IV CZ 65/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 65/13

POSTANOWIENIE

Dnia 5 lipca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

w sprawie z wniosku J. J. – S.

przy uczestnictwie "P." Spółki z o.o. w G.

o ustanowienie kuratora dla spółki,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 lipca 2013 r.,

zażalenia uczestnika postępowania

na postanowienie Sądu Okręgowego w G.

z dnia 8 marca 2013 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 11 września 2012 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek

J. J. S. o ustanowienie kuratora dla „P.” spółki z o.o. i obciążył wnioskodawczynię

kosztami postępowania w sprawie.

Sąd pierwszej instancji ustalił między innymi, że zgodnie z § 18 umowy

spółki, jej zarząd składa się z 1-3 osób wybieranych przez zgromadzenie

wspólników na okres jednego roku.

Uchwałą nr 2 i 3 zgromadzenia wspólników z dnia 10 kwietnia 2008 r.

powołany został na czas nieokreślony zarząd spółki w osobach W. J. jako prezesa i

A.J. jako wiceprezesa. Uchwały te nie zostały zaskarżone.

Sąd Rejonowy uznał, że brak przesłanek do ustanowienia na podstawie art.

42 k.c. kuratora dla spółki „P.”, gdyż spółka posiada zarząd powołany uchwałami

zgromadzenia wspólników z dnia 10 kwietnia 2008 r., które, jako niezaskarżone,

wywołują skutki prawne, mimo ich sprzeczności z § 18 umowy spółki. Sąd

pierwszej instancji, odwołując się do stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w

wyroku z dnia 12 października 2011 r. II CSK 29/11, stwierdził, że członek zarządu

powołany na czas nieoznaczony będzie pełnić swoją funkcję tak długo, dopóki nie

spełni się którakolwiek z przesłanek wygaśnięcia mandatu, określonych w art. 202

§ 4 k.s.h., w szczególności dopóki nie zostanie odwołany uchwałą wspólników.

Ponieważ w spółce „P.” do tego nie doszło, spółka posiada zarząd i może

prowadzić swoje sprawy.

W wyniku apelacji wnioskodawczyni Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 8

marca 2013 r. uchylił zaskarżone orzeczenie Sądu pierwszej instancji i przekazał

sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania apelacyjnego.

Uznał za trafny apelacyjny zarzut naruszenia art. 42 k.c. w wyniku błędnego

przyjęcia, że zarząd spółki „P.” został skutecznie powołany na czas nieokreślony.

Stwierdził, że przyjęte w art. 202 § 1, 2 k.s.h., regulacje dotyczące

wygaśnięcia mandatu członka zarządu spółki mają charakter dyspozytywny

i znajdują

zastosowanie

wtedy,

gdy

wspólnicy

w

umowie

spółki

nie

uregulowali odmiennie tej kwestii. Natomiast jeżeli w umowie spółki wspólnicy

ustalili powołanie członków zarządu na czas nieokreślony, to

– zgodnie

ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zajętym w wyroku z dnia 12 października

2011 r. II CSK 29/11 - nie mają zastosowania przepisy art. 202 § 1 i 2 k.s.h., lecz

przepis §.4, w świetle którego członek zarządu będzie pełnić swoją funkcję tak

długo dopóki nie spełni się któraś z przewidzianych w tym przepisie przesłanek,

a więc do śmierci, rezygnacji albo odwołania ze składu zarządu.

Ponieważ jednak w rozpoznawanej sprawie umowa spółki przewiduje roczną

kadencję wykonywania mandatu przez członków zarządu, przepis § 4 art. 202

k.s.h. nie ma zastosowania, natomiast stosuje się §. 1 tego artykułu, zgodnie

z którym mandat członków zarządu wygasa z dniem odbycia zgromadzenia

wspólników zatwierdzającego sprawozdanie finansowe za pierwszy pełny rok

obrotowy pełnienia funkcji członka zarządu. Z tą chwilą zatem wygasł z mocy prawa

mandat członków zarządu spółki i bez znaczenia jest podjęcie uchwały w dniu 10

kwietnia 2008 r. o powołaniu dwóch członków zarządu na czas nieokreślony oraz

niezaskarżenie tej uchwały. Sąd drugiej instancji na poparcie swojego stanowiska

wskazał uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2010 r. III CZP 23/10

stwierdzającą, że jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, mandat członka zarządu

wygasa w terminie przewidzianym w art. 202 § 2 k.s.h. także wtedy, gdy według

uchwały wspólników powołanie nastąpiło na czas nieokreślony. Stwierdził, że

pogląd ten jest tym bardziej aktualny w sytuacji, gdy umowa spółki wprost

przewiduje roczną kadencję sprawowania mandatu przez członków zarządu.

