IV CZ 97/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 97/11

POSTANOWIENIE

Dnia 23 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Wojciech Katner (przewodniczący)

SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa Spółdzielni Mleczarskiej "M." w G.

przeciwko A. S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 listopada 2011 r.,

zażalenia pozwanego

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 maja 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu

Sądowi

rozstrzygnięcie

zażaleniowego.

o

kosztach

postępowania

Uzasadnienie

Na skutek pozwu Spółdzielni Mleczarskiej „M.” w G. przeciwko A. i S.

złożonego w postępowaniu nakazowym, o zapłatę 108.000 zł

z ustawowymi

odsetkami od dnia 6 listopada 2009 r., Sąd Okręgowy w dniu 30 grudnia 2009 r.

wydał nakaz zapłaty uwzględniający żądanie.

Nakaz ten został doręczony

pozwanemu w dniu 24 stycznia 2010 r., w trybie art. 139 § 1 k.p.c., po dwukrotnym

awizowaniu. W dniu 19 marca 2010 r. pozwany złożył wniosek o przywrócenie

terminu do wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty, jednocześnie, zgodnie z art.

169 § 3 k.p.c., składając te zarzuty. We wniosku o przywrócenie terminu dowodził,

że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, o wydaniu nakazu zapłaty

dowiedział się dopiero w dniu 12 marca 2010 r., po otrzymaniu zawiadomienia o

wszczęciu postępowania egzekucyjnego; w skrzynce pocztowej nie znalazł awiza

dotyczącego nakazu zapłaty. Wskazał, że w tamtym okresie był całkowicie

poświęcony pracy naukowej i prawie nie opuszczał swojego mieszkania; ponadto

wielokrotnie zdarzało się, że korespondencja do niego, mimo prawidłowego adresu,

albo nie docierała do niego, albo awizo znajdowało się w skrzynkach pocztowych

innych mieszkańców bloku.

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 30 marca 2010 r. oddalił wniosek o

przywrócenie terminu. Pozwany złożył zażalenie dołączając do niego dwa

oświadczenia,

kierownika

administracji

zarządzającego

blokiem,

w którym

zamieszkuje, stwierdzające, że mieszkańcy budynku zgłaszali fakt nieregularnego

dostarczania przesyłek pocztowych i jednej z lokatorek potwierdzające, że w bloku

zdarza się wadliwa praktyka doręczeń korespondencji. To zażalenie Sąd

Apelacyjny postanowieniem z dnia 25 maja 2010 r. odrzucił.

Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy, na podstawie

art. 359

§

k.p.c.

uchylił

postanowienie

z

dnia

marca

2010

r.

i przywrócił pozwanemu termin do wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty.

Następnie, po rozpoznaniu sprawy, Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 1 lutego

2011 r. uchylił nakaz zapłaty i oddalił powództwo oraz orzekł o kosztach procesu.

Na skutek apelacji powodowej Spółdzielni, w której powódka zarzuciła m.in.

naruszenie art. 359 k.p.c. oraz art. 168 § 1 i art. 169 k.p.c., Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 26 maja 2011 r. uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił zarzuty

pozwanego od nakazu zapłaty. W ocenie Sądu Odwoławczego, Sąd I instancji

bezpodstawnie uchylił swoje postanowienie z dnia 30 marca 2010 r. oddalające

wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty,

wadliwie powołując się na art. 359 k.p.c., mimo braku zmiany okoliczności.

Ponadto, w ocenie tego Sądu, pozwany nie wykazał, że uchybienie terminowi do

wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty nastąpiło bez jego winy.

Postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 26 maja 2011 r. zaskarżył

zażaleniem pozwany. Domagając się jego uchylenia skarżący zarzucił naruszenie

art. 233 i art. 491 § 1 k.p.c. oraz art. 168 § 1 w związku z art. 380 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Niewątpliwie

Sąd

Apelacyjny

trafnie

dostrzegł

nieprawidłowość

postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 23 czerwca 2010 r., mocą którego Sąd

ten, na podstawie art. 359 § 1 k.p.c. zmienił swoje postanowienie z dnia 30 marca

2010 r. oddalające wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia

zarzutów i termin ten przywrócił.

