IV CZ 64/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 64/09

POSTANOWIENIE

Dnia 24 września 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z powództwa Centrum Promocji Nauk Medycznych Spółki z o.o.

w L.

przeciwko Tomaszowi S.

o ochronę dóbr osobistych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 września 2009 r.,

zażalenia strony powodowej

na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 12 maja 2009 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 29 października

2008 r. powodowa spółka pod firmą Centrum Promocji Nauk Medycznych sp. z o.o.

w L. złożyła wniosek o zwolnienie jej w całości od opłaty sądowej od wniesionej

skargi. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2009 r. Sąd Apelacyjny zwolnił powódkę

od opłaty od skargi kasacyjnej powyżej kwoty 3 500 zł, a w pozostałej części

wniosek oddalił, po czym w dniu 24 kwietnia 2009 r. wezwał pełnomocnika powódki

o uiszczenie kwoty 3 500 zł w terminie tygodniowym. Powódka wniosła zażalenie

na postanowienie z dnia 21 kwietnia 2009 r., a ponadto złożyła ponowny wniosek

tym razem o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych ze względu na nowe

okoliczności. Postanowieniami z dnia 12 maja 2009 r. Sąd Apelacyjny odrzucił

wniosek powódki o zwolnienie od kosztów, zażalenie na postanowienie z dnia 21

kwietnia 2009 r. oraz skargę kasacyjną od wyroku z dnia 29 października 2008 r.

Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny przyjął następujące ustalenia i

wnioski.

Przyznane powódce postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2009 r. zwolnienie

od opłaty od skargi kasacyjnej powyżej kwoty 3 500 zł uwzględniało fakt

uprzedniego zwolnienia jej w takim samym rozmiarze od opłaty od pozwu i od

apelacji

oraz

fakt

okolicznościach.

w ograniczonej

uiszczenia

Powódka

formie.

tych

opłat

prowadziła

Obecnie

w

niezmienionych

wówczas

również

działalność

powoływała

się

na

w

zasadzie

gospodarczą

niemożność

wykonywania działalności w pełnym zakresie i przedkładała dokumenty wykazujące

malejące straty przy wzrostowej tendencji przychodów oraz kopie wystawionych

przeciwko niej w czerwcu 2006 r., marcu 2007 r. i 2008 r. tytułów wykonawczych.

Z porównania tych dokumentów ze złożonymi uprzednio nie wynika, by sytuacja

powódki uległa na tyle znaczącej zmianie, że usprawiedliwiałaby odmienną ocenę

możliwości uiszczenia części opłaty w kwocie 3 500 zł. Kontynuowanie przez

powódkę działalności gospodarczej i ponoszenie coraz wyższych kosztów jej

prowadzenia

potwierdza

możliwość

zabezpieczenia

środków

na

koszty

postępowania sądowego. Składając w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia

opłaty w kwocie 3 500 zł kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów, pełnomocnik

powódki ponownie odwołał się do niemożności wykonywania działalności

gospodarczej w pełnym zakresie. W tej sytuacji trzeba stwierdzić, że ponowny

wniosek opiera się na tych samych okolicznościach, co uprzedni już rozpoznany,

w związku z czym ulega odrzuceniu na podstawie art. 107 ust. 2 ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz.

1398 ze zm. – dalej: „u.k.s.c.-2005”). Odrzuceniu jako niedopuszczalne ulega też

wniesione zażalenie, postanowienie z dnia 21 kwietnia 2009 r. nie należy bowiem

do żadnej kategorii postanowień, od których przysługuje zażalenie do Sądu

Najwyższego (art. 370 w związku z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.). Nieuiszczenie –

mimo stosownego wezwania – opłaty w kwocie 3 500 zł powoduje z kolei

konieczność odrzucenia wniesionej skargi kasacyjnej na podstawie art. 3986 § 2

k.p.c.

W zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej powódka

zarzuciła naruszenie art. 3986 § 2 k.p.c. przez błędne przyjęcie, że skarga nie

została opłacona i z tej przyczyny powinna ulegać odrzuceniu. W konkluzji wnosiła

o uchylenie zaskarżonego postanowienia, a ponadto o rozpoznanie postanowienia

odrzucającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, które – jej zdaniem –

wydane zostało z naruszeniem art. 107 ust. 2 u.k.s.c.-2005.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Żaląca zmierza do wykazania, że odrzucenie ponownego wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych nastąpiło z naruszeniem art. 107 ust. 2 u.k.s.c.2005, ponieważ rzetelna i prawidłowa analiza okoliczności przedstawionych w tym

wniosku i dołączonych do niego dokumentach pozwoliłaby potwierdzić, iż spółka

nie jest w stanie uiścić nawet kwoty 3 500 zł tytułem opłaty od skargi kasacyjnej,

choć wcześniej uiściła takie kwoty od pozwu, a następnie od apelacji.

