IV CZ 67/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 67/07

POSTANOWIENIE

Dnia 11 października 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Maria Grzelka

w sprawie ze skargi pozwanej

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia

Sądu Apelacyjnego

z dnia 28 listopada 2006 r., sygn. akt [...]

w sprawie z powództwa D.W.

przeciwko M.P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 października 2007 r.,

zażalenia pozwanej

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 kwietnia 2007 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie

Uzasadnienie

Sąd

Apelacyjny

w

sprawie

z

powództwa

D.W.

przeciwko

M.P.

postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2007 r. odrzucił skargę pozwanej o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia

28 listopada 2006 r.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd Apelacyjny wskazał,

że sprawa ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia jest nową sprawą o charakterze odszkodowawczym, nie zaś środkiem

zaskarżenia. Z uwagi na powyższe, zwolnienie od kosztów sądowych jakie strona

uzyskała w sprawie, w której zapadło orzeczenie objęte skargą nie rozciąga się na

postępowanie zainicjowane przedmiotową skargą. W niniejszej sprawie strona

obowiązana była uiścić opłatę stosunkową wynoszącą 5% wartości przedmiotu

sporu, co daje kwotę 1.177 zł. Pozwana M.P. wnosząc skargę uiściła jedynie opłatę

podstawową w wysokości 30 zł. Nie opłacenie skargi w sposób prawidłowy

skutkowało jej odrzuceniem na podstawie art. 4246 § 3 k.p.c.

Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając

je w całości, zarzuciła naruszenie art. 100 ust. 1 oraz ust. 2 w brzmieniu

obowiązującym do 10.03.2007 r. ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych i wniosła o jego uchylenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty

skarżącej,

których

nie

sposób

podzielić,

sprowadzają

się

do zakwestionowania ugruntowanego już w judykaturze Sądu Najwyższego

stanowiska, zgodnie z którym zwolnienie od kosztów sądowych udzielone stronie

w

toku postępowania rozpoznawczego nie rozciąga się na postępowanie

wywołane

wniesieniem

skargi

o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego orzeczenia.

Zwolnienie od kosztów sądowych przyznawane jest na czas trwania

konkretnego

procesu

(postępowania

nieprocesowego)

i

wygasa

wraz

z zakończeniem postępowania w sprawie. Jak słusznie zauważył Sąd Najwyższy

w postanowieniu z dnia 24 sierpnia 2007 r., I CZ 88/07, (nie publ.), zakończenie

postępowania należy utożsamiać z prawomocnością orzeczenia, uwarunkowaną

niedopuszczalnością zmiany przy pomocy zwykłych środków odwoławczych,

zindywidualizowanego stosunku prawnego ukształtowanego lub potwierdzonego

przez sąd. Uzyskanie zaś przez wyrok przymiotu prawomocności oznacza

wyłączenie

kompetencji

sądu

do

podejmowania

czynności

procesowych

właściwych dla fazy rozpoznawczej, a zatem koniec sprawy poddanej pod osąd.

Podzielając w całości powyższe stanowisko, należy dodatkowo podkreślić,

że zwolnienie od kosztów sądowych na mocy decyzji sądu (referendarza

sądowego), w przeciwieństwie do zwolnienia z mocy ustawy można odnieść do

konkretnych ram czasowych, przy czym istotny jest moment zakończenia

postępowania w sprawie, bowiem w tym momencie odpada cel zwolnienia od

kosztów sądowych. Zwolnienie od kosztów udzielone indywidualnej osobie ma

charakter

akcesoryjny

wobec

konkretnego

postępowania

i

nie

zaczyna

„żyć własnym życiem” po jego zakończeniu.

Słusznie Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę na fakt, że sprawa ze skargi

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest nową

sprawą, nie zaś środkiem zaskarżenia. Stanowisko takie jest już ugruntowane

w judykaturze Sądu Najwyższego. Warto w tym miejscu przytoczyć fragment

uzasadnienia postanowienia z dnia 14 czerwca 2005 r., V CZ 61/05, (nie publ),

w którym Sąd Najwyższy odniósł się do charakteru prawnego skargi o stwierdzenie

nieważności prawomocnego orzeczenia: „Postępowanie ze skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 4241 – 42412 k.p.c.) nie jest

kontynuacją

postępowania

zakończonego

prawomocnie

kwestionowanym

orzeczeniem sądu drugiej instancji, a wyjątkowo - pierwszej instancji (art. 4241 § 1

i 2 k.p.c.). Skarga ta nie jest nawet nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, takim jak

skarga kasacyjna i skarga o wznowienie postępowania, gdyż nie zmierza

do zmiany bądź uchylenia kwestionowanego orzeczenia. Jest to nowy, nieznany

dotąd, nadzwyczajny środek umożliwiający skuteczne dochodzenie roszczenia

odszkodowawczego od Skarbu Państwa za niezgodną z prawem działalność

orzeczniczą sądu jako organu władzy publicznej (...) sprawa o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest sprawą odrębną wobec

sprawy zakończonej prawomocnie (...)”.

Odnosząc się do realiów niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że przyznane

pozwanej w toku postępowania rozpoznawczego zwolnienie od kosztów sądowych

wygasło wraz z zakończeniem tego postępowania, co nastąpiło w momencie

uprawomocnienia się orzeczenia sądu drugiej instancji. Wnosząc skargę

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia pozwana

zainicjowała nowe postępowanie (sprawę) i obowiązana była uiścić stosowną

opłatę sądową, ewentualnie złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

postępowania wywołanego skargą. Słusznie zatem Sąd Apelacyjny odrzucił

na podstawie art. 4246 § 3 k.p.c. skargę nieopłaconą w sposób prawidłowy.

Sąd Najwyższy mając powyższe na uwadze na podstawie art. 398 14 k.p.c.

w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie.