IV CZ 66/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 66/07

POSTANOWIENIE

Dnia 11 października 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa [...]

przeciwko Syndykowi masy upadłości Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego i

M. Spółce z o.o.

z udziałem interwenientów ubocznych po stronie powodowej [...]

o ustalenie nieważności umów,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 11 października 2007 r.,

zażaleń wniesionych przez powodów z wyjątkiem powoda K.S.

oraz wniesionych przez interwenientów ubocznych

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 6 czerwca 2007 r., sygn. akt [...],

1. oddala zażalenie wniesione przez powódkę D.R.,

2. odrzuca

zażalenia

wniesione

przez

pozostałych

powodów oraz przez interwenientów ubocznych,

3. zasądza od powodów, którzy wnieśli zażalenie oraz od

interwenientów ubocznych na rzecz pozwanej Spółki

z o.o. M., w częściach równych kwotę 3.600,- (trzy

tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów

procesu w postępowaniu zażaleniowym.

Uzasadnienie

Powodowie w liczbie 63 osób wystąpili w jednym pozwie z powództwem

o ustalenie nieważności umów objętych aktami notarialnymi nr [...], sporządzonymi

przez notariusza K.B., dotyczącymi ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży

lokali w nieruchomościach budynkowych w G. przy ul. F. nr 1, 2, 3, 4, 5 i 6

pomiędzy Spółdzielnią Budownictwa Mieszkaniowego i „P.” S.A. Twierdzili, że jako

najemcy

lokali mieszkalnych, będących przedmiotem w/w umów, mających

uprzednio status mieszkań zakładowych, pozbawieni zostali możności ubiegania

się w pozwanej Spółdzielni o przydzielenie im tych lokali na zasadach prawa

spółdzielczego własnościowego, względnie o ustanowienie odrębnej własności

i sprzedaż lokali na ich rzecz. Podnosili, że w wyniku przekazania Spółdzielni

zakładowych budynków mieszkalnych w trybie ustawy z dnia 12 października

1994 r. (Dz.U. nr 119, poz. 567) z mocy prawa stali się członkami Spółdzielni

uprawnionymi do otrzymywania zajmowanych mieszkań, w związku z czym umowy,

w wyniku których pozwana Spółdzielnia wyzbyła się przedmiotowych lokali na rzecz

pozwanej Spółki były nieważne w świetle art. 58 k.c.

Pismem z dnia 31 marca 2004 r. (k - 250) dalszych 15 osób zamieszkałych

w G. przy ul. F. nr 2 do 6 zgłosiło „przystąpienie do sprawy po stronie powodowej”.

Osoby te wyjaśniły, że są najemcami lokali mieszkalnych i w razie korzystnego dla

powodów rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, będą miały roszczenie wobec

pozwanej Spółdzielni o dokonanie na ich rzecz przydziałów spółdzielczego

własnościowego prawa do najmowanych lokali. Sąd Okręgowy uznał, iż osobom

tym przysługuje status interwenientów ubocznych po stronie powodów.

Postanowieniami Sądu Okręgowego w G. z dnia 25 czerwca 2004 r. i z dnia

11 sierpnia 2004 r. wszyscy interwenienci uboczni zostali zwolnieni w całości od

kosztów sądowych, natomiast postanowieniem z dnia 9 grudnia 2005 r. zwolnieni

zostali w całości od kosztów sądowych powodowie.

Wyrokiem z dnia 18 października 2005 r. Sąd Okręgowy w G. oddalił

powództwo, a Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 31 maja 2006 r. oddalił apelację

powodów i interwenientów ubocznych. W stosunku do powodów A.P. i J.L., którzy

zmarli przed wyrokowaniem przez Sąd pierwszej instancji i, wobec których

postępowanie zostało zawieszone (k – 594 i k – 917), a także wobec interwenienta

ubocznego B.B., który zmarł zanim interwencja uboczna w jego imieniu została

zgłoszona, Sąd Apelacyjny, postanowieniem z dnia 9 maja 2007 r. (k – 930),

odpowiednio uchylił wyroki Sądu Okręgowego i Sądu Apelacyjnego, względnie

odrzucił interwencję uboczną.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 31 maja 2006 r.

wnieśli jednym pismem procesowym wszyscy powodowie i interwenienci uboczni.