Odnosząc się do podniesionych zarzutów trzeba przypomnieć, że już pod

rządem ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.) Sąd Najwyższy stał na stanowisku,

iż nie przerywa biegu terminu do uiszczenia opłaty sądowej wniosek o zwolnienie

od kosztów sądowych, który został złożony po prawomocnym oddaleniu uprzednio

złożonego wniosku w tym przedmiocie, jeżeli nie zachodzą nowe okoliczności

uzasadniające odmienną ocenę możliwości poniesienia kosztów sądowych przez

stronę. W przeciwnym bowiem razie strona mogłaby wykorzystywać swoje

uprawnienia do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych z zamiarem

niemającym nic wspólnego z celem unormowania wynikającego z art. 113 k.p.c.

Sąd Najwyższy przyjmował przy tym, że dla wywołania przez ponownie złożony

wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych skutku w postaci przerwania biegu

terminu do uiszczenia opłaty sądowej nie jest wystarczające samo powołanie się

przez stronę na nowe okoliczności, ale okoliczności te rzeczywiście muszą

wystąpić. Ustaleń w tym względzie dokonuje sąd rozpoznając wniosek o ponowne

zwolnienie od kosztów sądowych. Konsekwencją oddalenia tego wniosku wobec

ustalenia, że nie wystąpiły nowe okoliczności, jest stwierdzenie, iż wniosek nie

przerwał

biegu

terminu

do

uiszczenia

opłaty

(zob.

postanowienia

Sądu

Najwyższego z dnia 19 września 1997 r., III CZ 48/97, nie publ., z dnia 23 lutego

1999 r., I CKN 1064/97, OSNC 1999, nr 9, poz. 153, z dnia 21 kwietnia 1999 r.,

I CKN 1461/98, OSNC 1999, nr 11, poz. 196, z dnia 11 lutego 2000 r., I CZ 230/99,

nie publ., z dnia 7 lipca 2005 r., V CZ 80/05, nie publ. i z dnia 26 października

2005 r., V CZ 120/05, nie publ.).

Ustawodawca zaaprobował

tę wykładnię i w art. 107 u.k.s.c.-2005

przewidział, że w razie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych

strona nie może ponownie domagać się zwolnienia powołując się na te same

okoliczności, które stanowiły uzasadnienie oddalonego wniosku (ust. 1); ponowny

wniosek

o

zwolnienie

od

kosztów

sądowych,

oparty

na

tych

samych

okolicznościach podlega odrzuceniu. Na odrzucenie wniosku nie przysługuje

zażalenie (ust. 2).

W świetle art. 107 u.k.s.c.-2005 oceny czy wystąpiły nowe okoliczności

dokonuje – tak jak poprzednio – sąd rozpoznając ponowny wniosek o zwolnienie od

kosztów sądowych, z tym że konsekwencją stwierdzenia braku nowych

okoliczności jest obecnie odrzucenie wniosku, które podlega kontroli instancyjnej

przeprowadzanej w trybie określonym w art. 380 k.p.c. Natomiast w razie

stwierdzenia, że nowe okoliczności wystąpiły, ponowny wniosek podlega

uwzględnieniu albo oddaleniu – w zależności od oceny, czy nowe okoliczności

uzasadniają przyznanie zwolnienia od kosztów.

W niniejszej sprawie żaląca w czasie biegu terminu do uiszczenia opłaty od

skargi kasacyjnej, o którą jej pełnomocnik został wezwany w dniu 24 kwietnia

2009 r., złożyła ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie,

w jakim wcześniejszy wniosek w tym przedmiocie został oddalony postanowieniem

z dnia 21 kwietnia 2009 r. Dla oceny, czy wystąpiły nowe okoliczności w rozumieniu

art. 107 ust. 2 u.k.s.c.-2005, podlega zatem porównaniu sytuacja materialna żalącej

przedstawiona we wniosku o zwolnienie od kosztów z dnia 19 marca 2009 r.

z sytuacją przedstawioną w ponownym wniosku, złożonym w dniu 2 maja 2009 r.

(k. 420 i k. 478). Żaląca – wbrew jej subiektywnemu przekonaniu – nie wykazała,

by w kilkutygodniowym okresie dzielącym daty złożenia obu wniosków istotnie

wystąpiła zmiana okoliczności, o której mowa w art. 107 u.k.s.c.-2005.

Skoro zatem odrzucenie ponownego wniosku o zwolnienie od kosztów było

prawidłowe, a żaląca nie uiściła należnej części opłaty, o którą została wezwana,

skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu.

Z powyższych Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w związku z art. 3941

§ 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.