IV CZ 60/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 60/09

POSTANOWIENIE

Dnia 17 września 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie ze skargi Leszka B.

o uchylenie wyroku Sądu Polubownego

ds. Domen Internetowych w W.

z dnia 31 stycznia 2007 r., w sprawie z powództwa Leszka B.

przeciwko WIRTUALNA POLSKA SA z siedzibą w G.

o ustalenie naruszenia praw w wyniku rejestracji nazw domen

WIRTUALNAPOLSKA.PL oraz WP.PL,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 września 2009 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 marca 2009 r.,

1) oddala zażalenie;

2) nie

obciąża

powoda

zażaleniowego.

Uzasadnienie

kosztami

postępowania

Postanowieniem z dnia 29 września 2008 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

kasacyjną Leszka B. od wyroku tego Sądu z dnia 30 maja 2008 r., oddalającego

jego apelację od wyroku Sądu Okręgowego w G., którym oddalono skargę Leszka

B. o uchylenie wyroku Sądu Polubownego ds. Domen Internetowych przy Polskiej

Izbie Informatyki i Telekomunikacji w W. z dnia 31 stycznia 2007 r.

Odrzucając skargę kasacyjną na podstawie art. 3982 § 1 w zw. z art. 3986

§ 2 k.p.c. Sąd Apelacyjny wskazał, że skarżący w postępowaniu przed sądem

polubownym i sądem powszechnym domagał się stwierdzenia naruszenia jego

prawa do dwóch domen internetowych, określając wartość przedmiotu zaskarżenia

na kwotę 400 zł. Z uwagi na to, że zdaniem Sądu Apelacyjnego, żądanie

skarżącego jest zbliżone do roszczenia negatoryjnego, a także ze względu na to,

że domagał się on stwierdzenia naruszenia prawa o określonej wartości, sprawa

dotyczy

praw

o

charakterze

majątkowym,

co

oznacza,

że

do

oceny

dopuszczalności skargi kasacyjnej ma zastosowanie kryterium wartości przedmiotu

zaskarżenia określone w art. 3982 § 1 k.p.c., które nie zostało spełnione.

W wyniku zażalenia skarżącego Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 28

stycznia 2009 r. IV CZ 107/08 uchylił powyższe postanowienie. Stwierdził,

że przesłanki dopuszczalności skargi kasacyjnej w sprawie o uchylenie wyroku

sądu polubownego są takie same, jak od innych wyroków sądów drugiej instancji.

Skarga kasacyjna w takiej sprawie jest dopuszczalna, gdy przedmiotem

rozstrzygnięcia sądu polubownego były prawa majątkowe o wartości nie niższej niż

określona w art. 3982 § 1 k.p.c. i zakres zaskarżenia wyroku sądu polubownego nie

był niższy oraz gdy przedmiotem rozstrzygnięcia wyroku sądu polubownego były

(także) prawa niemajątkowe. Badając jakie prawa były przedmiotem żądań

i orzekania sądu polubownego w rozpoznawanej sprawie Sąd Najwyższy wskazał,

że było to żądanie stwierdzenia, iż pozwany naruszył wyłączne prawa powoda do

nazwy WIRTUALNA POLSKA oraz jej skrótu WP, a objęte żądaniem i orzeczeniem

sądu polubownego było między innymi żądanie stwierdzenia, że pozwany naruszył

dobra osobiste powoda (twórczość w ujęciu art. 23 k.c.) oraz autorskie prawa

osobiste do utworu „portal Wirtualna Polska”. Sąd Najwyższy stwierdził zatem,

że przedmiotem orzekania sądu polubownego, a następnie sądów powszechnych,

były nie tylko prawa majątkowe, a więc zastosowane przez Sąd Apelacyjny,

przewidziane w art. 3982 § 1 k.p.c. kryterium dopuszczalności skargi kasacyjnej

w postaci określonej wartości przedmiotu zaskarżenia, dotyczące spraw o prawa

majątkowe, nie miało w sprawie zastosowania. Odrzucenie skargi kasacyjnej na tej

podstawie

było

zatem

wadliwe,

co

uzasadniało

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia zgodnie z art. 3941 § 3 w zw. z art. 39815 § 1 zd. pierwsze k.p.c.

Sąd Najwyższy stwierdził ponadto, że stan rzeczy w rozpoznawanej

sprawie nie pozwala poprzestać na tej ocenie. Wskazał, że skarżący określając

w skardze kasacyjnej wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 400 zł (podobnie

jak w skardze i apelacji) sam abstrahował od własnych twierdzeń co do przedmiotu

zaskarżenia i postępowania, nie uwzględniając, że dochodzi ochrony także praw

niemajątkowych, a rodzaj praw, których ochrony strona żąda w procesie ma wpływ

na określenie odpowiedniej opłaty, stosunkowej albo stałej, stosownie do art. 13 lub

art. 26 u.k.s.c. albo obu, jeżeli przedmiotem zaskarżenia są oba rodzaje praw.

