IV CZ 98/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 98/12

POSTANOWIENIE

Dnia 25 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSA Władysław Pawlak (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa T. F. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przeciwko

T. K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 października 2012 r.,

zażalenia strony powodowej

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punktach I podpunkt 3 i III wyroku

Sądu Okręgowego w G.

z dnia 26 stycznia 2012 r.,

1. zmienia zaskarżone postanowienie zawarte w pkt. III

wyroku Sądu Okręgowego w G. w ten sposób, że zasądza

od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę 645,39 zł

(sześćset

czterdzieści

pięć

39/100)

tytułem

kosztów

postępowania apelacyjnego;

2. odrzuca zażalenie w pozostałym zakresie;

3. zasądza od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę

150 zł (sto pięćdziesiąt) tytułem kosztów postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy w G. w wyniku

reformatoryjnego orzeczenia zasądził od strony pozwanej T. K. na rzecz strony

powodowej T. F. spółki z o.o. kwotę 5 901,70 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 7

października 2010 r. do dnia zapłaty. W pozostałym zakresie powództwo i apelację

oddalił, odstępując od obciążania pozwanego kosztami procesu za obie instancje,

z uwagi na jego szczególną sytuację życiową.

W zażaleniu strona powodowa zaskarżając powyższy wyrok w zakresie

rozstrzygnięcia o kosztach procesu wniosła o jego zmianę poprzez zasądzenie na

jej rzecz od strony pozwanej kwoty 1 087,84 zł tytułem kosztów procesu za

pierwszą instancję i 645,39 zł tytułem kosztów postępowania odwoławczego oraz

o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.

Zarzuciła naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez odstąpienie od obciążania

pozwanego kosztami procesu, które zostały przez stronę powodową poniesione

w obu instancjach, z ogólnikowym powołaniem się na jego szczególną sytuację

życiową, podczas gdy nie sposób przyjąć, by w sprawie zaistniał szczególnie

uzasadniony wypadek, pozwalający Sądowi nie obciążać tymi kosztami pozwanego

jako strony przegrywającej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zażalenie w zakresie w jakim dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach procesu

za pierwszą instancję, jako niedopuszczalne podlega odrzuceniu. Zgodnie z art.

3941 § 1 pkt 2 k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym do 3 maja 2012 r., który z mocy

art. 9 ust. 1 i 6 noweli do k.p.c. z dnia 16 września 2011 r. - Dz. U. z 2011 r., nr 233,

poz. 1381 ma zastosowanie w tej sprawie) zażalenie do Sądu Najwyższego

przysługuje na postanowienia sądu drugiej instancji co do kosztów procesu , które

nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. W związku z tym

rozstrzygnięcie przez Sąd drugiej instancji - w następstwie wydania orzeczenia

reformatoryjnego - o kosztach procesu przed sądem pierwszej instancji, nie jest

orzeczeniem co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia

sądu pierwszej instancji. Oznacza to, że nie podlega kontroli Sądu Najwyższego

(zob. m.in. niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 3 grudnia

2010 r., I CZ 122/10, 14 stycznia 2011 r., V CZ 79/10, 25 stycznia 2012 r., II PZ

39/11, 22 lutego 2012 r., IV CZ 133/11).

Z tych względów w tej części zażalenie należało odrzucić na podstawie art.

394 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. i art. 373 k.p.c.

2. Podstawową zasadą rozstrzygania o kosztach procesu jest zasada

odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 § 1 k.p.c.), zgodnie z którą, strona

przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie

koszty

niezbędne

do

celowego

dochodzenia

praw

i

celowej

obrony.

Jej uzupełnieniem jest przepis art. 100 k.p.c., który stanowi, że w razie

częściowego tylko uwzględniania żądań

koszty będą wzajemnie zniesione

lub stosunkowo rozdzielone.

Wyjątek od reguły odpowiedzialności za wynik procesu został przewidziany

w art. 102 k.p.c., który wyraża zasadę słuszności, stosownie do której,

w wypadkach

szczególnie

uzasadnionych,

sąd

może

zasądzić

od

strony

przegrywającej tylko część kosztów albo nieobciążać jej w ogóle tymi kosztami.

Uznanie czy w sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony

w rozumieniu tego przepisu jest przejawem dyskrecjonalnej władzy sądu,

przy czym

ocena

wystąpienia

takiego

przypadku

dokonywana

jest

z uwzględnieniem okoliczności konkretnego przypadku i winna być należycie

umotywowana (zob. m.in. niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia: 23 marca 2012 r., II PZ 1/12, 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, 27 stycznia

2010 r., II CZ 88/09, 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07). Ingerencja w to uprawnienie

sądu niższej instancji w postępowaniu zażaleniowym przez sąd wyższego rzędu,

może

być

usprawiedliwiona

jedynie

w

w zaskarżonym postanowieniu ocena jest

razie

stwierdzenia,

że

dokonana

dowolna, a przez to pozbawiona

uzasadnionych podstaw (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 lutego

2012 r., I CZ 165/11 niepubl. i z dnia 15 czerwca 2011 r., V CZ 23/11 niepubl.).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego

Sąd Okręgowy wskazał, że za zastosowaniem przepisu art. 102 k.p.c. przemawia

szczególna sytuacja życiowa pozwanego, nie precyzując jednak z jakich

okoliczności faktycznych taką tezę wywodzi. W związku z tym uznanie przez ten

Sąd, że w sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony było dowolne.

Wynik

postępowania

odwoławczego

determinował

konieczność

zastosowania art. 100 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., a w konsekwencji koszty za

instancję

odwoławczą

należało

stosunkowo

rozdzielić,

mając

na

uwadze

okoliczność, że środek odwoławczy powodowej spółki został uwzględniony

w ok. 70% (z dochodzonej kwoty 8 230 zł, na rzecz strony powodowej została

zasądzona kwota 5 901,70 zł). Wyliczenie żądanych przez stronę powodową

kosztów postępowania apelacyjnego na kwotę 645,39 zł odpowiada tej ich części

w jakiej wygrała proces. Mianowicie na poniesione przez nią koszty w kwocie 900 zł

składa się opłata od apelacji (300 zł, k. 90), wynagrodzenie za zastępstwo

procesowe (600 zł - § 13 ust. 1 w zw. z § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu, Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z póź. zm., zwane

dalej rozp.).

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy uwzględnił w tej części zażalenie na

podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 386 § 1 i art. 39821 k.p.c., a o kosztach

postępowania zażaleniowego orzekł w oparciu o przepisy art. 394 1 § 3 k.p.c. w zw.

z art. 39821 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c., i art. 100 zd. 1 k.p.c. Na zasądzone koszty

składa się opłata od zażalenia (30 zł, k. 145) oraz wynagrodzenie za zastępstwo

procesowe ustalone zgodnie z § 13 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 2 rozp. stosownie

do uwzględnionej części zażalenia.

jw