IV CZ 63/02 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 27 czerwca 2002 r., IV CZ 63/02

W sprawie o upoważnienie do zwołanie nadzwyczajnego walnego

zgromadzenia akcjonariuszy występujących z takim żądaniem kasacja nie

przysługuje (art. 401 § 1 k.s.h. w związku z art. 519-1 § 3 k.p.c.).

Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Mirosław Bączyk

Sędzia SN Iwona Koper

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku DWS Polska Fundusz Inwestycyjny

Otwarty Akcji z siedzibą w W., DWS Polska Fundusz Inwestycyjny Otwarty

Zrównoważony w W., Polskiego Towarzystwa Reasekuracyjnego SA w W.,

Otwartego Funduszu Emerytalnego PZU "Złota Jesień" w W., Otwartego Funduszu

Emerytalnego "Dom" w W., Korona Akcji Fundusz Inwestycyjny Otwarty w W.,

Korona Zrównoważony Fundusz Inwestycyjny Otwarty w W., Pioneer Pierwszy

Polski Otwarty Fundusz Inwestycyjny w W., Pioneer Otwarty Fundusz Inwestycyjny

Agresywnego Inwestowania w W., AIG Otwarty Fundusz Emerytalny w W. z

udziałem "S.-O." SA w O. o upoważnienie do zwołania nadzwyczajnego walnego

zgromadzenia spółki "S.-O." SA, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu

niejawnym w dniu 27 czerwca 2002 r. zażalenia uczestnika postępowania na

postanowienie Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 28 stycznia 2002 r.

oddalił zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Olsztynie postanowieniem z dnia 5 grudnia 2001 r. zmienił

postanowienie Sądu pierwszej instancji i w uwzględnieniu wniosku z dnia 28 marca

2001

r. upoważnił

akcjonariuszy będących

wnioskodawcami do

zwołania

nadzwyczajnego zgromadzenia spółki akcyjnej „S.-O.” w O. Kasację spółki od tego

postanowienia Sąd Okręgowy w Olsztynie odrzucił postanowieniem z dnia 28

stycznia 2002 r., albowiem uznał, że od postanowień sądu rejestrowego

dotyczących czynności nadzorczo-porządkowych kasacja nie przysługuje (art. 519-1

§ 3 k.p.c.). W zażaleniu na wymienione postanowienie spółka zarzuciła naruszenie

art. 694-1, art. 392 w związku z art. 13 § 2 oraz art. 519 -1 § 3 k.p.c. i wniosła o

uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sprawa o upoważnienie do zwołania nadzwyczajnego walnego zgromadzenia

akcjonariuszy występujących z tym żądaniem (art. 401 § 1 k.s.h.) jest jedną z

kategorii spraw należących do sądu rejestrowego w ramach przysługujących mu

kompetencji określanych w doktrynie jako pomocnicze i nadzorcze.

W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęty został pogląd,

według którego postępowaniem rejestrowym w rozumieniu art. 519 -1 § 3 k.p.c. jest

każde postępowanie przed sądem rejestrowym, tj. postępowanie, którego

przedmiotem jest wpis do rejestru podmiotu podlegającego rejestracji, jak i

postępowanie dotyczące podmiotu już wpisanego do rejestru, w szczególności

wspomniane postępowanie pomocnicze i nadzorcze. Konsekwencją tego poglądu

było uznanie, że od postanowień wydanych przez sąd drugiej instancji w sprawach

ostatnio wymienionych kasacja nie przysługuje. Stanowisko to znalazło wyraz w

postanowieniach z dnia 16 kwietnia 1997 r., I CZ 24/97 (OSNC 1997, nr 11, poz.

168) i z dnia 11 marca 1998 r., III CZ 10/98 (OSNC 1998, nr 10, poz. 171) oraz w

innych orzeczeniach niepublikowanych. Jednakże orzeczenia te wydane zostały na

tle stanu prawnego, który uległ zmianie. Z dniem 1 lipca 2000 r. przepis art. 519 -1

k.p.c. otrzymał nowe brzmienie (art. 1 pkt 64 i art. 6 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o

zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym

i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz

ustawy o komornikach sadowych i egzekucji, Dz.U. Nr 48, poz. 554). Z kolei z

dniem 1 stycznia 2001 r. utracił moc kodeks handlowy (z wyjątkiem przepisów o

firmie i prokurze) i od tego dnia obowiązuje kodeks spółek handlowych (art. 631-633

tego kodeksu). W tym też dniu weszła w życie ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o

Krajowym Rejestrze Sądowym (jedn. tekst: Dz.U. z 2001 r., nr 17, poz. 209 ze zm.),

która w części pierwszej, księdze drugiej, tytule II Kodeksu postępowania cywilnego

dodała dział VI-1 pt. „Postępowanie rejestrowe” (art. 694-1-694-8). Rozpoznanie

zażalenia wymaga uwzględnienia tego nowego stanu prawnego.

Kompetencję

sądu

rejestrowego

do

upoważnienia

do

zwołania

nadzwyczajnego walnego zgromadzenia akcjonariuszy występujących z takim

żądaniem przewidywał art. 395 k.h., a obecnie przewiduje art. 401 k.s.h. Kodeks

handlowy nie zawierał i kodeks spółek handlowych nie zawiera przepisów

normujących

zaskarżanie

orzeczeń

sądu

rejestrowego

wydanych

w

tym

przedmiocie, a w szczególności przewidujących dopuszczalność kasacji. Wejście w

życie,

w miejsce kodeksu handlowego, kodeksu spółek handlowych nie

spowodowało więc żadnych zmian co do tej kwestii. Jej rozwiązania należy zatem

szukać w innych przepisach.

