IV CZ 7/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 7/12

POSTANOWIENIE

Dnia 6 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Antoni Górski

SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku B. M. i W. M.

przy uczestnictwie G. M. i in. , o dział spadku i zniesienie współwłasności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 6 czerwca 2012 r.,

zażalenia uczestnika postępowania Z. M.

na postanowienie Sądu Okręgowego w R.

z dnia 17 października 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 19 października 2010 r. dokonał

działu spadku po M. M. i D. M. W apelacji uczestnik postępowania Z. M.,

zaskarżając

to

postanowienie

częściowo

i określając

wartość

przedmiotu

zaskarżenia na kwotę 98 857 zł, wniósł o przyznanie mu również nieruchomości o

powierzchni 1,12 ha oznaczonej jako działka nr 50, z zasądzeniem na rzecz

uczestników B. M., G. M. i W. M. spłaty zgodnie z wyceną tej nieruchomości

dokonaną przez biegłego i przy uwzględnieniu prawidłowej wysokości pożytków,

jakie uzyskał z nieruchomości spadkowych w czasie, kiedy z nich korzystał,

oraz poczynionych przez niego nakładów.

Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone orzeczenie postanowieniem z dnia

21 czerwca 2011 r. i przyznał uczestnikowi Z. M. nieruchomość oznaczoną jako

działka nr 50 oraz zasądził od niego na rzecz uczestników B. M., G. M. i W. M. po

32 952,70 zł.

W skardze kasacyjnej Z. M., określając wartości przedmiotu zaskarżenia na

98 857 zł, zarzucił naruszenie oznaczonych przepisów przez błędne ich

zastosowanie

przy

zasądzeniu

od

niego

wymienionych

wyżej

kwot

oraz niedopuszczenie zgłoszonego w apelacji dowodu z opinii biegłego rolnika

co do wysokości możliwych do uzyskania pożytków z nieruchomości spadkowych

będących w jego posiadaniu.

Postanowieniem z dnia 17 października 2011 r. Sąd Okręgowy odrzucił

skargę kasacyjną Z. M., wyjaśniając, że wskazana w niej wartość zaskarżenia jest

niższa od kwoty stu pięćdziesięciu tysięcy złotych, warunkującej dopuszczalność

skargi kasacyjnej w sprawach o zniesienie współwłasności i dział spadku (art. 519 1

§ 4 k.p.c.).

W zażaleniu uczestnik zakwestionował zasadność odrzucenia skargi

kasacyjnej, podnosząc że rzeczywista wartość zaskarżenia nią wynosi aż 178 000

zł, tj. odpowiada błędnie, jego zdaniem, ustalonej równowartość pożytków,

które miał uzyskać.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W tzw. sprawach działowych obowiązek podania we wniosku o wszczęcie

postępowania wartości przedmiotu sprawy (art. 511 w związku z art. 187 § 1 pkt 1

i art. 19 § 2 k.p.c.), a w apelacji - wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 368 § 2

w związku z art. 19 § 2 i art. 13 § 2 k.p.c.), został zmodyfikowany przez art. 684,

art. 567 § 3 i art. 619 § 1 k.p.c. Zgodnie z tymi przepisami, ustalenie wartości

dzielonego majątku należy do sądu. Sąd meriti powinien więc zawsze tę wartość

ustalić, działając z urzędu. Nigdy nie jest wiążące dla niego w tym względzie

stanowisko współwłaścicieli (współuprawnionych).

Podobnie przedstawia się określenie wartości przedmiotu zaskarżenia

kasacyjnego. Uczestnik postępowania o podział majątku wspólnego wnosząc

skargę kasacyjną powinien wskazać w niej, zgodnie z art. 398 4 § 3 k.p.c. w związku

z art. 13 § 2 k.p.c., wartość przedmiotu zaskarżenia. Wskazana wartość przedmiotu

zaskarżenia nie jest jednak wiążąca dla sądu drugiej instancji, ani dla Sądu

Najwyższego. Mogą one poddać ją weryfikacji na podstawie akt sprawy

z pominięciem zasad określonych w art. 25 i 26 k.p.c. (postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 24 maja 2001 r., IV CZ 20/01, LEX nr 550948., z dnia

21 listopada 2001 r., I CZ 152/01, LEX nr 54322, i z dnia 6 listopada 2002 r.,

III CZ 98/02, OSNC 2004, nr 1, poz. 11). Praktyczne znaczenie możliwości tej

weryfikacji ujawnia się w szczególności w przypadkach oczywiście nieprawidłowego

wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia w zamiarze zapewnienia sobie

dostępu do postępowania kasacyjnego (por. postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 18 maja 2006 r., IV CR 34/06, LEX nr 200867, i z dnia 15 grudnia 2006 r.,

III CZ 88/06, LEX nr 610089).

Podana przez uczestnika w skardze kasacyjnej wartość zaskarżenia nie była

więc wiążąca dla Sądu Okręgowego. Co do tego żalący się ma rację. Nie ma

jednak już racji, gdy twierdzi, że rzeczywista wartość zaskarżenia wniesioną przez

niego skargą jest wyższa od podanej w skardze i osiąga pułap określony

w art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c.

W tzw. sprawach działowych wartością przedmiotu zaskarżenia jest wartość

konkretnego interesu, np. rzeczy lub praw, których objęcie lub nieobjęcie podziałem

skarżący kwestionuje (por. powoływane już postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 6 listopada 2002 r., III CZ 98/02). Z reguły wartość ta nie przekracza – nawet

gdy orzeczenie zakwestionowano w całości – wartości udziału skarżącego

uczestnika. Tylko wyjątkowo jest inaczej, na przykład wtedy, gdy uczestnik

podważa zasadę podziału (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia

2002 r., II CZ 25/02, LEX nr 54494, z dnia 21 stycznia 2003 r., III CZ 153/02, OSNC

2004, nr 4, poz. 60, i z dnia 15 grudnia 2006 r., III CZ 88/06).

W apelacji wartość przedmiotu zaskarżenia ze strony Z. M. odpowiadała

sumie dopłaty w kwocie 5 945,50 zł, zasądzonej od niego przez Sąd Rejonowy na

rzecz uczestników B. M., G. M. i W. M., oraz wartości, w kwocie 92 911,50 zł,

nieruchomości nieprzyznanej mu przez Sąd Rejonowy, oznaczonej jako działka nr

50. Suma ta wynosiła 98 857 zł (5 945,50 + 92 911,5 = 98 857), czyli tyle ile

podano w apelacji. Natomiast po przyznaniu przez Sąd Okręgowy Z. M.

nieruchomości oznaczonej jako działka nr 50 wartość interesu Z. M. w zaskarżeniu

skargą kasacyjną jest równa sumie kwestionowanych przez niego dopłat,

zasądzonych od niego na rzecz uczestników B. M., G. M. i W. M., która po

zaokrągleniu wynosi 98 858 zł (3 x 32 952,70 = 98 858,10) i niemal pokrywa się z

kwotą podaną w skardze kasacyjnej. Jest to więc wartość, która nie osiąga

przewidzianego w art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c. progu, warunkującego dopuszczalność

skargi kasacyjnej w sprawach o zniesienie współwłasności i dział spadku.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w związku z art.

3941 § 3 k.p.c. postanowił jak w sentencji.

jw