Stwierdził, że temu błędowi strony od początku postępowania towarzyszyły błędy

sądów, nie pozostające bez wpływu na wadliwość czynności strony w zakresie

uiszczenia opłat. Prawidłowe zakwalifikowanie przez sąd skargi o uchylenie wyroku

sądu polubownego w chwili jej wniesienia uzasadniałoby podjęcie czynności

przewidzianych w art. 1302 § 1 k.p.c., co oznacza, że już na tym etapie sprawy

powinien być jej nadany właściwy tok, także w zakresie obejmującym prawidłowe

określenie

opłat

sądowych,

co

mogłoby

zapobiec

dalszym

uchybieniom.

Sąd Najwyższy wskazał, że nie można wykluczyć, iż uchybienia Sądu nie

pozostałyby obojętne przy ocenie przyczyn i skutków wadliwości czynności

dokonanych przez stronę.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 marca 2009 r. Sąd Apelacyjny

ponownie odrzucił skargę kasacyjną. Stwierdził, że w tej części, w której skarżący

kwestionuje rozstrzygnięcie o prawach majątkowych o wartości 400 zł, czyli niższej

od określonej w art. 3962 § 1 k.p.c., skarga kasacyjna jest niedopuszczalna,

zgodnie z tym przepisem i podlega odrzuceniu na podstawie art. 398 6 § 2 k.p.c.

Natomiast

w

części,

w

której

kwestionuje

rozstrzygniecie

o prawach

niemajątkowych, podlega na podstawie art. 26 ust. 1 u.k.s.c. opłacie stałej

w wysokości 600 zł, której pełnomocnik skarżącego nie uiścił, co skutkuje

odrzuceniem skargi kasacyjnej również w tej części, na podstawie art. 130 2 § 3

k.p.c.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucając naruszenie

art. 386 § 6 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 w zw. z art. 39821 k.p.c., art. 130 § 1 w zw.

z art. 1302 § 1 i per analogiam art. 1303 § 2 k.p.c., art. 1302 § 3 w zw. z art. 130 § 1

i art. 10 ust. 1 u.k.s.c., art. 3986 § 2 k.p.c., art. 25 § 1 k.p.c. oraz art. 26 ust. 1

u.k.s.c. a contrario, wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie

na jego rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.

Pozwany wniósł o oddalenie zażalenia i zasądzenie na jego rzecz kosztów

postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest uzasadnione.

Wbrew zarzutom skarżącego Sąd Apelacyjny nie naruszył art. 386 § 2

w zw. z art. 3941 § 3 w zw. z art. 39821 k.p.c. Sąd Najwyższy wydając

postanowienie z dnia 28 stycznia 2009 r. orzekał w granicach podstawy

rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego z dnia 29 września 2008 r. oraz w granicach

jego zaskarżenia. W nawiązaniu do stanowiska zajętego przez Sąd Apelacyjny

w poprzednim postanowieniu o odrzuceniu skargi kasacyjnej, przedmiotem oceny

Sądu Najwyższego było zatem to, czy sprawa jest sprawą o prawa majątkowe, czy

o prawa niemajątkowe, w rozumieniu art. 3982 § 1 k.p.c., który stanowił podstawę

orzeczenia Sądu Apelacyjnego z dnia 29 września 2008 r. Sąd Najwyższy

oceniając charakter sprawy stwierdził, że jest ona sprawą również o prawa

niemajątkowe, a zatem odrzucenie skargi kasacyjnej na podstawie art. 398 2 § 1

k.p.c., ze względu na niższą niż przewidziana w tym przepisie wartość przedmiotu

zaskarżenia, było wadliwe. Sąd Apelacyjny odrzucając obecnie skargę kasacyjną

przyjął niemajątkowy także charakter sprawy, zgodnie ze stanowiskiem Sądu

Najwyższego zajętym w postanowieniu z 28 stycznia 2009 r. i stwierdził,

że stosownie do art. 26 ust. 1 u.k.s.c. w zakresie roszczeń niemajątkowych

skarżący miał obowiązek uiścić od skargi kasacyjnej opłatę stałą w wysokości 600

zł, której nie uiścił, co prowadzi do odrzucenia skargi również w tej części na

podstawie art. 1302 § 3 k.p.c.

Stanowisko to jest uzasadnione i nie narusza wskazanych w zażaleniu

przepisów ani oceny prawnej wyrażonej przez Sąd Najwyższy w postanowieniu

z dnia 28 stycznia 2009 r. Nie ulega wątpliwości, że przedmiotem postępowania

w rozpoznawanej sprawie były zarówno roszczenia majątkowe jak i niemajątkowe

wynikające z zarzucanego przez powoda naruszenia jego dóbr osobistych, w tym

praw autorskich. Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 3 i 4 u.k.s.c. od pozwu o ochronę dóbr

osobistych oraz niemajątkowych praw autorskich pobiera się opłatę stałą w kwocie

600 zł. W świetle tego przepisu nie ma znaczenia, wbrew odmiennemu stanowisku

skarżącego, czy przedmiotem sprawy jest jedno czy kilka roszczeń oraz czy oparte

są one na jednej czy kilku podstawach prawnych. Rozbieżności w orzecznictwie

wywołuje jedynie to, czy przewidzianą w powyższych przepisach opłatę stałą

stosuje się tylko do roszczeń niemajątkowych, czy do wszystkich roszczeń, również

majątkowych, zgłoszonych w sprawie o ochronę dóbr osobistych i praw autorskich

(porównaj między innymi orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2006 r.