Stwierdzając zatem, że mandat członków zarządu spółki „P.” wygasł, Sąd

Okręgowy uznał, iż Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, bowiem nie

rozważył, czy zaistniały przesłanki do ustanowienia kuratora na podstawie art. 42

k.c., a więc czy spółka nie posiada prawnie ustanowionego zarządu przez co nie

może prowadzić swoich spraw oraz czy brak jest możliwości powołania zarządu. Z

tych przyczyn Sąd drugiej instancji na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił

zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego

rozpoznania.

W zażaleniu na powyższe postanowienie uczestnik postępowania „P.”

spółka z o.o. zarzucił naruszenie prawa materialnego: art. 202 § 1 k.s.h. przez

niewłaściwe zastosowanie w sytuacji braku przesłanek do zastosowania tego

przepisu oraz art. 202 § 4 k.s.h. przez niezastosowanie w sytuacji istnienia

przesłanek do jego zastosowania.

W oparciu o te zarzuty wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia

i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie apelacji wnioskodawcy od

postanowienia Sądu pierwszej instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego

postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Charakter i treść zarzutów oraz ich uzasadnienia jak również treść wniosku

zażalenia powodują konieczność wyjaśnienia celu nowej instytucji wprowadzonej

z dniem 3 maja 2012 r. w art. 3941 § 11 k.p.c., jaką jest zażalenie do Sądu

Najwyższego na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji oraz zakresu kognicji

Sądu Najwyższego przy rozpoznawaniu tego nowego środka odwoławczego.

Jak wskazał już Sąd Najwyższy między innymi w postanowieniach z dnia

7 listopada 2012 r. IV CZ 147/12 (OSNC z 2013 r. nr 3, poz. 41), z dnia 6 grudnia

2012 r. II CZ 152/12, z dnia 7 grudnia 2012 r. II CZ 152/12, z dnia 19 grudnia

2012 r. II CZ 141/12 i z dnia 16 maja 2013 r. IV CZ 31/13 (niepubl.), wprowadzenie

tego środka odwoławczego służyć ma skontrolowaniu, czy orzeczenie kasatoryjne

sądu drugiej instancji, które w obowiązującym systemie apelacji pełnej, powinno

być wyjątkiem od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd drugiej

instancji, zostało wydane prawidłowo i oparte na wskazanej przez sąd podstawie.

Zgodnie zaś z art. 386 § 2 i 4 k.p.c. podstawą uchylenia wyroku sądu pierwszej

instancji przez sąd odwoławczy może być tylko: nieważność postępowania,

nierozpoznanie przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy oraz sytuacja, gdy

wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.

Jak

podkreślił

Sąd

Najwyższy,

kontrola

dokonywana

w

ramach

środka

odwoławczego przewidzianego w art. 3941 § 11 k.p.c. powinna mieć charakter

formalny, skupiający się na wskazanych przez sąd odwoławczy przesłankach

uchylenia zaskarżonego orzeczenia, bez wkraczania w merytoryczne kompetencje

tego sądu. Kontrolą Sądu Najwyższego objęta jest więc wyłącznie prawidłowość

dokonania

przez

sąd

drugiej

instancji

wyboru

między

kasatoryjnym

a reformatoryjnym sposobem rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu apelacyjnym.

Kognicja Sądu Najwyższego przy rozpoznawaniu omawianego zażalenia nie

obejmuje merytorycznej kontroli zaskarżonego orzeczenia. Zażalenie przewidziane

w art. 3941 § 11 k.p.c. nie zostało bowiem pomyślane jako środek pełnej kontroli

kasatoryjnego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji, a zatem kognicja Sądu

Najwyższego nie obejmuje w tym przypadku oceny zasadności powództwa lub

wniosku ani oceny zasadności merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji

w tym przedmiocie.

