IV CZ 66/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 66/11

.

POSTANOWIENIE

Dnia 20 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa U. M.

przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń SA w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 października 2011 r.,

zażalenia powódki

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie trzecim i czwartym

wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 14 kwietnia 2011 r.,

I. zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 14 kwietnia

2011 r., postanowienie o kosztach instancji odwoławczej

zmienia w ten sposób, że:

1.

2.

II. odstępuje od obciążenia powódki opłatą od apelacji

w całości,

zasądza od pozwanego na rzecz powódki 1350 zł tytułem

części kosztów zastępstwa prawnego,

zasądza od pozwanego na rzecz powódki 1200 zł kosztów

postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny – na skutek apelacji

powódki – podwyższył zadośćuczynienie ze 114 000 zł do 219 000 zł, oddalił

apelację w pozostałej części, nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu

Okręgowego od powódki z zasądzonego roszczenia 10 000 zł i od pozwanego

5 250 zł tytułem uzupełnienia opłaty od apelacji, nie obciążając nią powódki w

pozostałym zakresie, i zasądził od powódki na rzecz pozwanego 2 700 zł tytułem

zwrotu części kosztów procesu.

Orzekając o kosztach procesu za drugą instancję, Sąd przyjął, że powódka

wygrała sprawę w instancji odwoławczej w około ¼ części (23%). W związku z tym

na podstawie art. 100 k.p.c. koszty pozasądowe, które stanowi poniesiona przez

strony opłata za czynności profesjonalnego pełnomocnika wynosząca 5 400 zł,

stosunkowo rozdzielił i zasądził z tego tytułu – w ostatecznym rozrachunku – od

powódki na rzecz pozwanego 2 700 zł (5400 × 2 = 10 800 × ¾ = 8100 – 5400 =

2700). Rozstrzygnięcie o kosztach pozasądowych (nieuiszczona opłata od apelacji

w wysokości 23 166 zł) zostało oparte na art. 113 ust 1, 2 i 4 ustawy z dnia 28 lipca

2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz. U. 2010 r.

Nr 90, poz. 594, dalej: „u.k.s.c.”). Ze względu na sytuację zdrowotną powódki Sąd

uznał, że zachodzi w sprawie w rozumieniu art. 113 ust. 4 u.k.s.c. wypadek

szczególnie uzasadniony i odstąpił od ściągnięcia należnej od powódki opłaty od

apelacji w części przekraczającej 10 000 zł.

Zawarte w wyroku postanowienie o kosztach instancji odwoławczej

zaskarżyła powódka w części obciążającej ją kosztami apelacyjnymi. Podniosła, że

sytuacja życiowa i materialna uzasadnia nieobciążenie jej kosztami sądowymi

w całości. Powołując się na art. 100 zdanie drugie k.p.c., zarzuciła, że nie powinna

także ponosić kosztów pozasądowych, albowiem określenie należnej jej sumy

zależało od oceny sądu. W konkluzji zażalenia wniosła o zmianę postanowienia

w zaskarżonej części i odstąpienie od obciążenia jej kosztami sądowymi w całości,

nałożenie

na

pozwanego

postępowania zażaleniowego.

kosztów

pozasądowych

i

zasądzenie

kosztów

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 113 ust. 4 u.k.s.c. sąd może odstąpić od obciążenia kosztami

sądowymi, które – jak w rozpoznawanej sprawie – na podstawie art. 113 ust. 2 pkt

1 u.k.s.c. podlegałyby ściągnięciu z zasądzonego na rzecz strony roszczenia.

Wspomniane odstąpienie jest jednak dopuszczalne tylko w wypadkach szczególnie

uzasadnionych. Decydujące znaczenie dla oceny, czy taki wypadek zachodzi mają

te sam kryteria, które uzasadniają odstąpienie od obciążenia strony kosztami

procesu na podstawie art. 102 k.p.c. Zasadniczym kryterium, decydującym

o odstąpieniu od obciążenia strony kosztami sądowymi, są zatem względy

słuszności. Przytoczony przepis znajdzie zastosowanie, jeżeli okoliczności

konkretnej sprawy mają charakter szczególny, wyjątkowy. Taka sytuacja może

wystąpić w sprawach o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym,

w których nierzadko dochodzi się – na skutek subiektywnej oceny szkody –

roszczeń

w

szerszym

rozmiarze

niż

usprawiedliwiony

obiektywną

oceną

okoliczności sprawy. W konsekwencji dochodzi do częściowego oddalenia

powództwa, a kosztami należnymi od nieuwzględnionej części roszczeń nie można

obciążyć przeciwnika strony zwolnionej od kosztów sądowych.

Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że obrażenia doznane przez

powódkę na skutek wypadku komunikacyjnego, któremu uległa w wieku 24 lat jako

pasażerka samochodu, spowodowały 100% trwałe inwalidztwo. Poszkodowana jest

przykuta do łóżka, nie ma z nią kontaktu słownego, nie reaguje na bodźce

zewnętrzne, wymaga całodobowej opieki. Została całkowicie ubezwłasnowolniona.

Ma kilkuletniego syna. Jej mąż jest rencistą. Poszkodowana przed wypadkiem

zarabiała około 900 zł miesięcznie.

Mając na względzie charakter uwzględnionych roszczeń, (ich celem jest

zrekompensowanie szczególnie ciężkich skutków wypadku), sytuację życiową

i majątkową

poszkodowanej,

należało

uznać,

że

zachodzący

w

sprawie

w rozumieniu art. 113 ust. 4 u.k.s.c. wypadek szczególnie uzasadniony stanowi

podstawę – jak trafnie podniesiono w zażaleniu – do odstąpienia od obciążenia

powódki należną od niej opłatą od apelacji w całości. W okolicznościach sprawy

przeciwko jedynie częściowemu odstąpieniu od obciążenia powódki wspomnianymi

kosztami przemawiają względy słuszności.

Zgodnie z art. 100 k.p.c. w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań

koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak

włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej

przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie

należnej

sumy

zależało

od

wzajemnego

obrachunku

lub

oceny

sądu.

W orzecznictwie wyjaśniono, że jeżeli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 100

zdaniu drugim k.p.c., to sąd wkładając na jedną ze stron obowiązek zwrotu

wszystkich kosztów procesu, zasądza od niej na rzecz jej przeciwnika tylko należne

koszty procesu, nie zasądza natomiast od przeciwnika tych kosztów, które przy

stosunkowym rozdzielaniu należałyby się drugiej stronie. W takim przypadku zatem

pozwany zwraca

powodowi należne mu w sprawie

koszty procesu

od

uwzględnionej części powództwa, nie może natomiast żądać od powoda kosztów

procesu od części oddalonej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 października

1969 r., ICR 186/69, niepubl.).

Skarżąca trafnie zarzuciła, że rozstrzygnięcie o kosztach z tytułu opłaty za

czynności pełnomocników procesowych stron w instancji odwoławczej należało

w sprawie oprzeć na art. 100 zdanie drugie k.p.c., albowiem określenie należnej

sumy z tytułu roszczeń dochodzonych w apelacji zależało od oceny sądu. To

oznacza, że powódce od pozwanego przysługuje zwrot należnych kosztów z tytułu

opłaty za czynności adwokata w instancji odwoławczej (5 400 zł) jedynie w części

odpowiadającej ułamkowi, w jakim została uwzględniona apelacja (1/4). Polegające

zasądzeniu od pozwanego na rzecz powódki koszty wynoszą więc 1 350 zł

(1/4 z 5 400 zł).

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 39816 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. oraz art. 98 k.p.c.

w związku z art. 394 § 3, 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.).