IV CZ 71/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 71/08

POSTANOWIENIE

Dnia 4 września 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w

sprawie

ze

skargi

powodów

o

wznowienie

postępowania

zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 6 marca 2008 r. , sygn. akt I ACa

(…) w sprawie z powództwa J. B. i R. B.

przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń "A.(...)" SA w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 4 września 2008 r.,

zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 19 maja 2008 r., sygn.

akt I ACa (…),

uchyla zaskarżone postanowienie

Uzasadnienie

Powodowie wnieśli skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem

Sądu Apelacyjnego z dnia 6 marca 2008 r., jako podstawę wznowienia wskazując art. 401

ust. 2 k.p.c. W uzasadnieniu tej podstawy skarżący wyjaśnili, że nie zostali zawiadomieni o

terminie rozprawy apelacyjnej, wobec czego postępowanie apelacyjne i wydane w jego toku

orzeczenie było dotknięte nieważnością z uwagi na pozbawienie powodów możności

działania. Wprawdzie w aktach sprawy znajduje się zwrócona przez pocztę przesyłka

zawierająca zawiadomienie o rozprawie, skierowana do pełnomocnika powodów, lecz

pełnomocnik nie otrzymał ani tej przesyłki, ani zawiadomienia o jej nadejściu (tzw. awiza), co

świadczy o uchybieniu obowiązkom przez dokonujący doręczenia urząd pocztowy.

Postanowieniem z dnia 19 maja 2008 r. Sąd Apelacyjny odrzucił powyższą skargę na

podstawie art. 410 § 1 k.p.c., przyjmując, że nie zachodzi wskazywana przez powodów

podstawa wznowienia, co oznacza, że w rzeczywistości skarga nie została oparta na

ustawowej podstawie. Sąd wyjaśnił, że już z uzasadnienia skargi wynika, iż podstawa

powoływana w niej nie zachodzi, powodowie sugerują bowiem wystąpienie podstawy

nieważności postępowania spowodowanej pozbawieniem ich możności działania. W

sprawie nie doszło jednak do całkowitego pozbawienia strony możności obrony jej praw,

skoro zawiadomienie o terminie rozprawy apelacyjnej zostało skierowane na prawidłowy

adres pełnomocnika powodów, w dniu 6 lutego 2008 r. doręczający stwierdził, że lokal

ten jest zamknięty, w związku z czym przesyłkę pozostawił w placówce pocztowej,

o czym powiadomił adresata zawiadomieniem umieszczonym na jego drzwiach. W

dniu 14 lutego 2008 r. przesyłkę awizowano powtórnie, i dopiero kiedy nie została

odebrana, zwrócono ją do nadawcy. W ten sposób zachowane zostały wymagania

z art. 139 § 1 k.p.c. oraz z § 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17

czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez

pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 62, poz. 697). Zdaniem Sądu

orzekającego pełnomocnik powodów został więc prawidłowo powiadomiony o terminie

rozprawy apelacyjnej.

Powodowie

zaskarżyli

powyższe

postanowienie

zażaleniem,

zarzucając

sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału oraz

naruszenie art. 410 § 1 k.p.c. w związku z art. 401 pkt 2 k.p.c., art. 316 § 1 k.p.c., a także § 9

rozporządzenia w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w

postępowaniu cywilnym i art. 45 Konstytucji poprzez pozbawienie powodów prawa do sądu.

We wnioskach domagali się jego uchylenia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania, względnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o

wznowieniu postępowania. Skarżący zakwestionowali ustalenie Sądu, jakoby doręczenie

dokonane zostało w sposób umożliwiający powzięcie przez nich wiadomości o terminie

rozprawy oraz by odpowiadało wymaganiom rozporządzenia w sprawie szczegółowego trybu

doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym, a w konsekwencji

podtrzymali stanowisko, że zostali całkowicie pozbawieni możności działania w

postępowaniu przez Sądem Apelacyjnym i zaskarżenia wyroku wydanego przez ten Sąd. W

szczególności podnieśli, że na kopercie nie ma podpisu doręczyciela pod adnotacją

„awizowano dnia”, nie ma go także na odwrocie potwierdzenia odbioru, gdzie brakuje także

daty, a ponadto zakreślony sposób rzekomego awizowania – „na drzwiach adresata” – był

niemożliwy do wykonania i nieracjonalny w sytuacji, kiedy na posesji znajduje się skrzynka

na przesyłki pocztowe.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący w zażaleniu trafnie podważa prawidłowość merytorycznych przesłanek

rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego, związanych z oceną formalnej skuteczności

dokonanego doręczenia zastępczego. Odrzucenie skargi o wznowienie postępowania na

podstawie art. 410 § 1 k.p.c. jest możliwe tylko wtedy, kiedy skarga wniesiona została po

upływie przepisanego terminu, jest niedopuszczalna lub nieoparta na ustawowej podstawie.