Zgodnie z art. 359 § 1 k.p.c., postanowienia nie kończące postępowania

w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy,

chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jednakże przepis ten nie

zawsze znajdzie zastosowanie w odniesieniu do postanowień nie kończących

postępowania. Postanowienie w przedmiocie przywrócenia terminu, które nie jest

postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie, rozstrzyga o tym, czy

zdarzenie przeszłe, polegające na uchybieniu przez stronę terminu do dokonania

czynności procesowej zostało przez stronę zawinione. Jest ono zatem wynikiem

oceny faktów przeszłych, dokonywanej na podstawie zaofiarowanych sądowi

dowodów. Powołany przepis dopuszcza zmianę postanowienia nie kończącego

postępowania w sprawie w razie zmiany tych okoliczności, które stanowiły

podstawę rozstrzygnięcia, czyli zdecydowały o treści postanowienia, a nie w razie

przedstawienia nowych, dalszych dowodów na te same okoliczności, które mogą

prowadzić do innej oceny przeszłych faktów.

Sąd Apelacyjny trafnie kwestionując, w ramach kontroli dokonywanej na

podstawie art. 380 k.p.c., postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 23 czerwca

2010 r., nie był jednak uprawniony do dokonywania takiej kontroli w odniesieniu

do postanowienia z dnia 30 marca 2010 r., oddającego wniosek pozwanego

o przywrócenie terminu. Zgodnie z treścią art. 380 k.p.c., Sąd odwoławczy może na

wniosek strony, rozpoznać postanowienia sądu pierwszej instancji, które nie

podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie

sprawy; wniosek taki strona ma obowiązek zgłosić w środku odwoławczym.

W sprawie niniejszej, w apelacji od wyroku powodowa Spółdzielnia domagała się

jedynie kontroli zasadności postanowienia z dnia 23 czerwca 2010 r., nie domagała

się kontroli postanowienia poprzedniego, z dnia

30 marca 2010 r., było ono

bowiem dla niej korzystne. Nie było zatem podstaw do oceny przez Sąd

odwoławczy zasadności tego postanowienia, w szczególności nie było podstawy do

wypowiadania poglądu, że pozwany uchybił terminowi ze swojej winy.

W zażaleniu pozwany dowodzi, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego

winy, w związku z czym Sąd Apelacyjny nie miał podstaw do uchylenia wyroku

i odrzucenia zarzutów. Ocena, czy uchybienie terminu nastąpiło bez winy

skarżącego oznacza potrzebę kontroli postanowienia z dnia 30 marca 2010 r.

Takiej kontroli Sąd Najwyższy dokonać nie może, chociażby z tej przyczyny, że jest

to postanowienie Sądu pierwszej, a nie drugiej instancji. Postanowienie to może

oczywiście podlegać kontroli instancyjnej. Dojdzie do tej kontroli i doszłoby

niewątpliwie już wcześniej, gdyby Sąd Okręgowy ustrzegł się wadliwości w swoim

postępowaniu. Oddalając postanowieniem z dnia 30 marca 2010 r. wniosek

pozwanego o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów, Sąd Okręgowy miał

obowiązek rozstrzygnięcia o zarzutach. Zarzuty te Sąd powinien był odrzucić jako

spóźnione.

Postanowienie

w

przedmiocie

odrzucenia

zarzutów

podlega

zaskarżeniu zażaleniem. W razie wniesienia zażalenia, rozstrzygając o zażaleniu

na takie postanowienie, sąd odwoławczy, na wniosek skarżącego mógłby,

na podstawie art. 380 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c., rozstrzygnąć

o zasadności odmowy przywrócenia terminu, już z uwzględnieniem nowych

dowodów przedstawionych przez pozwanego. Nieprawidłowość w podejmowaniu

przez

Sąd

pierwszej

instancji

czynności

procesowych

mógł

usunąć

Sąd odwoławczy, przez uchylenie zaskarżonego wyroku i nie odrzucanie zarzutów,

ale przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem odrzucenia zarzutów

przez ten Sąd. Tylko wówczas interesy prawne pozwanego są chronione

w gwarantowanym art. 176 Konstytucji dwuinstancyjnym postępowaniu sądowym.

Z tych też względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c.

w związku z art. 3941 § 2 i 3 k.p.c. i art. 108 § 2 w związku z art. 38921 k.p.c. orzekł

jak w sentencji.