IV CZ 91/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 91/11

POSTANOWIENIE

Dnia 23 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Wojciech Katner (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Anna Kozłowska

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa S. M.

przeciwko Przedsiębiorstwu Eksploatacji Ulic i Mostów Spółce z o.o.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 23 listopada 2011 r.,

zażalenia strony pozwanej

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie drugim wyroku

Sądu Okręgowego w B.

z dnia 13 maja 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 13 maja 2011 r. Sąd Okręgowy w B. oddalił apelację

powoda S. M. od wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia 19 stycznia 2011 r. w

sprawie

o

zapłatę

Przedsiębiorstwa

5000

złotych

Eksploatacji

tytułem

Ulic

i

odszkodowania

Mostów

Spółki

od

pozwanego

z

ograniczoną

odpowiedzialnością. Sąd drugiej instancji, powołując w uzasadnieniu wyroku art.

102 k.p.c. odstąpił od obciążania powoda kosztami postępowania odwoławczego

poniesionymi przez stronę pozwaną.

W zażaleniu na zawarte w wyroku Sądu Okręgowego postanowienie

w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego pozwana Spółka zarzuciła

naruszenie przepisów postępowania przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 102 k.p.c. oraz niezastosowanie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku

z art. 99 i 391 § 1 k.p.c. oraz § 12 pkt 1 ppkt 1 w związku z § 6 pkt 3

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego

z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349). Pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego

postanowienia przez przyznanie od powoda na rzecz pozwanej kwoty 300 złotych

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym

oraz kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie podlega oddaleniu.

W uzasadnieniu postanowienia o kosztach postępowania apelacyjnego

Sąd drugiej instancji dokładnie wyjaśnił przyczyny zastosowania art. 102 k.p.c.

Odstąpienie

od zasady

sprawy i zasądzenia

ich

uzależnienia

od

strony

przyznania

przegrywającej

kosztów

na

rzecz

od

wyniku

wnoszącej

o przyznanie kosztów strony wygrywającej proces Sąd uzasadnił zarówno trudną

sytuacją życiową powoda, jak i okolicznościami sprawy, w której powód miał

subiektywne, ale niepozbawione podstaw przekonanie o zasadności roszczenia.

Występował jednak bez profesjonalnego pełnomocnika, a powództwo zostało

oddalone ze względu na niesprostanie przez niego ciężarowi dowodu.

Pozwany, powołując odpowiednie orzecznictwo kwestionuje zasadność

postanowienia Sądu drugiej instancji co do nieobciążania powoda kosztami

postępowania przed tym Sądem w sytuacji, gdy powód uzyskał już zwolnienie od

kosztów w wyroku Sądu pierwszej instancji i wielokrotnie był informowany

i pouczany co do swoich powinności dowodowych w sprawie. Pozwany słusznie

wskazuje, że ani sama w sobie trudna sytuacja ekonomiczna, ani wiek strony,

będącej osobą fizyczną, ani też subiektywne poczucie krzywdy nie dają podstaw do

automatycznego zastosowania art. 102 k.p.c., a przepis ten powinien być

stosowany wyjątkowo, w szczególnie uzasadnionych przypadkach (przykładowo

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, Lex nr

564753; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 12 stycznia 2006 r., III APa

58/05, Lex nr 175188). Jednak w powołanym postanowieniu Sądu Najwyższego

z dnia 11 lutego 2010 r. stwierdza się jednocześnie, że ustalenie, czy w sprawie

zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony” według art. 102 k.p.c. zależy

od swobodnej oceny sądu. Ocena ta, będąc swobodna nie może być oczywiście

dowolna i dlatego musi uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć

wpływ na jej podjęcie.

Należy przyjąć, że w niniejszej sprawie Sąd drugiej instancji uwzględnił

starannie i wystarczająco wszystkie okoliczności, które doprowadziły do wniosku

co do zasadności zastosowania wobec powoda art. 102 k.p.c. Wyjątkowość

zastosowania tego przepisu została uzasadniona nie tylko charakterem sprawy

o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę i subiektywne poczucie tej krzywdy

u powoda oraz trudną sytuacją ekonomiczną powoda, co przyznała w zażaleniu

powodowa Spółka, ale także niepozbawione podstaw przekonanie powoda do

zasadności roszczenia, wystąpienia przesłanek którego nie umiał udowodnić

wskutek nieporadności. Ma rację pozwana, że powód niedziałający przez

profesjonalnego pełnomocnika miał teoretycznie różne możliwości zasięgnięcia

bezpłatnej pomocy prawnej, z których nie skorzystał, ale po pierwsze, to nie

to samo, co profesjonalne zastępstwo procesowe, jak po stronie pozwanej,

a po drugie, skorzystanie z takiej pomocy nie jest powszechnie znane

i rzeczywiście dostępne. Mając ponadto na uwadze, że pozwana dochodzi zwrotu

kosztów w wysokości 300 złotych, co dla niej jako przedsiębiorcy stanowi kwotę

niewielką, a dla powoda byłaby w ocenie Sądu drugiej instancji istotnym

uszczupleniem majątkowym, Sąd ten miał podstawy w okolicznościach sprawy do

zastosowania wyjątku od zasady, o którym stanowi art. 102 k.p.c.

Z tych względów na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3, art. 391

§ 1 i art. 39821 k.p.c. Sąd Najwyższy oddalił zażalenie.

jw