IV CZ 89/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 89/11

POSTANOWIENIE

Dnia 17 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

SSA Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa T. C.

przeciwko L. M.

o zachowek,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 listopada 2011 r.,

zażalenia pozwanej

na postanowienie o kosztach postępowania za I i II instancję zawarte w wyroku

Sądu Okręgowego

z dnia 12 maja 2011 r.,

1. odrzuca zażalenie w części dotyczącej rozstrzygnięcia

o kosztach procesu za I instancję

2. oddala zażalenie w pozostałej części

3. nie

obciąża

pozwanej

zażaleniowego.

Uzasadnienie

kosztami

postępowania

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 12 maja 2011 roku oddalił apelację

pozwanej L. M. w zakresie, w jakim żądała ona zmiany zaskarżonego wyroku I

instancji przez obciążenie powoda, ostatecznie przegrywającego sprawę, kosztami

postępowania za I instancję (punkt II). Nie obciążył także powoda kosztami

postępowania apelacyjnego poniesionymi przez pozwaną (punkt III).

W zażaleniu na rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego dotyczące kosztów

procesu

za

obie

instancje,

pozwana

zarzucając

naruszenie

przepisów

postępowania, to jest: art. 98 § i § 3 k.p.c., przez jego niezastosowanie oraz art.

102 k.p.c., przez jego zastosowanie, domagała się zmiany zaskarżonego

postanowienia, przez zasądzenie na jej rzecz od powoda T. C., poniesionych przez

nią kosztów postępowania za pierwszą i drugą instancję, według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie pozwanej podlega odrzuceniu w zakresie odnoszącym się do

kosztów postępowania za pierwszą instancję, w pozostałej zaś części nie zasługuje

na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego

przysługuje wyłącznie na postanowienie sądu drugiej instancji, co do kosztów

procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji.

Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, postanowienia sądu

drugiej instancji o charakterze procesowym podlegają zaskarżeniu do Sądu

Najwyższego skargą kasacyjną lub zażaleniem wyłącznie w sytuacjach wyraźnie

w przepisach określonych (odpowiednio art. 3981 § 1 oraz art. 3941 § 1 i 2 k.p.c.),

zażalenia na inne postanowienia do Sądu Najwyższego nie przysługują

(por. postanowienie z dnia 15 lutego 2008 r., I CZ 1/08, niepubl.). W rezultacie

katalog postanowień podlegających zaskarżeniu zażaleniem do Sądu Najwyższego

ma charakter zamknięty, co jednocześnie oznacza, że zażalenie wniesione

na postanowienie nie przewidziane w art. 3941 § 1 oraz § 2 k.p.c. podlega

odrzuceniu, jako niedopuszczalne, co odnosi się także do zażalenia pozwanej na

rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego co do kosztów procesu za I instancję.

Sąd Okręgowy na podstawie art. 102 k.p.c., kierując się zasadami słuszności

uznał, że z uwagi na zmianę wyroku Sądu I instancji i oddalenie w całości

powództwa T. C. przeciwko L. M. o zachowek na podstawie art. 5 k.c. zachodzi

„szczególnie

uzasadniony

wypadek",

uzasadniający

nieobciążanie

powoda

kosztami postępowania odwoławczego poniesionymi przez pozwaną.

Sposób skorzystania z art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem sądu

orzekającego i od oceny tego sądu należy przesądzenie, że taki szczególnie

uzasadniony wypadek nastąpił w rozpoznawanej sprawie oraz usprawiedliwia

odstąpienie od

obowiązku

ponoszenia

kosztów procesu.

Zakwalifikowanie

przypadku jako" szczególnie uzasadnionego" wymaga rozważenia całokształtu

okoliczności faktycznych sprawy; ingerencja w to uprawnienie, w ramach

rozpoznawania środka zaskarżenia od rozstrzygnięcia o kosztach procesu,

następuje jedynie w sytuacji stwierdzenia, że dokonana ocena jest dowolna,

oczywiście pozbawiona uzasadnionych podstaw. W efekcie sposób stosowania art.

102 k.p.c. podlega dyskrecjonalnej ocenie sędziowskiej i w zasadzie wymyka się

spod kontroli sprawowanej przez Sąd Najwyższy, chyba że zaskarżone orzeczenie

zostało wydane z rażącym naruszeniem reguł wprowadzonych w tym przepisie

(por.

postanowienie

z

dnia

marca

2011,

IV

CZ

136/10,

niepubl.

oraz postanowienie z dnia 15 czerwca 2011 r., V CZ 23/11, niepubl.).

Z

akt

sprawy

z poszanowaniem

wynika,

reguł

że

zaskarżone

przewidzianych

w

art.

orzeczenie

zostało

k.p.c.,

co

wydane

zarazem,

nie uzasadnia ingerencji Sądu Najwyższego, skoro powód wytaczając powództwo

o zapłatę zachowku, znajdujące oparcie w stanie faktycznym i prawnym, mógł

liczyć na jego uwzględnienie, zaś oddalenie roszczenia nastąpiło z uwagi

na przyjęcie przez Sąd II instancji, że pozwany nadużył przysługującego mu prawa

(por. postanowienie SN z dnia 5.08.1981 roku , II PZ 49/73, Lex nr 7337).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 1 § 3

w związku z art. 39821 i art. 370 k.p.c. oraz na podstawie art. 394 1 § 3 w związku

z art. 39814 k.p.c., orzekł, jak w sentencji. W kontekście rozstrzygnięcia, z uwagi

na symetrię w traktowaniu stron w zakresie kosztów procesu, nie obciążono

skarżącej kosztami postępowania zażaleniowego na rzecz powoda, który złożył

odpowiedź na zażalenie.