IV CZ 81/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 81/09

POSTANOWIENIE

Dnia 17 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

SSA Barbara Trębska

w sprawie z powództwa Daniela O.

przeciwko COMPENSA Towarzystwu Ubezpieczeń SA

w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 grudnia 2009 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie Sądu Okręgowego w S.

z dnia 17 czerwca 2009 r.,

zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że obniża

zasądzoną nim kwotę 600 (sześćset) złotych do kwoty 150 (sto

pięćdziesiąt) złotych;

oddala zażalenie w pozostałej części.

Uzasadnienie

Postanowieniem zawartym w wyroku z dnia z dnia 27 kwietnia 2009 r.,

wydanym w sprawie o zasądzenie kwoty 33.000 zł z odsetkami, Sąd Rejonowy w L.

zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 4.542,50 zł z odsetkami tytułem

zwrotu kosztów procesu. W zażaleniu na to postanowienie powód domagał się jego

zmiany i zasądzenia na jego rzecz kosztów procesu w kwocie wskazanej

w złożonym przez niego przed sądem pierwszej instancji spisie kosztów,

tj. w kwocie 8.799 zł. Pozwany, reprezentowany przez radcę prawnego, który

prowadził sprawę już przed sądem pierwszej instancji, wniósł o oddalenie zażalenia

i zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów postępowania zażaleniowego

według norm przepisanych. Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2009 r. Sąd

Okręgowy w S. oddalił zażalenie i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę

600 zł tytułem kosztów postępowania zażaleniowego. Na uzasadnienie tego

ostatniego rozstrzygnięcia powołał art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz § 12 ust. 2 pkt 1

w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

2002 r.

w sprawie

opłat

za

czynności

radców prawnych

oraz ponoszenia

przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu.

Na postanowienie o kosztach postępowania zażaleniowego (o kosztach

procesu

za

instancję,

w postanowieniu

Sądu

w

której

rozpoznane

Okręgowego

powód

zostało

wniósł

zażalenie)

zażalenie

zawarte

do

Sądu

Najwyższego. Zarzucił błędne obliczenie kosztów zastępstwa procesowego

pozwanego w postępowaniu zażaleniowym, naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego

niezastosowanie i naruszenie art. 98 k.p.c. przez jego zastosowanie. Wniósł

o zmianę

zaskarżonego

postanowienia

przez

nieobciążenie

go

kosztami

postępowania zażaleniowego.

W odpowiedzi na zażalenie pozwany wniósł o jego oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wobec oddalenia zażalenia powoda pozwanemu, który zgłosił wniosek

o przyznanie kosztów postępowania zażaleniowego (art. 109 § 1 k.p.c.),

przysługiwał zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik (wynik sprawy

w postępowaniu zażaleniowym) zwrot kosztów postępowania zażaleniowego

(art. 98 § 1 k.p.c.). W sprawie nie zachodził wypadek szczególnie uzasadniony,

pozwalający na nieobciążanie go kosztami postępowania zażaleniowego (art. 102

k.p.c.). Wbrew przekonaniu skarżącego o istnieniu takiego wypadku nie świadczy

dysproporcja pomiędzy kosztami procesu zasądzonymi w sprawie na rzecz powoda

(4.542,50 zł) a kosztami postępowania zażaleniowego (zasądzonymi na rzecz

pozwanego

w kwocie 600 zł). Wprawdzie jedyną czynnością pozwanego

w postępowaniu

zażaleniowym

było

wniesienie

odpowiedzi

na

zażalenie,

ale dokonanie tej czynności przez pełnomocnika będącego radcą prawnym

uzasadniało przyznanie mu wynagrodzenia, które należy do niezbędnych kosztów

procesu

poniesionych

przez

pozwanego

(art.

§

k.p.c.).

Ponieważ w postępowaniu zażaleniowym pozwany nie poniósł żadnych innych

kosztów, Sąd Okręgowy zasadnie uznał, że na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art.

99 k.p.c. należy mu się zwrot kosztów tego postępowania obejmujący jedynie

wynagrodzenie radcy prawnego za prowadzenie sprawy w postępowaniu

zażaleniowym, przy czym ze względu na podjęte czynności i nakład pracy przy ich

dokonaniu (art. 109 § 2 k.p.c.) wynagrodzenie to powinno odpowiadać minimalnej

stawce opłat za czynności radców prawnych, określonej za prowadzenie sprawy

przez radcę prawnego w postępowaniu zażaleniowym w rozporządzeniu Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163,

poz. 1349 ze zm.; dalej – „rozporządzenie” ).

Stosownie do § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia stawka minimalna

za prowadzenie sprawy w postępowaniu zażaleniowym przed sądem okręgowym

wynosi 25 % stawki minimalnej, a jeżeli w pierwszej instancji nie prowadził sprawy

ten sam radca prawny – 50% stawki minimalnej, w obu wypadkach nie mniej niż 60

zł. Według § 4 ust. 1 rozporządzenia wysokość stawki minimalnej w postępowaniu

rozpoznawczym zależy od wartości przedmiotu sprawy lub jej rodzaju. W sprawach

o zasądzenie świadczenia pieniężnego wysokość stawki minimalnej zależy

od wartości przedmiotu sprawy. Wysokość tej stawki określa § 6 rozporządzenia.