Występujący w ich imieniu pełnomocnik procesowy, będący adwokatem, opłacił

skargę kwotą 30,- złotych, a na wezwanie Sądu stwierdził, że skarga kasacyjna w

rozpoznawanej sprawie podlega jednej opłacie podstawowej, ale na wypadek,

gdyby Sąd nie podzielił jego stanowiska wskazuje powoda K.S. jako podmiot,

którego dotyczy uiszczona kwota 30,- złotych.

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną

wszystkich – z wyjątkiem K.S. - powodów i wszystkich interwenientów ubocznych,

jako bezprzedmiotową w części dotyczącej powodów A.P., J.L. oraz interwenienta

B.B. i jako nie opłaconą w części dotyczącej pozostałych - z wyjątkiem K.S. powodów.

Zdaniem

Sądu

Apelacyjnego,

pomiędzy

powodami

istnieje

współuczestnictwo formalne, w związku z czym każdy ze skarżących miał

obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej od skargi kasacyjnej (art. 4 ust. 1 zd.

drugie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

(Dz. U. nr 167, poz. 1398).

Na powyższe postanowienie powodowie – z wyjątkiem K.S., A.P. i J.L. –

oraz interwenienci uboczni – z wyjątkiem B.B. – zażalili się jednym pismem

procesowym, które zostało wniesione przez adwokata i opłacone jedną opłatą

podstawową. Zarzucili zaskarżonemu postanowieniu obrazę art. 100 ust. 2 ustawy

o kosztach sądowych z dnia 28 lipca 2005 r. oraz art. 72 § 1 i 81 k.p.c. przez

błędne przyjęcie, że współuczestnictwo powodów ma charakter formalny. Zdaniem

skarżących, współuczestnictwo to jest materialne, zaś do stosunku pomiędzy

powodami i

interwentami ubocznymi w rozpoznawanej sprawie

znajdują

zastosowanie przepisy o współuczestnictwie jednolitym, co uprawniało skarżących

do opłacenia skargi kasacyjnej jedną opłatą podstawową.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W świetle żądania pozwu i okoliczności przytoczonych na jego uzasadnienie

interes prawny powodów (art. 189 k.p.c.) wyrażał się w możności domagania się od

pozwanej Spółdzielni przydzielenia na prawach spółdzielczych – własnościowych

mieszkań aktualnie zajmowanych przez powodów, względnie możności domagania

się ustanowienia na rzecz powodów odrębnej własności i sprzedaży tych mieszkań.

W sytuacji, gdy wszyscy powodowie nie zajmują niepodzielnie wszystkich dawnych

mieszkań zakładowych, lecz każdy z nich (względnie małżonkowie) zajmuje jeden

lokal mieszkalny, interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności

umów pomiędzy pozwanymi podlegał badaniu w stosunku do każdego z powodów

odrębnie i wyrażał się sytuacją prawną każdego z nich w odniesieniu odpowiednio

do konkretnego lokalu mieszkalnego.