Przepisami takimi są przepisy kodeksu postępowania cywilnego o kasacji w

postępowaniu nieprocesowym, stosownie do art. 7 ustawy o Krajowym Rejestrze

Sądowym, do postępowania przed sądami rejestrowymi stosuje się bowiem

przepisy kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym, chyba

że ustawa stanowi inaczej. Wobec braku ustawowych unormowań szczególnych w

tym zakresie, do postępowania przed sądami rejestrowymi, a więc do postępowania

dotyczącego wpisu podmiotu podlegającego rejestracji, jak i do każdego innego

postępowania prowadzonego przez sąd rejestrowy, w tym do postępowania

pomocniczego i nadzorczego, mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania

cywilnego o postępowaniu nieprocesowym.

Kasacji w postępowaniu rejestrowym dotyczy art. 519 -1 § 3 k.p.c., który

stanowi, że w postępowaniu rejestrowym kasacja przysługuje jedynie od

postanowień sądu drugiej instancji w przedmiocie wpisu lub wykreślenia z rejestru

podmiotu podlegającego rejestracji. Mimo że w wyniku nowelizacji kodeksu

postępowania cywilnego dokonanej ustawą z dnia 24 maja 2000 r. przepis ten nie

uległ zmianie, jego dotychczasowa wykładnia nie może być podtrzymana.

Wykładnia tego przepisu wymaga uwzględnienia zmiany, jaką w kodeksie

postępowania cywilnego sprawiło dodanie przez ustawę o Krajowym Rejestrze

Sądowym działu VI-1 pt. „Postępowanie rejestrowe” (art. 694-1-694-8). Według art.

694-1 k.p.c., postępowaniem rejestrowym w rozumieniu przepisów tego działu jest

tylko postępowanie o wpis w Krajowym Rejestrze Sądowym (§ 1) i odpowiednio

postępowanie o wpis w innym rejestrze prowadzonym przez sądy (§ 2). Ta definicja

postępowania rejestrowego nie obejmuje zatem postępowania pomocniczego i

nadzorczego, prowadzonego przez sąd rejestrowy. Określenie w art. 519 -1 k.p.c.

rodzaju spraw, w których przysługuje lub nie przysługuje kasacja, bezpośrednio

nawiązuje do systematyki spraw poddanych rozpoznaniu w postępowaniu

nieprocesowym w poszczególnych działach części pierwszej, księgi drugiej, tytułu II

kodeksu postępowania cywilnego. Przez sprawy – określone według ich rodzaju –

w których według art. 519-1 k.p.c. kasacja przysługuje lub nie przysługuje, należy

zatem rozumieć sprawy, które odpowiadają tej systematyce (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2001 r., III CKN 1454/00, OSNC 2001, nr 7-8,

poz. 116). Przepis art. 519-1 § 3 k.p.c. nie dotyczy zatem rozpoznawanych przez

sąd rejestrowy spraw z zakresu postępowania nadzorczego i porządkowego,

prowadzonego przez sąd rejestrowy w stosunku do podmiotu wpisanego do

rejestru. Z przepisu tego nie można więc wyprowadzać wniosku co do

dopuszczalności kasacji w tych sprawach.

Przed zmianą kodeksu postępowania cywilnego dokonaną ustawą z dnia 24

maja 2000 r. o dopuszczalności kasacji w postępowaniu nieprocesowym rozstrzygał

mający odpowiednie zastosowanie art. 392 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., a

przepisy art. 519-1 § 1 i 2 k.p.c. przewidywały jedynie wypadki, w których kasacja nie

przysługuje. Tylko art. 519-1 § 3 k.p.c. określał, od jakich postanowień wydanych w

postępowaniu rejestrowym kasacja przysługuje. Obecnie dopuszczalność kasacji w

postępowaniu nieprocesowym samodzielnie reguluje art. 519 -1 k.p.c. Jest to

regulacja pozytywna. Przepisy wymienionego artykułu przewidują od jakich

postanowień i wydanych w jakich sprawach przysługuje kasacja. Zastrzegają przy

tym przypadki, w których kasacja nie przysługuje i dopuszczają możliwość dalszego

wyłączenia dopuszczalności kasacji przez przepis szczególny. Takie uregulowanie

powoduje, że w sprawach, w których art. 519-1 k.p.c. nie przewiduje kasacji, kasacja

nie przysługuje, chyba że dopuszczalność kasacji wynika z innego – szczególnego

– przepisu ustawy. Sprawy z zakresu postępowania pomocniczego i nadzorczego

prowadzonego przez sąd rejestrowy w stosunku do podmiotu wpisanego do rejestru

nie należą do żadnego z rodzajów spraw, w których art. 519 -1 k.p.c. przewiduje

kasację. W szczególności sprawy te – jak o tym była mowa wyżej – nie należą do

postępowania rejestrowego, którego dotyczy art. 519-1 § 3 k.p.c. Nie ma też innego

przepisu ustawy, który przewidywałby dopuszczalność kasacji w tych sprawach,

zatem w sprawie o upoważnienie do zwołania nadzwyczajnego walnego

zgromadzenia akcjonariuszy występujących z takim żądaniem (art. 401 § 1 k.s.h.)

kasacja nie przysługuje.

Z przytoczonych względów zażalenie okazało się niezasadne i na podstawie

art. 393-18 § 3 w związku z art. 397 § 2 i art. 385 k.p.c. podlega oddaleniu.