IV CZ 96/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 96/05

POSTANOWIENIE

Dnia 13 października 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

ze skargi Skarbu Państwa Prezydenta Miasta S. oraz interwenientki ubocznej B. R.

o

wznowienie

postępowania

zakończonego

prawomocnym

wyrokiem

Sądu

Apelacyjnego z dnia 26 kwietnia 2001 r. sygn. akt I ACa (…),

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta S. przeciwko B. B. z

udziałem interwenientki ubocznej po stronie powodowej B. R. o uzgodnienie treści księgi

wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu niejawnym w dniu 13 października 2005 r. dwóch zażaleń - strony

powodowej i interwenientki ubocznej na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 22

lutego 2005 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala oba zażalenia; zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 3 600 (trzy

tysiące sześćset) zł tytułem zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 22 lutego 2005 r. Sąd Apelacyjny odrzucił dwie skargi o

wznowienie postępowania, tj. skargę Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta S. oraz

skargę interwenientki ubocznej - B. R. W skargach domagano się wznowienia

postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 26 kwietnia 2001 r., w

którym oddalone zostało powództwo Skarbu Państwa wniesione przeciwko B. B.

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Uzgodnienie to

dotyczyło własności nieruchomości położonej w S. przy ul. H. (zabudowanej budynkiem

wielomieszkaniowym). Sąd Apelacyjny uznał, że wskazane w obu skargach okoliczności

i środki dowodowe nie mogły być zaliczone do okoliczności i środków dowodowych

określonych w art. 403 § 2 k.p.c., dlatego obie skargi nie zawierały odpowiednich

podstaw ustawowych.

W zażaleniu strony powodowej na postanowienie z dnia 22 lutego 2005 r.

podniesiono zarzut naruszenia art. 403 § 2 k.p.c., ponieważ w skardze wskazano

okoliczności faktyczne i środki dowodowe, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy,

istniały one w czasie poprzedniego procesu (do dnia 26 kwietnia 2001 r.), nie mogły być

wykorzystane z przyczyn obiektywnych przez stronę powodową w poprzednim

postępowaniu. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zakresie

dotyczącym Skarbu Państwa.

W zażaleniu interwenientki ubocznej również sformułowano zarzut naruszenia art.

403 § 2 k.c. z tej racji, że w skardze o wznowienie przedstawiono jednak odpowiednie

okoliczności faktyczne i środki dowodowe, mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie,

istniały one w poprzednim postępowaniu (zakończonym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z

dnia 26 kwietnia 2001 r.) i nie mogły zostać wykorzystane przez interwenienta

ubocznego w tymże postępowaniu. Skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego

postanowienia w zakresie dotyczącym interwenientki ubocznej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. W obu skargach o wznowienie postępowania skarżący jako podstawę prawną

wznowienia wskazali przepis art. 403 § 2 k.p.c. (facta nova). Uzasadniać tę podstawę

miało wykrycie – według skarżących - nowych okoliczności, a mianowicie tego, że: a) M.

B. lub jej spadkobierca (jedyny) pozwany B. B. otrzymali już od władz RFN

rekompensatę za pozostawioną w S. nieruchomość przy ul. H.; b) M. B. zawarła

pierwszy związek małżeński w 1897 r. Ten pierwszy fakt mógłby wynikać z pisma

Nadburmistrza Miasta D. z dnia 14 kwietnia 2004 r. Ten drugi fakt dokumentuje

natomiast informacja USC w G. z dnia 1 lipca 2004 r. W ocenie skarżących,

wspomniane okoliczności mogły mieć wpływ na wynik poprzedniego postępowania

przed Sądem Apelacyjnym, a strona powodowa (oraz interwenientka uboczna) nie

mogły z nich skorzystać w tym postępowaniu.

2. Sąd Apelacyjny trafnie stwierdził, że o wyniku postępowania w sprawie sygn.

akt I ACa 329/00, zakończonego wyrokiem tego Sądu z dnia 26 kwietnia 2001 r.,

zadecydowało ustalenie przez Sąd Apelacyjny tego, iż M. B. (nazwisko rodowe – K.)

