grzywny w wysokości 90 stawek dziennych po 10 złotych

każda – to jest 900 złotych.

Wyrok ten zaskarżył oskarżony i na skutek jego apelacji Sąd Okręgowy w

N., wyrokiem z dnia 24 października 2003 r., sygn. akt II Ka [...], zmienił

zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnił oskarżonego od popełnienia

zarzucanego mu czynu prezentując w uzasadnieniu swego orzeczenia pogląd, że

oskarżony nie działał z zamiarem poniżenia lub znieważenia oskarżyciela

prywatnego, a działał wyłącznie „w celu ochrony swoich praw, które w jego

odczuciu były naruszone”. Oskarżony – zdaniem Sądu odwoławczego „podniósł

swoje zarzuty tylko i wyłącznie przed tymi organami, które uprawnione były do

rozstrzygnięcia, czy zarzuty te są prawdziwe”, zaś pozbawienie oskarżonego

prawa do krytyki w ramach toczących się postępowań sądowych „stanowiłoby

naruszenie konstytucyjnego prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpoznania

sprawy przez sąd”.

Od powyższego wyroku Sądu odwoławczego kasację wniósł pełnomocnik

oskarżyciela prywatnego zarzucając:

1) „rażące naruszenie prawa procesowego, a to przepisów art. 92 k.p.k. poprzez

zaniechanie przez Sąd Okręgowy oparcia wyroku na całokształcie

okoliczności ujawnionych w toku postępowania, pominięciu dowodów i

okoliczności wskazujących na popełnienie przez oskarżonego zarzucanych

mu czynów i jego motywację działania, co mogło mieć istotne znaczenie dla

treści orzeczenia,

2) rażące naruszenie prawa procesowego, a to art. 424 § 1 k.p.k. poprzez brak w

uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego wskazania przyczyn pominięcia i nie

uznania dowodów wskazujących na popełnienie przez oskarżonego

zarzucanych mu czynów z art. 212 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. przez błędne

przyjęcie, że oskarżony działał w obronie swoich naruszonych i zagrożonych

działaniami ... oskarżyciela prywatnego i w ramach dozwolonej krytyki, co

zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego wyłączało odpowiedzialność za

przestępstwo pomówienia i zniesławienia”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna. Sąd odwoławczy zmieniając orzeczenie Sądu

pierwszej instancji i orzekając merytorycznie odmiennie od tego Sądu

zobligowany był w uzasadnieniu swojego orzeczenia zawrzeć szczegółowe

wskazanie przesłanek wydania odmiennego rozstrzygnięcia przez wyczerpujące

odniesienie się do wszystkich faktów i dowodów zgromadzonych w sprawie i

mających znaczenie dla orzeczenia. Oznacza to, że uzasadnienie Sądu

odwoławczego w wymienionej wyżej sytuacji spełniać powinno wymogi

stawiane uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji, określone w art. 424 § 1 i 2 k.k.

Wymogom tym nie sprostało uzasadnienie Sądu odwoławczego. W rzeczy

samej wyraża ono odmienną ocenę materialnoprawną w oderwaniu od

konkretnych stanów faktycznych w odniesieniu do poszczególnych zarzutów.

Prezentowany przez Sąd odwoławczy pogląd, że oskarżony w każdym

przypadku kierowania, do wymienionych w zarzucanym czynie organów,

zarzutów pod adresem oskarżyciela, niezależnie od ich formy i treści, realizował

własne prawa i tylko instytucje, do których kierował pisma z określonymi

zarzutami uprawnione były do rozstrzygnięcia prawdziwości tych zarzutów, jest

poglądem błędnym.

Obowiązkiem sądu w każdym wypadku było rozważenie czy dla

dochodzenia swoich ewentualnych racji i subiektywnie pojmowanych praw do

realizowania swoich roszczeń oskarżony nie wykroczył poza granice

dopuszczalności kierowanych pod adresem oskarżyciela prywatnego zarzutów.

Cześć określonej osoby, rozumiana jako kategoria normatywna, korzysta z

ochrony prawnej niezależnie od tego jaką dana osoba ma opinię u jednostki czy

nawet w określonym środowisku.

Zdaniem Sądu odwoławczego skoro oskarżony określone zarzuty pod

adresem

oskarżyciela

prywatnego

kierował

do

określonych

organów

procesowych, to – zgodnie z linią orzecznictwa – czynił to wyłącznie w

uzasadnieniu lub w obronie swoich praw. Jest to pogląd bardzo uproszczony, nie

pogłębiony analizą konkretnych wypadków i oceną czy realizując swoje

uprawnienia treścią i formą stawianych zarzutów pod adresem oskarżyciela

prywatnego S. K. nie przekroczył granic działania potrzebnego do realizacji tych

uprawnień w dążeniu do obrony swoich praw. Nie można podzielić stanowiska,

jak czyni to Sąd odwoławczy, że w pismach kierowanych do takich organów jak

Sąd, Prokuratura czy dawnego Kolegium do Spraw Wykroczeń można pod

adresem konkretnej osoby wysuwać każdej treści zarzuty, w każdej formie w

domniemaniu, że sprawca takich działań czyni to w dobrej wierze, przekonany,

że broni swoich praw. Sąd odwoławczy ocenił, odmiennie niż uczynił to Sąd

pierwszej instancji, przesłanki podmiotowe działania oskarżonego w sposób

wyjątkowo powierzchowny stwarzający błędne przekonanie, że dla realizacji

dochodzenia swoich uprawnień, nawet subiektywnie pojmowanych, można

stosować wszystkie środki bez jakichkolwiek ograniczeń. Tymczasem

niewątpliwie pewnych granic przekraczać nie wolno i dlatego obowiązkiem

Sądu Okręgowego zmieniającego orzeczenie Sądu pierwszej instancji i

orzekającego merytorycznie odmiennie, niż uczynił to Sąd Rejonowy, było

wykazanie w odniesieniu do każdego objętego zarzutem przypadku, że i

dlaczego ewentualnie oskarżony nie przekroczył granic dochodzenia swoich

racji i nie działał z zamiarem zniesławienia bądź znieważenia oskarżyciela

prywatnego, że działał w dobrze pojętym interesie własnym w ramach

dopuszczalnej krytyki służącej obronie społecznie uzasadnionego interesu.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i

przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w N. do ponownego rozpoznania – w

postępowaniu odwoławczym.

Stosownie do treści art. 527 § 4 k.p.k. uiszczona opłata od kasacji podlega

zwrotowi.