IV CZ 72/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 72/11

POSTANOWIENIE

Dnia 21 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

SSA Roman Dziczek

w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości B. Spółki z o.o. w O.

przeciwko Janowi B. i Dariuszowi P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 października 2011 r.,

zażalenia pozwanego Dariusza P.

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie II wyroku

Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 lutego 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i wniosek o zasądzenie

kosztów postępowania przekazuje do ponownego rozpoznania

Sądowi

Apelacyjnemu,

pozostawiając

temu

Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Postanowieniem zawartym w punkcie II wyroku z 23 lutego 2011 r. Sąd

Apelacyjny odstąpił od obciążenia powoda kosztami postępowania apelacyjnego.

Jako podstawę tego rozstrzygnięcia Sąd wskazał art. 102 k.p.c., uzasadniając jego

zastosowanie tym, że powód występował w sprawie jako syndyk masy upadłości, a

tym samym jego obowiązkiem była ochrona interesów wierzycieli upadłego przy

wykorzystaniu wszystkich dostępnych środków procesowych. W konsekwencji,

zdaniem Sądu Apelacyjnego, względy słuszności sprzeciwiają się obciążeniu go

kosztami postępowania w związku z oddaleniem wniesionej przez niego apelacji.

W zażaleniu na to postanowienie pozwany zarzucił naruszenie art. 98 k.p.c.

i art. 102 k.p.c. przez bezpodstawne przyjęcie, że w sprawie doszło do spełnienia

przesłanek „szczególnie uzasadnionego wypadku”, o jakim mowa w art. 102 k.p.c.,

wyłącznie z uwagi na występowanie powoda jako syndyka. Stwierdził on także, że

złożona przez powoda (profesjonalistę korzystającego z fachowej obsługi prawnej)

apelacja była oczywiście nieuzasadniona, zaś pozwany został w jej wyniku

zmuszony do ponoszenia kosztów postępowania odwoławczego. Wskazał ponadto,

że odstąpienie od obciążenia syndyka kosztami postępowania stoi w sprzeczności

z wymogami sprawiedliwości, bowiem uchyla się on od zapłaty zasądzonych

dotychczas

kosztów

zaskarżonego

postępowania.

postanowienia

przez

Na

tej

podstawie

zasądzenie

na

wniósł

swoją

o

zmianę

rzecz

kosztów

postępowania za drugą instancję w kwocie 5.400 zł oraz rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania zażaleniowego.

Powód wniósł o oddalenie zażalenia i zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest zasadne.

Wprawdzie możliwość odstąpienia od obciążania strony przegrywającej

kosztami postępowania, wprowadzona w art. 102 k.p.c. stanowi dyskrecjonalną

kompetencję sądu rozpoznającego sprawę, nie oznacza to jednak, by stosowanie

tego przepisu mogło następować w sposób całkowicie dowolny (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 25 marca 2011 r., IV CZ 136/10, niepubl. oraz z 15 czerwca

2011 r., V CZ 23/11, niepubl.).

Obowiązek zwrotu kosztów postępowania zgodnie z ogólną regułą

odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 98 § 1 k.p.c.) ma na celu ochronę

interesów majątkowych strony wygrywającej, która poniosła nakłady w celu obrony

swoich praw. Odstąpienie od tej zasady ze względów słuszności, dopuszczone

przez ustawodawcę w art. 102 k.p.c., stanowi rozwiązanie o wyjątkowym

charakterze,

wymagające

proporcjonalnego

wyważenia

interesów

stron

postępowania w świetle okoliczności sprawy. Przepis ten wprowadza wyjątek od

reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę przegrywającą na rzecz jej

przeciwnika

procesowego,

częściowo

lub

całkowicie

uniemożliwiając

mu

rekompensatę nakładów poniesionych w związku z prowadzeniem postępowania.

W konsekwencji, regulacja ta nie powinna podlegać wykładni rozszerzającej (tak

Sąd Najwyższy w postanowieniach: z 13 października 1976 r., II PZ 61/76, niepubl.

oraz z 11 marca 2011 r., II CZ 104/10, niepubl.).

Nie ulega wątpliwości, że uzasadnienie zastosowania art. 102 k.p.c.

wyłącznie okolicznością pełnienia przez powoda funkcji syndyka, prowadzi do

niedopuszczalnego rozszerzenia zakresu stosowania tego przepisu. Obowiązek

reprezentowania przez powoda cudzych interesów, wynikający z pozycji ustrojowej

i zadań syndyka, na który wskazuje Sąd Apelacyjny, nie stanowi dostatecznej

podstawy odstąpienia od obciążania go kosztami przegranej sprawy. Wyrażona

pośrednio przez Sąd Apelacyjny reguła, zgodnie z którą z samego faktu

występowania w postępowaniu przez syndyków wynika konieczność odstąpienia od

obciążania

ich

kosztami

postępowania

prowadziłaby

w

istocie

do

nieproporcjonalnego uprzywilejowania tych osób względem ich przeciwników

procesowych. Ryzyko prowadzenia sporu, którego jeden z aspektów stanowi

konieczność poniesienia kosztów udziału w sprawie, z góry przerzucone zostałoby

więc na drugą stronę, zmuszając ją do samodzielnego poniesienia tych nakładów

w wypadku bezzasadności dochodzonego przeciwko niej roszczenia. Stałoby to

w oczywistej

sprzeczności

w postępowaniu

cywilnym,

z

podstawowymi

zakładającej

założeniami

równy

rozkład

ochrony

ryzyka

praw

udziału

w postępowaniu (wyrażający się m.in. w ogólnej regule zwrotu kosztów wyrażonej

w art. 98 § 1 k.p.c.) i jedynie w wyjątkowych wypadkach (do których zalicza się

art. 102 k.p.c.) dopuszczającej preferencyjne traktowanie jednej ze stron.

Pozostałe twierdzenia podniesione w zażaleniu nie wiążą się bezpośrednio

z istotą argumentacji Sądu Apelacyjnego kwestionowanej przez skarżącego i mogą

zostać rozważone wyłącznie jako jedna z przesłanek stosowania art. 102 k.p.c.

przez Sąd drugiej instancji.

W związku z oparciem zażalenia na zarzutach naruszenia prawa

procesowego w sprawie brak jest podstaw do orzeczenia co do istoty sprawy

(art. 39816 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.).

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3

k.p.c. orzeczono jak w postanowieniu.