W dążeniu do uzyskania wskazywanej sytuacji prawnej każdy z powodów

legitymowany był do kwestionowania ważności umów objętych aktami notarialnymi

tylko w części dotyczącej umowy ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży

lokalu mieszkalnego przez niego zajmowanego, w związku z czym każdy

z powodów znajdował się w jednakowej (takiej samej) sytuacji faktycznej (art. 72 §

1 pkt 2 k.p.c.), która jednakże nie była im wspólna ani oparta na tej samej

podstawie faktycznej (art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c.). Trafnie określili to sami powodowie w

pozwie, gdy powołali się na swoje współuczestnictwo formalne i na art. 72 § 1 pkt 2

k.p.c., natomiast zmiana stanowiska w tym zakresie w korespondencji z Sądem

Apelacyjnym i w zażaleniu nie znajduje usprawiedliwienia. W szczególności,

bezzasadny jest argument, że podstawą faktyczną żądania wszystkich powodów

jest zawarcie przez pozwanych sześciu umów, co – według stanowiska skarżących

– wraz ze wskazywaną podstawą prawną powództwa (art. 58 k.c.) miałoby

przesądzać o więzi materialno – prawnej pomiędzy powodami. Po to, żeby znaleźć

się w sytuacji podmiotu ubiegającego się o zrealizowanie przez Spółdzielnię

określonych praw podmiotowych, każdy z powodów jako zainteresowany swoim

mieszkaniem, nie tylko nie musiał kwestionować wszystkich umów objętych

sześcioma aktami notarialnymi, ale wręcz nie mógł tego uczynić ze względu na

interes prawny odnoszący się wyłącznie do lokalu mieszkalnego przez niego

zajmowanego, nie zaś do lokali innych powodów.

W rzeczy samej bowiem przedmiotowe akty notarialne zawierały tyle umów

ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży, ile było lokali mieszkalnych; nie ma

też wątpliwości, że poszczególne lokale mogły być przedmiotem odrębnych aktów

notarialnych i że każdy z powodów odnośnie do „swojego” lokalu mógł wystąpić

z powództwem w odrębnym pozwie. Niczego w tym zakresie nie zmienia

powoływanie się skarżących na ten sam przepis prawny; o współuczestnictwie

materialnym można mówić w razie spełnienia łącznie przesłanek dotyczących stanu

faktycznego i stanu prawnego (art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c.).

Również

nie

zasługiwał

na

uwzględnienie

zarzut

skarżących,

że

w przypadku uwzględnienia powództwa (prawidłowo – powództw) wyrok miałby

skutek wobec interwenientów ubocznych w związku z czym do sytuacji procesowej

tych ostatnich miał zastosowanie art. 81 k.p.c.

W rozpoznawanej sprawie w ogóle nie mogło być mowy o tym, żeby osoby

wymienione w piśmie procesowym z dnia 31 marca 2004 r. (k – 250) uznać

za interwenientów ubocznych. Pomijając już, że żadna z tych osób nie wskazała,

po stronie którego z powodów zgłasza się do udziału w sprawie, to przede

wszystkim żadna z nich nie wykazała żeby miała interes prawny w rozstrzygnięciu

na korzyść powodów (art. 76 k.p.c.). Ewentualne stwierdzenie nieważności umów

dotyczących poszczególnych lokali zajmowanych przez osoby wymienione

w pozwie w niczym

nie rzutowało pod względem prawnym na sytuację w/w

pozostałych osób, co najwyżej – mogłoby pozytywnie prognozować w kwestii

dobrowolnego, a nie wymuszonego kolejnymi powództwami i orzeczeniami

sądowymi, zachowania się pozwanych odnośnie do jednakowych żądań ze strony

osób nie objętych pozwem w niniejszej sprawie. W tego rodzaju ewentualności

jednak nie sposób upatrywać interesu prawnego w rozumieniu art. 76 k.p.c.