Jeżeli przyczyną uchylenia orzeczenia było nierozpoznanie przez sąd

pierwszej instancji istoty sprawy (art. 386 § 4 k.p.c.), Sąd Najwyższy bada jedynie,

czy sąd drugiej instancji prawidłowo pojmował tę przesłankę kasatoryjną i czy

rzeczywiście wystąpiła ona w sprawie. Bada więc jedynie czy rzeczywiście sąd

pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, a dokonywana kontrola ma

charakter czysto procesowy, co oznacza, że nie może wkraczać w merytoryczne

kompetencje

sądu

drugiej

instancji

rozpoznającego

apelację.

Zażalenie

przewidziane w art. 394 § 1 k.p.c. nie jest bowiem środkiem prawnym służącym

kontroli materialnoprawnej podstawy orzeczenia, zarezerwowanej wyłącznie do

przeprowadzenia w postępowaniu kasacyjnym.

Tym samym omawiane postępowanie zażaleniowe nie może zastąpić

postępowania kasacyjnego ani być jego surogatem w sprawach, w których skarga

kasacyjna nie przysługuje.

Z tych wszystkich względów rozpoznawane zażalenie nie może odnieść

żądanego w nim skutku zarówno dlatego, że zawiera zarzuty wyłącznie

materialnoprawne, zwalczające merytoryczne stanowisko Sądu drugiej instancji

odnoszące się do materialnoprawnej podstawy żądania wniosku, natomiast nie

zawiera zarzutu procesowego naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. ani nawet

zakwestionowania oceny Sądu drugiej instancji o nierozpoznaniu przez Sąd

pierwszej instancji istoty sprawy, jak również dlatego, że skutkiem rozpoznania

przez Sąd Najwyższy zażalenia przewidzianego w art. 3941 § 11 k.p.c. nie może

być

wydanie

orzeczenia

reformatoryjnego,

które

dopuszczalne

jest

tylko

w postępowaniu kasacyjnym.

Niczego w tym względzie nie zmienia eksponowana w zażaleniu

okoliczność, że z uwagi na przewidziane w art. 386 § 6 k.p.c. związanie sądu,

któremu sprawa została przekazana jak i sądu drugiej instancji przy ponownym

rozpoznaniu sprawy oceną prawną wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu,

skarżący pozbawiony jest faktycznie możliwości zwalczania tej, błędnej jego

zdaniem, oceny. Taka sytuacja występuje bowiem w każdej sprawie, w której nie

przysługuje

skarga

kasacyjna

od

orzeczenia

sądu

drugiej

instancji,

a w rozpoznawanej sprawie skarga taka nie przysługuje. Jak wskazano wyżej,

zażalenie przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. nie może zastąpić i nie zastępuje

skargi kasacyjnej, a postępowanie Sądu Najwyższego wywołane jego wniesieniem

nie może prowadzić do objęcia kontrolą merytoryczną, dopuszczalną jedynie

w postępowaniu kasacyjnym, orzeczeń sądu drugiej instancji, od których skarga

kasacyjna jest niedopuszczalna. Stanowiłoby to nie tylko obejście przepisów

o skardze kasacyjnej lecz także naruszenie obowiązujących zasad dotyczących

środków odwoławczych.

Z tych przyczyn poza oceną Sądu Najwyższego muszą pozostać zarzuty

zawarte w zażaleniu. Niemożliwa jest również ocena trafności – z punktu widzenia

art. 386 §.4 k.p.c. - samego uchylenia orzeczenia Sądu pierwszej instancji przez

Sąd odwoławczy a to wobec braku zażaleniowego zarzutu naruszenia tego

przepisu jak również nie zakwestionowania przez skarżącego oceny Sądu drugiej

instancji, iż doszło do nierozpoznania istoty sprawy.

Biorąc wszystko to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw.

z art. 3941 § 3 i art. 3941 § 11 k.p.c. oddalił zażalenie.

jw