W powoływanym przez Sąd Apelacyjny postanowieniu z dnia 7 lipca 2005 r. (IV CO 6/05,

Biul. SN 2005/9/14) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że z uwagi na uchylenie wcześniej

obowiązującego art. 411 k.p.c. i usunięcie dwustopniowości postępowania, przedmiotem

badania sądu, które może być dokonane na posiedzeniu niejawnym, jest zachowanie

terminu oraz oparcie skargi na jednej z ustawowych podstaw wznowienia, a w

konsekwencji także ocena dopuszczalności skargi z mocy ustawy i legitymacja do jej

wniesienia. Przy tym badanie dopuszczalności wznowienia nie ogranicza się do kontroli,

czy wskazane przez skarżących okoliczności dają się podciągnąć pod przewidzianą w

ustawie podstawę wznowienia, lecz wymaga ustalenia, czy podstawa wznowienia

rzeczywiście istnieje. Skarga o wznowienie postępowania podlega - w myśl art. 410 § 1

k.p.c. – odrzuceniu, jeżeli w okolicznościach konkretnej sprawy sprecyzowana przez

stronę podstawa nie zostanie przez sąd stwierdzona. Oznacza to, że kontrola, czy

występuje wskazana przez stronę podstawa wznowieniowa musi być przeprowadzona w

pełnym zakresie, z uwzględnieniem wszystkich wskazywanych przez stronę elementów,

przemawiających za jej wystąpieniem.

Powodowie powoływali się na przewidzianą w z art. 401 pkt 2 k.p.c. podstawę

pozbawienia ich możności działania na skutek naruszenia przepisów dotyczących

doręczania przesyłek sądowych. Skarżący nie kwestionowali bowiem samego faktu

wysłania zawiadomienia na prawidłowy adres ich pełnomocnika lecz to, że doręczenie

nie zostało dokonane w prawidłowy sposób, skoro nie doprowadziło do odebrania

przesyłki i zapoznania się z jej treścią przez adresata. Ten aspekt sprawy został

potraktowany przez

Sąd

Apelacyjny

bardzo

pobieżnie. Wprawdzie

sam

fakt

nieotrzymania przesyłki przez adresata, nawet jeżeli – jak w rozpatrywanym wypadku –

uniemożliwił mu działanie przed sądem, nie oznacza, że występuje przesłanka

wznowienia wskazana w art. 401 pkt 2 k.p.c., o ile doręczenie zastępcze zostało

dokonane w zgodzie z normującymi je przepisami. Kontrola prawidłowości doręczenia

dokonywana przez sąd ma najczęściej charakter pośredni, opiera się bowiem na

analizie adnotacji na przesyłce. Nie jest jednak wykluczone przeprowadzenie szerzej

zakrojonego postępowania dowodowego, o ile strona złoży stosowne wnioski. Ze

względu na ważkie konsekwencje przewidziane w art. 139 k.p.c., polegające na

stworzeniu fikcji doręczenia przesyłki w rzeczywistości nieotrzymanej przez adresata,

badanie prawidłowości czynności poczty zawsze wymaga sprawdzenia, czy na

przesyłce zostały należycie odzwierciedlone wszystkie czynności przewidziane w art.

139 § 1 k.p.c. i § 9 rozporządzenia w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism

sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym. Jakiekolwiek uchybienia w tym

zakresie uniemożliwiają przyjęcie, że doręczenie zastępcze jest skuteczne (por. np.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1999 r., III CKN 621/99, OSNC

2000/3/52 i z dnia 13 września 2001 r., IV CZ 105/01, Prok. I Pr. 2002/4/44, a także

wyrok z dnia 17 lutego 2004 r., III CK 226/02, nie publ.).

Skarżący wskazuje na dwie nieprawidłowości wynikające z zapisów na

przesyłce – brak podpisu doręczyciela pod adnotacją o pierwszym awizowaniu oraz

brak daty i podpisu na odwrocie potwierdzenia jej doręczenia, pod oznaczeniem

przyczyn i sposobu wykonania obowiązku pozostawienia zawiadomienia o nadejściu

przesyłki i jej pozostawieniu w placówce pocztowej do odbioru. Zastrzeżenia te

uznać należy za uzasadnione i wymagające zbadania. Zgodnie z treścią § 9 ust. 1 i

