IV CZ 98/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 98/10

POSTANOWIENIE

Dnia 9 grudnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSA Jan Kremer

w sprawie z powództwa Towarzystwa Leasingowego Q. Spółki Akcyjnej

w S.

przeciwko M. K. i A. Z.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 grudnia 2010 r.,

zażalenia pozwanych

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 marca 2010 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 23 marca 2010 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

pozwanych M. K. i A. Z. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym

wyrokiem tego Sądu z dnia 22 kwietnia 2009 r., oddalającego wniesioną przez nich

apelację od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 19 grudnia 2008 r., zasądzającego od

pozwanych solidarnie na rzecz powódki Towarzystwa Leasingowego Q. Spółki

Akcyjnej w S. kwotę 111.445,20 zł wraz z odsetkami. W uzasadnieniu

postanowienia Sąd drugiej instancji wskazał, że nie istniały powołane w skardze

przyczyny wznowienia postępowania. Uznał, że skarżący, będący pozwanymi w

procesie zakończonym powyższym wyrokiem, nie mogą jako podstawy jego

wznowienia przewidzianej w art. 401 pkt 2 k.p.c. zasadnie powoływać nienależytej

reprezentacji powódki. Uznał również, że nawet jeśli wskazane przez skarżących

dokumenty, z których – jak twierdzą – nie mogli skorzystać przed prawomocnym

zakończeniem procesu, wskazują na niegospodarne zarządzanie majątkiem

powódki, to nie stanowią środków dowodowych przewidzianych w art. 403 § 2

k.p.c., bowiem niegospodarność ta nie pozostaje w jakimkolwiek związku z

odpowiedzialnością pozwanych wobec powódki orzeczoną zaskarżonym wyrokiem

na podstawie art. 299 k.s.h.

Powyższe

postanowienie

zaskarżyli

zażaleniem

pozwani,

żądając

jego uchylenia i przekazania skargi o wznowienie Sądowi drugiej instancji

do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania

zażaleniowego według norm przepisanych. Zarzucili naruszenie art. 401 pkt 2 k.p.c.

przez jego błędną wykładnię oraz naruszenie art. 403 § 2 k.p.c. przez jego

niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu podnieśli, że orzeczenia Sądu

Najwyższego, w których przyjęto, iż na brak należytej reprezentacji jako podstawę

wznowienia postępowania może zasadnie powoływać się jedynie ta strona, której

brak ten dotyczył, zapadały w stanach faktycznych krańcowo odmiennych od tego,

który zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Wywodzili również, że w skardze

należycie wykazali, iż z dokumentów w niej powołanych nie mogli skorzystać przed

prawomocnym

zakończeniem

procesu.

Ponadto

podnieśli,

że

związek

tych dokumentów

z

przypisaną

im

odpowiedzialnością

wobec

powódki

na podstawie art. 299 k.s.h. polega na tym, że stanowiłyby one dowody naruszenia

przez powódkę zasad współżycia społecznego, co mimo gospodarczego

charakteru

rozpoznawanej

sprawy,

powinno

być

uwzględnione

z

uwagi

na szczególne okoliczności tej sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Podniesiony przez żalących zarzut naruszenia art. 401 pkt 2 k.p.c.

polegający na jego błędnej wykładni nie jest zasadny. Wynikiem prawidłowej

wykładni tego przepisu jest wniosek, że żądanie wznowienia postępowania

z powodu jego nieważności wywołanej brakiem należytej reprezentacji strony może

zostać uwzględnione jedynie wówczas, gdy podnosi je strona nienależycie

reprezentowana (por. postanowienia SN: z dnia 30 września 2008 r., II CZ 67/2008,

OSNC-ZD 2009 Nr A, poz. 26; z dnia 11 czerwca 2008 r., V CZ 34/2008,

LexPolonica nr 2044705; z dnia 19 listopada 2003 r., V CZ 111/2003, Monitor

Prawniczy 2006 r. Nr 3, s. 147.). Wykładnię tę potwierdza określony w art. 407 § 1

in fine k.p.c. początek biegu terminu do wniesienia skargi w oparciu o brak należytej

reprezentacji, tj. dzień, w którym o wyroku dowiedziała się strona, jej organ lub

przedstawiciel ustawowy. Regulacja ta wskazuje bowiem, że celem wznowienia

postępowania

na

tej

podstawie

jest

ochrona

praw

strony

nienależycie

reprezentowanej, nie zaś innej strony. Zatem wykładnię art. 401 pkt 2 k.p.c.

dokonaną przez Sąd drugiej instancji należy uznać za prawidłową.