W każdym zaś razie, w rozpoznawanej sprawie nie wynikało ani z istoty stosunku

prawnego ani z przepisu ustawy, że uwzględniający powództwo wyrok mógłby

odnieść bezpośredni skutek prawny w stosunkach pomiędzy interwenientami

ubocznymi a pozwanymi. Osoby określone w zażaleniu i w zaskarżonym

postanowieniu jako interwenienci uboczni znajdowały się w takiej samej sytuacji

faktycznej co powodowie i zamierzały doprowadzić do takiej samej sytuacji prawnej

względem zajmowanych przez siebie mieszkań co powodowie. Osoby te należało

potraktować jako powodów i to w ramach współuczestnictwa formalnego zarówno

pomiędzy nimi, jak i wespół z powodami wymienionymi w pozwie. Wprawdzie poza

art. 195 § 1 i 196 § 1 k.p.c. przepisom o postępowaniu procesowym nie jest znana

instytucja przystąpienia do sprawy w charakterze powodów, to jednak, przy

odpowiednim skorzystaniu z art. 219 k.p.c. należało status wymienionych osób

określić we wskazany wyżej sposób.

Jedynie ze względu na zachowanie tożsamości ujęć redakcyjnych,

w orzeczeniu wydanym po rozpoznaniu zażaleń zawartych w jednym piśmie

procesowym, Sąd Najwyższy posłużył się oznaczeniem „interwenienci uboczni”.

W rzeczy samej po stronie powodowej, w ramach współuczestnictwa formalnego

występowali nie tylko powodowie wymienieni w pozwie, lecz także powodowie

wymienieni w piśmie z dnia 31 marca 2004 r.

W zaistniałej sytuacji każda z tych osób (ewentualnie małżonkowie wspólnie,

gdyby wiadomo było, czy i które osoby pozostają w związku małżeńskim i są

najemcami jednego lokalu) miała obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej od

skargi kasacyjnej (art. 4 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 28 lipca

2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Zgodnie ze wskazaniem

pełnomocnika powodów, opłatę podstawową uiścił jedynie powód K.S. Wobec tego

w części dotyczącej każdego z pozostałych powodów, zaskarżających wyrok Sądu

Apelacyjnego z dnia 31 maja 2006 r. skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu na

podstawie art. 1302 § 3 k.p.c., co Sąd Apelacyjny ocenił trafnie.

Z przedstawionych przyczyn zażalenia zawarte w jednym piśmie podlegałyby

oddaleniu w stosunku do wszystkich skarżących, gdyby zostały skutecznie

wniesione przez wszystkich powodów. Ze względu na opłacenie tych zażaleń jedną

opłatą podstawową, którą Sąd Najwyższy zaliczył na rzecz pierwszej osoby

wymienionej w komparycji jako powódki, za wniesione skutecznie należało uznać

tylko zażalenie powódki D.R. i tylko w tym zakresie uzasadnione było merytoryczne

odniesienie się Sądu Najwyższego do zarzutów zażalenia. W pozostałym zakresie,

tj. co do pozostałych osób wymienionych w pozwie i w piśmie z dnia 31 marca

2005 r., które wniosły zażalenia, Sąd Najwyższy orzekł o odrzuceniu zażaleń jako

nieopłaconych (art. 1302 § 3 w zw. z art. 373 i art. 397 § 2 i art. 39821). Za

odrzuceniem zażaleń przemawiały takie same względy co w przypadku odrzucenia

skargi kasacyjnej.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 105 § 1 i 108 § 1 k.p.c.

Wypada zauważyć, że w komparycji niniejszego postanowienia, przy

określeniu z czyjego powództwa sprawa się toczy, wymieniono oprócz powoda K.S.

tylko powodów (interwenientów ubocznych), którzy wnieśli zażalenia, natomiast nie

wymieniono A.P., ani J.L., którzy zmarli w toku procesu i postępowanie przez nich

wszczęte zostało zawieszone (k – 594, k – 917). W wyniku oddalenia, względnie

odrzucenia, zażaleń na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 6 czerwca 2007 r.

została

prawomocnie

powodów (interwenientów

ubocznych),

niniejszego postanowienia

Sądu

skarga kasacyjna

odrzucona

w

wymienionych

Najwyższego,

którzy

stosunku

do

tych

w

komparycji

wnieśli

zażalenia.

Niniejsze postanowienie nie dotyczy zatem powoda K.S., ani postępowania

wszczętego przez A.P. i J.L.