IV CZ 63/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 63/12

POSTANOWIENIE

Dnia 5 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Marta Romańska

SSA Władysław Pawlak (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. S.

przeciwko E. R. – K.

o ochronę dóbr osobistych i zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 października 2012 r.,

zażalenia pozwanej

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie trzecim

wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 25 stycznia 2012 r.,

1. zmienia zaskarżone orzeczenie (pkt. III) w ten sposób, że

zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 870

(osiemset

siedemdziesiąt)

zł.

tytułem

kosztów

postępowania apelacyjnego;

2. oddala zażalenie w pozostałej części i zasądza od powoda

na rzecz pozwanej kwotę 150 (sto pięćdziesiąt) zł. tytułem

kosztów postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2012 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

powoda A. S. od wyroku Sądu Okręgowego oddalającego powództwo skierowane

przeciwko pozwanej E. R.-K. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę. Oddalił też

zażalenie

pozwanej

od

zawartego

w

wyroku

Sądu

pierwszej

instancji

rozstrzygnięcia o kosztach procesu i nie obciążył powoda kosztami postępowania

apelacyjnego.

W motywach rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego powołał

się na przepis art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., wskazując, iż sytuacja

majątkowa powoda jest trudna, co wynika z przedłożonego przez niego na potrzeby

zwolnienia od kosztów sądowych oświadczenia o stanie majątkowym. Poza tym

powód mógł być subiektywnie przekonany o zasadności swego roszczenia.

Nie sposób bowiem przyjąć, aby powód prowadził proces nielojalnie. Pozwana nie

przedstawiła w tym względzie przekonywujących argumentów.

W zażaleniu od rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego,

pozwana domagała się jego zmiany poprzez zasądzenie na jej rzecz od powoda

tytułem tych kosztów kwotę 1 200 zł wraz z kosztami postępowania zażaleniowego.

Zarzuciła naruszenie: art. 102 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie oraz

art. 328 § 2 k.p.c. poprzez brak merytorycznego uzasadniania zaskarżonego

orzeczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie

z

podstawową

zasadą

rozstrzygania

o

kosztach

procesu

uregulowaną w art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest

zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia

praw i celowej obrony. Odstępstwo od tej reguły jest przewidziane w art. 102 k.p.c.

wyrażającym zasadę słuszności, stosownie do której w wypadkach szczególnie

uzasadnionych, sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część z tych

kosztów albo nie obciążać jej w ogóle tymi kosztami.

Uznanie, że w danej sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony

w rozumieniu powołanego przepisu jest przejawem dyskrecjonalnej władzy sądu,

a zatem zastosowanie dobrodziejstwa z tego przepisu zależy od swobodnej oceny

sądu. Ocena ta nie może być dowolna, lecz winna uwzględniać okoliczności

konkretnego przypadku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego

2010 r. I CZ 112/09, z dnia 27 stycznia 2010 r. II CZ 88/09). W związku z tym

Sąd wyższego rzędu - w ramach kontroli instancyjnej - może ingerować

w rozstrzygnięcie o kosztach procesu oparte na przepisie art. 102 k.p.c. jedynie

wyjątkowo, mianowicie gdy dokonanej przez Sąd niższego rzędu ocenie w tej

materii można przypisać cechy dowolności (zob. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 15 lutego 2012 r. I CZ 165/11).

W niniejszej sprawie Sąd drugiej instancji stosując przepis art. 102 k.p.c.

powołał się na trudną sytuację materialną powoda oraz na jego subiektywne

przekonanie o słuszności swoich żądań. Zauważyć jednak trzeba, że Sąd pierwszej

instancji mając na uwadze okoliczności sprawy zastosował przy orzekaniu

o kosztach procesu powołany przepis. Zgodnie z art. 108 ustawy z dnia 28 lipca

2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zwolnienie od kosztów

sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi.

Jeśli natomiast chodzi o subiektywne przekonanie powodowa o zasadności swych

roszczeń, to o ile mogło ono być usprawiedliwione na etapie postępowania

pierwszo-instancyjnego, to już takiej tezy nie można odnieść do postępowania

apelacyjnego skoro powód powziął wiedzę z uzasadnienia zaskarżonego wyroku

Sądu Okręgowego o przyczynach, które legły u podstaw oddalenia jego

powództwa. Decydując się w takiej sytuacji na wniesienie środka odwoławczego

winien był liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów procesu należnych

pozwanej w razie nieuwzględnienia jego apelacji.

Zatem stwierdzić trzeba, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym

odpadły względy - istniejące w momencie orzekania o kosztach za pierwszą

instancję - uzasadniające orzeczenie wbrew zasadzie odpowiedzialności za wynik

procesu. W konsekwencji Sąd drugiej instancji winien był uwzględnić - co do

zasady - żądanie pozwanej zasądzenia kosztów postępowania apelacyjnego.

Pozwana

wynagrodzenia

odnośnie

za

roszczenia

zastępstwo

niemajątkowego

procesowe

kwoty

dochodzi

zł.

tytułem

Tymczasem

minimalna stawka taryfowa za prowadzenie sprawy o ochronę dóbr osobistych

w postępowaniu apelacyjnym wynosi 270 zł (§ 11 ust. 1 w zw. z § 13 ust. 1 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348,

z poźn. zm.). Wbrew stanowisku pozwanej, powód wystąpił z jednym roszczeniem

niemajątkowym. Okoliczność, iż w ramach usunięcia skutków naruszenia jego dóbr

osobistych określił dwa równorzędne sposoby, nie prowadzi do podziału tego

roszczenia na dwa samodzielne.

Z tytułu roszczenia majątkowego - pieniężnego pozwana żądała zasądzenia

kwoty

zł

kosztów

zastępstwa

procesowego.

Kwota

ta

mieści

się

w przewidzianej stawce taryfowej przy wskazanej wartości przedmiotu zaskarżenia

(§ 6 pkt 4 w zw. z § 13 ust. 1 pkt 2 cyt. rozp.). Jakkolwiek minimalna stawka

taryfowa jest wyższa (900 zł), ale wobec zażądania konkretnej kwoty, Sąd jest

związany takim żądaniem. Łącznie więc należało zasądzić kwotę 870 zł.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 398 16

w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., a o kosztach postępowania zażaleniowego w oparciu

o przepisy art. 100 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 3941 § 3 k.p.c. i art. 39821

k.p.c., gdyż pozwana uległa jedynie co do nieznacznej części żądania.

Na zasądzone koszty składa się opłata od zażalenia (30 zł) oraz wynagrodzenie za

zastępstwo procesowe w kwocie 120 zł (§ 13 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 2 rozp).