była narodowości polskiej i już od okresu międzywojennego posiadała obywatelstwo

polskie, które zachowała w czasie wojny i po jej zakończeniu. Dowodził tego fakt

posiadania przez nią dowodu osobistego, wydanego przez władze PRL. W toku

poprzedniego postępowania ustalono także i to, że M. B. nie utraciła obywatelstwa

polskiego również po wyjeździe z Polski w 1956 r., najpierw do NRD, a po kilku latach do RFN (gdzie zmarła w 1966 r.). Powód (Skarb Państwa) wywodził swoje roszczenie z

treści art. 2 ust. 1 lit. 6 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i

poniemieckich (Dz. U. Nr 13, in. 87), zgodnie z którym z mocy samego prawa

przechodzi na własność Państwa wszelki majątek m.in. obywateli Rzeszy Niemieckiej i

b. Wolnego Miasta Gdańska, z wyjątkiem osób narodowości polskiej lub innej przez

Niemców prześladowanej. Sąd Apelacyjny przyjął ostatecznie to, że nie było podstaw do

uzyskania ex lege przez Skarb Państwa własności nieruchomości położonej w S. przy

ul. H. na podstawie wspomnianego przepisu, skoro M. B. (spadkodawczyni pozwanego)

była narodowości polskiej, przy czym Skarb Państwa nie nabył także tej nieruchomości

na mocy art. 34 wspomnianego dekretu w wyniku tzw. przemilczenia. Nie było też

podstaw do uznania, że powód nabył własność nieruchomości na podstawie art. 38

ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U.

z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.), skoro nie została spełniona wskazana w tym przepisie

przesłanka utraty obywatelstwa polskiego w związku z wyjazdem z kraju, a przesłanki tej

powód nie wykazał (art. 6 k.c.; s. 14 i 17 uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia

26 kwietnia 2001 r.).

Oznacza

to,

że

dla

zasadności

roszczenie

powoda

(Skarb

Państwa),

występującego o uzgodnienie treści wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem

prawnym, istotne znaczenie miał fakt legitymowania się przez M. B. narodowością

polską w okresie obowiązywania dekretu z 1946 r. oraz fakt posiadania przez nią

obywatelstwa polskiego w świetle przepisu art. 38 ustawy z 1961 r.

Wskazując na powołane w obu skargach dwa wspomniane pisma (Nadburmistrza

Miasta D. z dnia 14 kwietnia 2004 r. i USC z dnia 1 lipca 2004 r.), skarżący starali się

wykazać to, że we wskazanym wcześniej okresie M. B. nie była narodowości polskiej lub

nie miała obywatelstwa polskiego. Takie stanowisko jest podtrzymywane w obu

zażaleniach, przy czym eksponowana jest w nich przede wszystkim treść pierwszego

pisma (fakt uzyskania stosownej rekompensaty uzyskanej w Niemczech za sporną

nieruchomość).

3. Oba wniesione zażalenia należy uznać za nieuzasadnione.

Sąd Apelacyjny trafnie wyszedł z założenia, że w świetle art. 403 § 2 k.p.c.

możliwość powoływania nowych faktów i dowodów jest ograniczona jedynie do tych

okoliczności i środków dowodowych, które istniały już w okresie trwania zakończonego

postępowania. Środek dowodowy, powstały po uprawomocnieniu się w wyroku, nie

stanowi prawnej postawy do wznowienia postępowania. W związku z tym Sąd

Apelacyjny trafnie przyjął, że oba środki dowodowe (pismo Nadburmistrza Miasta D. z

dnia 14 kwietnia 2004 r. oraz pismo USC w G. z dnia 1 kwietnia 2004 r.), jako powstałe

po dniu 26 kwietnia 2001 r., nie mogą stanowić prawnej postawy wznowienia

postępowania w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. Przekonywująco brzmi stwierdzenie Sądu

Apelacyjnego, że fakt przyznania w Niemczech rekompensaty B. B. za nieruchomość

położoną w S. przy ul. J. H. (nawet gdyby nastąpił przed dniem 26 kwietnia 2001 r.) nie

mógłby mieć jednak wpływu na wynik sprawy zakończonej wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 26 kwietnia 2001 r. Nie pozwalał on bowiem na skuteczne

zakwestionowanie ustaleń tego Sądu, zgodnie z którymi M. B. (spadkodawczyni B. B.)

nie utraciła jednak obywatelstwa polskiego również po wyjeździe z Polski w 1956 r. (por.

pkt 2 uzasadnienia), a takie właśnie ustalenia zadecydowały o oddaleniu powództwa

Skarbu Państwa.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił oba zażalenia jako

nieuzasadnione (art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c.) i rozstrzygnął o kosztach

postępowania zażaleniowego (art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c.