I CZ 62/06, nie publ., z dnia 22 czerwca 2007 r. V CZ 59/07, nie publ., z dnia 21

grudnia 2006 r. III CZ 94/06, OSNC-ZD 2008/1/12 i z dnia 8 marca 2007 r. III CZ

12/07, OSNC 2008/2/26). Rozbieżność ta nie ma jednak znaczenia dla

rozstrzygnięcia

zażalenia

w

rozpoznawanej

sprawie,

bowiem

zawodowy

pełnomocnik nie uiścił w ogóle opłaty stałej w kwocie 600 zł, a uiścił jedynie opłatę

stosunkową w wysokości 30 zł od roszczenia majątkowego w kwocie 400 zł, a więc

niższej od wskazanej w art. 3982 § 1 k.p.c. wartości przedmiotu zaskarżenia

dopuszczającej skargę kasacyjną. W takiej sytuacji przepis art. 398 6 § 2 k.p.c.

nakazuje odrzucenie niedopuszczalnej skargi kasacyjnej w części dotyczącej

roszczeń majątkowych, zaś przepis art. 1302 § 3 k.p.c. nakazuje odrzucenie nie

opłaconej skargi kasacyjnej w części obejmującej roszczenia niemajątkowe.

Podkreślenia wymaga, że przepis art. 130 2 § 3 k.p.c. jest kategoryczny i nie

pozwala sądowi na wzywanie zawodowego pełnomocnika do uiszczenia całości czy

brakującej części opłaty, niezależnie od przyczyn jej nie uiszczenia. Nie daje też

żadnej możliwości oceny, czy nie uiszczenie przez zawodowego pełnomocnika

wymaganej opłaty od środka zaskarżenia było przez niego zawinione czy

niezawinione oraz czy i w jakim zakresie do uchybienia temu obowiązkowi

przyczyniły się ewentualne błędy i uchybienia także sądu. W świetle art. 130 2 § 3

k.p.c. sąd ma obowiązek odrzucenia nieopłaconej skargi kasacyjnej podlegającej

opłacie stałej lub stosunkowej, wniesionej przez zawodowego pełnomocnika, bez

wzywania o uiszczenie tej opłaty. Nie ma przy tym znaczenia, wbrew stanowisku

skarżącego, czy środek zaskarżenia jest w ogóle nie opłacony, czy nienależycie

opłacony. Zawodowy pełnomocnik ma bowiem obowiązek uiścić opłatę w takiej

wysokości, jaka wymagana jest w stosownym przepisie. Każda opłata inna niż

wymagana, nie jest opłatą „w wysokości stałej lub stosunkowej”, w rozumieniu art.

1302 § 3 k.p.c. i oznacza nie wypełnienie obowiązku przewidzianego w tym

przepisie, skutkujące odrzuceniem środka zaskarżenia.

Sąd nie może więc w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 130 2 § 3

k.p.c. badać przyczyn nie uiszczenia opłaty ani kwestii zawinienia jej nie uiszczenia,

musi odrzucić środek odwoławczy wniesiony przez zawodowego pełnomocnika bez

wymaganej opłaty stałej lub stosunkowej, bez względu na przyczynę tego

uchybienia. Badanie przyczyn nie uiszczenia opłaty oraz kwestii zawinienia jest

dopuszczalne i możliwe jedynie w razie późniejszego uiszczenia wymaganej opłaty

i wszczęcia przez stronę stosownego postępowania incydentalnego. Szczególne

okoliczności rozpoznawanej sprawy, w tym uchybienia sądu, na które zwrócił

uwagę Sąd Najwyższy w końcowej części uzasadnienia postanowienia z dnia

28 stycznia 2009 r., mogłyby być rozważane jedynie w takim postępowaniu.

Dotyczy to także ewentualnego nie sprawdzenia przez sąd z urzędu wartości

przedmiotu sporu, w zakresie roszczeń majątkowych, na podstawie art. 25 k.p.c.

Czynność ta dotyczy tylko roszczeń majątkowych i może być dokonana jedynie

w początkowej fazie postępowania, a więc zgłoszony w zażaleniu zarzut

naruszenia przez Sąd Apelacyjny tego przepisu w postanowieniu o odrzuceniu

skargi kasacyjnej z powodu nie uiszczenia należnej opłaty stałej od roszczeń

niemajątkowych, jest bezprzedmiotowy.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3941 § 3

w zw. z art. 39814 k.p.c. oddalił zażalenie.

Zważywszy na charakter roszczeń będących przedmiotem sprawy

i wskazane wyżej jej szczególne okoliczności, Sąd Najwyższy na podstawie art.

102 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c. nie obciążył skarżącego kosztami

postępowania zażaleniowego należnymi stronie przeciwnej.