Nie jest również zasadny podniesiony przez żalących zarzut naruszenia

art. 403 § 2 k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie. Zaskarżony wyrok Sądu

drugiej instancji rozstrzygał kwestię odpowiedzialności żalących wobec powódki

na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. Aby uwolnić się od tej odpowiedzialności, pozwani

powinni byli udowodnić przesłanki określone w art. 299 § 2 k.s.h., co w ocenie

Sądów obu instancji nie nastąpiło. W wyjątkowych wypadkach oddalenie

powództwa opartego na art. 299 § 1 k.s.h. może nastąpić na podstawie art. 5 k.c.

(por. wyrok SN z dnia 6 maja 2009 r., sygn. akt II CSK 661/2008, LexPolonica

nr 2128082). W związku z tym żalący podnosili, że powołane przez nich w skardze

dokumenty stanowią środki dowodowe przewidziane w art. 403 § 2 k.p.c., dzięki

którym

mogliby

udowodnić

okoliczności

przemawiające

za zastosowaniem

art. 5 k.c. Wskazali przy tym, że chociaż niektóre z tych dokumentów powstały po

wydaniu przez Sąd drugiej instancji zaskarżonego wyroku, to istotne są nie

„poszczególne dokumenty”, lecz ich „cały zestaw”. Powyższe twierdzenia żalących

są jednak błędne. W pierwszym rzędzie należy podkreślić, że podstawy wznowienia

postępowania określonej w art. 403 § 2 k.p.c. nie mogą stanowić środki dowodowe

powstałe po uprawomocnieniu się zaskarżonego orzeczenia (por. uchwała SN

z dnia 21 lutego 1969 r., III PZP 63/68, OSNCP 1969 r. Nr 12, poz. 208)

bez względu na to, czy ich treść miałaby być rozpatrywana samodzielnie,

czy łącznie z dowodami istniejącymi przed uprawomocnieniem się tego orzeczenia.

Celem wznowienia postępowania na tej podstawie jest bowiem realizacja zasady

wyrażonej w art. 316 § 1 k.p.c., w myśl której podstawą prawidłowego wyrokowania

powinien być stan rzeczy (tj. m.in. materiał dowodowy) istniejący w chwili

zamknięcia rozprawy, nie zaś stan powstały później, jak postulują żalący.

Odnosząc się natomiast do tych dokumentów powołanych w skardze, które

powstały przed uprawomocnieniem się zaskarżonego wyroku, za prawidłową

należy uznać ocenę Sądu drugiej instancji, że nawet jeśli przyjąć, iż żalący

nie mogli z nich skorzystać w poprzednim postępowaniu, nie miałyby one wpływu

na treść zaskarżonego wyroku z następujących względów. Zgodnie z twierdzeniami

skargi dokumenty te wskazują na szkodę powódki wynikłą z działań osoby

podającej się za jej organ, skutkujących niewypłacalnością powódki, co z kolei

uniemożliwia zaspokojenie roszczenia odszkodowawczego przysługującego spółce

reprezentowanej przez żalących, powstałego wskutek uzupełnienia weksla

wystawionego

przez

tą

spółkę

niezgodnie

z porozumieniem

wekslowym,

a następnie jego indosowaniu przez osobę podającą się za organ powódki.

Okoliczności te, wbrew twierdzeniom żalących, nie świadczą o tym, że powódka,

żądając ustalenia ich odpowiedzialności na podstawie art. 299 § 1 k.s.h., naruszyła

art. 5 k.c. Okoliczności te odnoszą się bowiem do odpowiedzialności osoby

podającej się za organ powódki wobec spółki reprezentowanej przez żalących.

Natomiast art. 299 § 1 k.s.h. jest podstawą odpowiedzialności żalących za szkodę

wynikłą

z

popełnionego

przez

nich

czynu

niedozwolonego

polegającego

na bezprawnym i zawinionym niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości

reprezentowanej przez nich spółki (por. uchwała SN z dnia 7 listopada 2008 r.,

III CZP 72/2008, OSNC 2009 r. Nr 2, poz. 20). Roszczenie odszkodowawcze

przysługujące powódce względem żalących wynikłe z tego czynu niedozwolonego

jest zaś niezależne od roszczenia odszkodowawczego przysługującego spółce

reprezentowanej przez żalących względem osoby podającej się za organ powódki.

Z tych względów, na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.,

Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.