2 wyżej powołanego rozporządzenia listonosz, w okolicznościach przewidzianych w

art. 139 § 1 i 2 k.p.c., pozostawia zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w

pocztowej placówce oddawczej, dokonuje adnotacji o niedoręczeniu przesyłki na

potwierdzeniu odbioru oraz adnotacji "awizowano dnia" na adresowej stronie

niedoręczonej przesyłki i składa swój podpis, po czym oddaje przesyłkę w pocztowej

placówce oddawczej a pocztowa placówka oddawcza potwierdza przyjęcie od

listonosza awizowanej przesyłki poprzez umieszczenie na stronie adresowej odcisku

datownika i podpisu przyjmującego pracownika. Mało czytelne zapisy na przesyłce

znajdującej się w aktach budzą poważne wątpliwości, czy zostały podpisane przez

kogokolwiek.

Ponadto skarżący podnoszą, że nie było możliwe pozostawienie informacji na

drzwiach mieszkania, jak wynika z zakreślenia dokonanego na potwierdzeniu

odbioru, gdyż ich konstrukcja na to nie pozwala, a do odbioru korespondencji

przeznaczona jest skrzynka umieszczona na posesji pełnomocnika, z której od lat

korzystają listonosze. Także ten zarzut wymaga rozważenia. Wprawdzie bowiem art.

139 § 1 k.p.c. uznaje umieszczenie zawiadomienia o nieudanej próbie doręczenia

przesyłki w drzwiach mieszkania adresata lub w oddawczej skrzynce pocztowej za

równorzędne, prawidłowe sposoby zawiadomienia o nadejściu przesyłki w czasie

nieobecności adresata, jednak przy wykładni tego przepisu nie można zakładać, że

zawsze są to czynności zamienne, a wybór jednej z nich zależy od swobodnego

uznania organu doręczającego. Swobodę tego wyboru ograniczają z jednej strony

możliwości techniczne (istnienie skrzynki, konstrukcja drzwi), a z drugiej regulacje

prawne. Zasady wykonywania działalności pocztowej reguluje ustawa z dnia 12

czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe (Dz. U Nr 130, poz. 1188 ze zm.), która w art. 37

ust. 1 ustanawia dla właściciela lub współwłaścicieli nieruchomości, której częścią

składową jest budynek lub budynku stanowiącego odrębna własność, obowiązek

umieszczenia oddawczej skrzynki pocztowej, o parametrach określonych w

przepisach

wykonawczych,

zapewniających

m.

in.

bezpieczeństwo

obrotu

pocztowego. Taka skrzynka jest miejscem wydania adresatowi ze skutkiem

doręczenia przesyłek nie rejestrowanych (art. 26 ust. 2 ust 2 prawa pocztowego). W

niej także pozostawia się zawiadomienie o próbie doręczenia przesyłki rejestrowanej

lub przekazu pocztowego wraz z informacją o terminie ich odbioru i adresie placówki

oddawczej, w której przesyłka lub przekaz pocztowy są przechowywane, jeżeli w chwili

ich doręczania stwierdzi się nieobecność adresata lub innych osób uprawnionych do ich

odbioru. Obowiązek ten wynika z § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z

dnia 9 stycznia 2004 r. (Dz. U. Nr 5, poz. 34 ze zm.) wydanego na podstawie

delegacji ustawowej, zawartej w art. 46 ust. 3 prawa pocztowego i ma na celu

określenie

sposobu

uwzględnieniu

ochrony

świadczenia

interesów

powszechnych

podmiotów

usług

pocztowych

korzystających

z

tych

przy

usług.

Wprawdzie zgodnie z art. 26 ust 3 prawa pocztowego przepisy tej ustawy nie

naruszają przepisów innych ustaw dotyczących sposobu, zasad i trybu doręczeń, a

wiec także przepisu art. 139 § 1 k.p.c., nie oznacza to jednak, że za prawidłową

można uznać wykładnię przyjmującą, iż operator dokonujący doręczenia przesyłki

sądowej może wykazać się mniejszą niż w innych wypadkach dbałością o

bezpieczeństwo obrotu i zabezpieczenie interesów podmiotów korzystających z jego

usług. Jeżeli zatem – jak twierdzą skarżący – doręczenie następowało na posesji

zabudowanej

domem

jednorodzinnym,

której

właściciel

wykonał

obowiązek

umieszczenia pocztowej skrzynki oddawczej, prawidłowe zawiadomienie go o

nieudanej próbie doręczenia przesyłki sądowej wymagało umieszczenia pisemnego

zawiadomienia w skrzynce oddawczej, a nie w drzwiach mieszkania.

Z przytoczonych względów zaskarżone postanowienie należało uchylić na

podstawie art. 398 15 § 1 w zw. z art. 394 1 § 3 k.p.c.