W zaskarżonym postanowieniu za podstawę ustalenia stawki minimalnej

za prowadzenie sprawy w postępowaniu zażaleniowym przez radcę prawnego Sąd

Okręgowy przyjął stawkę minimalną właściwą dla wartości przedmiotu sprawy

(wartości przedmiotu sporu), w której wydane zostało zaskarżone postanowienie,

t.j. kwotę 33.000 zł. Stawka minimalna od tej kwoty wynosi bowiem 2400 zł (§ 6

pkt 5 rozporządzenia), a 25 % od tej kwoty (§ 12 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia) to 600

zł. Zarzucając błędne określenie wysokości kosztów zastępstwa procesowego

pozwanego w postępowaniu zażaleniowym skarżący uważa zaś, że wartością tą

jest wskazana w zażaleniu, jako wartość przedmiotu zaskarżenia, kwota 4.800 zł

(zapewne jako różnica pomiędzy zasądzonymi kosztami procesu – 8.799 zł

i kosztami żądanymi – 4.542,50 zł), a ponieważ stawka minimalna od tej kwoty

wynosi 600 zł, a 25% tej kwoty to 150 zł, to najwyżej w takiej wysokości powinien

należeć

się

pozwanemu

zwrot

kosztów

postępowania

zażaleniowego.

Rozstrzygnięcie zażalenia wymaga więc zajęcia stanowiska co do tego, co stanowi

podstawę zasądzenia kosztów postępowania zażaleniowego w zakresie opłaty

za prowadzenie sprawy przez radcę prawnego, gdy zażalenie dotyczy kosztów

postępowania. Chodzi o to czy podstawą tą jest stawka minimalna za czynności

radcy prawnego, zależna od wartości przedmiotu lub rodzaju sprawy, w której

wniesione zostało zażalenie, czy też zależy ona od wartości przedmiotu

zaskarżenia.

Rozporządzenie w § 2 ust. 2 stanowi, że podstawę zasądzenie opłaty

za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego stanowią stawki

minimalne określone w rozporządzeniu. Według zaś § 4 ust. 2 rozporządzenia

wysokość stawki minimalnej zależy od wartości przedmiotu sprawy lub jej rodzaju,

a w postępowaniu egzekucyjnym – od wartości egzekwowanego świadczenia.

Rozporządzenie,

w

przeciwieństwie

do

kodeksu

postępowania

cywilnego

(zob. art. 1261 § 1, 2 i 3, art. 1302 § 5, art. 368 § 2, art. 3984 § 3) i ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz.

1398 ze zm.) (zob. art. 12 ust. 1), nie posługuje się pojęciem wartości przedmiotu

zaskarżenia. Nie ulega jednakże wątpliwości i taka też jest od lat ukształtowana

praktyka, że na gruncie rozporządzenia przez wartość przedmiotu sprawy

w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym rozumie się wartość przedmiotu

zaskarżenia apelacją i skargą kasacyjną. Także przez wartość przedmiotu sprawy

w postępowaniu zażaleniowym, gdy zażalenie wniesiono na postanowienie

kończące postępowanie w sprawie (np. o odrzuceniu pozwu czy umorzeniu

postępowania), przez wartość przedmiotu sprawy rozumie się wartość przedmiotu

zaskarżenia. Jeżeli zażalenie dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach procesu (kosztach

postępowania) również naturalnym jest przyjęcie, że wartością przedmiotu sprawy

w postępowaniu zażaleniowym jest w rozumieniu rozporządzenia wartość

przedmiotu zaskarżenia. Przyjęcie, że jest nią wartość przedmiotu sprawy

oznaczająca wartość przedmiotu sporu w sprawie powodowałoby, że w sytuacji,

gdy spór dotyczy określonych kwot z tytułu kosztów procesu, jego rozpoznanie

na skutek zażalenia pociągałoby nieraz zupełnie niewspółmierne wydatki związane

z opłatą za czynności radcy prawnego w postępowaniu zażaleniowym. Za wartość

przedmiotu zaskarżenia zażaleniem postanowienia o kosztach procesu trzeba

uznać wysokość kosztów, których dotyczy zażalenie, tj. kosztów, których

zasądzenie bądź niezasądzenie skarżący kwestionuje w zażaleniu.

Należy zauważyć, że wobec tego, iż regulacja zawarte w rozporządzeniu

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. dotyczącym opłat za czynności

radców prawnych jest taka sama jak w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości

z dnia

września

2002

r.

w sprawie

opłat

za

czynności

adwokackie

oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), ustalenie kosztów

postępowania zażaleniowego na postanowienie o kosztach procesu, obejmujących

opłatę za czynności adwokackie w tym postępowaniu następuje na takich samych

zasadach jak ustalenie kosztów obejmujących opłatę za czynności radców

prawnych.

Z przytoczonych względów należało przyjąć, że wartością przedmiotu

sprawy w postępowaniu zażaleniowym prowadzonym na skutek zażalenia powoda

na postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia 17 czerwca 2009 r. o kosztach

procesu jest kwota 4.257,50 zł (8.799,00 – 4.542,50 zł). Opłata za czynności radcy

prawnego reprezentującego pozwanego w tym postępowaniu, odpowiadająca

stawce minimalnej określonej w rozporządzeniu, wynosi więc 150 zł (§ 12 ust. 2 pkt

1 w zw. z § 6 pkt 3 rozporządzenia). W takiej więc wysokości podlegały zasądzeniu

od powoda na rzecz pozwanego poniesione przez niego koszty postępowania

zażaleniowego (art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 k.p.c.). Zatem Sąd Najwyższy, na

podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39816 i art. 39814 k.p.c., odpowiednio

zmienił zaskarżone postanowienie, a w pozostałej części oddalił zażalenie.