IV CZ 59/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 59/10

POSTANOWIENIE

Dnia 24 września 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa Aleksandry W. i Krzysztofa W.

przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej Nieruchomości przy ulicy D.[…]

w G.

o uchylenie uchwały,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 września 2010 r.,

zażalenia strony pozwanej

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie II wyroku

Sądu Apelacyjnego

z dnia 3 marca 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę w tym

zakresie Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 3 marca 2010 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodów

Aleksandry W. i Krzysztofa W. od wyroku Sądu pierwszej instancji oddalającego

powództwo przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej Nieruchomości w G. przy ul. D.

[…] o uchylenie uchwały nr 9/2008 z dnia 20 maja 2008 r. w sprawie remontu

budynku. Jednocześnie Sąd Apelacyjny w punkcie drugim tego wyroku nie obciążył

powodów kosztami postępowania apelacyjnego powołując się na art. 102 k.p.c i

stwierdzając, że z uwagi na sytuację majątkową powodów podaną w oświadczeniu

o stanie rodzinnym i majątkowym oraz niewielki nakład pracy pełnomocnika

pozwanej w postępowaniu apelacyjnym, zachodzą przewidziane w tym przepisie

podstawy do nieobciążania powodów kosztami zastępstwa procesowego za drugą

instancję.

W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

apelacyjnego strona pozwana zarzuciła naruszenie art. 102 k.p.c. przez

nieuwzględnienie rzeczywistej sytuacji majątkowej powodów, w tym faktu, iż żona

powoda kupiła w dniu 2 marca 2009 r. lokal mieszkalny przy ul. S.[…], zaś

powodowie w dniu 21 września 2009 r. zawarli umowę przedwstępną sprzedaży

mieszkania przy ul. D. [..] i otrzymali zadatek w wysokości 35 000 zł, a w dniu 2

marca 2010 r. zbyli ten lokal za kwotę 450 000 zł i powódka w dniu 12 marca 2010

r. kupiła lokal mieszkalny przy ul. S.[…]. Okoliczności te wskazują, zdaniem

skarżącej, że sytuacja majątkowa powodów nie uzasadnia zastosowania art. 102

k.p.c.

Również

argument

Sądu

Apelacyjnego

dotyczący

nakładu

pracy

pełnomocnika pozwanej w postępowaniu apelacyjnym nie jest trafny i nie

uzasadnia zastosowania powyższego przepisu.

Strona

pozwana

wnosiła

o

zmianę

zaskarżonego

postanowienia

i zasądzenie na jej rzecz od powodów kwoty 5 600 zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania

apelacyjnego

oraz

kwoty

zł

tytułem

zwrotu

kosztów

postępowania zażaleniowego.

Powodowie w piśmie procesowym złożonym w postępowaniu zażaleniowym

wnosili o oddalenie zażalenia i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis art. 102 k.p.c. przewiduje wyjątek od wyrażonej w art. 98 k.p.c.

zasady odpowiedzialności strony przegrywającej sprawę za koszty procesu oraz

obowiązku ich zwrotu przeciwnikowi wygrywającemu sprawę. Pozwala on

w wypadkach szczególnie uzasadnionych na zasądzenie od strony przegrywającej

tylko części kosztów albo nie obciążenie jej w ogóle kosztami. Wprawdzie ustalenie

i ocena, czy w sprawie zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony” zależy od

swobodnej

decyzji

sądu

(porównaj

między

innymi

postanowienie

Sądu

Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r. I CZ 110/07, nie publ.), jednakże ocena ta

nie może być dowolna i musi uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć

wpływ na jej podjęcie (porównaj między innymi postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 11 lutego 2010 r. I CZ 112/09, nie publ.).

W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny poza ogólnikowym powołaniem

się na sytuację majątkową powodów podaną w oświadczeniu o stanie rodzinnym

i majątkowym

oraz

na

niewielki

nakład

pracy

pełnomocnika

pozwanej

w postępowaniu apelacyjnym, nie wskazał w istocie żadnych okoliczności

uzasadniających

ocenę,

że

w

sprawie

zachodzi

„wypadek

szczególnie

uzasadniony”, w rozumieniu art. 102 k.p.c. Nie wskazał, jakie informacje znajdujące

się w oświadczeniu powodów o stanie rodzinnym i majątkowym uzasadniają ocenę,

że ich sytuacja jest wyjątkowo trudna i uzasadnia nie obciążenie kosztami procesu.

Było to tym bardziej konieczne, że powodowie nie zostali zwolnieniu od kosztów

sądowych, bowiem Sąd, w oparciu o te same informacje zawarte w oświadczeniu,

uznał, że są w stanie ponieść opłaty sądowe bez uszczerbku koniecznego

utrzymania. Nie wskazanie przez Sąd Apelacyjny w zaskarżonym postanowieniu,

które okoliczności i fakty wynikające z powyższego oświadczenia uzasadniają, jego

zdaniem, ocenę o wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej powodów,

nie pozwala na poddanie kontroli instancyjnej zastosowania przez ten Sąd art. 102

k.p.c., tym bardziej, że Sąd Apelacyjny nie wskazał także, jaka kwota z tytułu

zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego należy się stronie pozwanej, co ma

decydujące znaczenie dla oceny zdolności majątkowej powodów do jej uiszczenia.

Niezależnie od tego trzeba stwierdzić, że w świetle informacji zawartych

w zażaleniu, którym powodowie nie zaprzeczyli, oraz w świetle dokumentów

dołączonych do zażalenia, w chwili podejmowania decyzji o nie obciążeniu

powodów kosztami postępowania apelacyjnego, Sądowi Apelacyjnemu nie była

znana rzeczywista sytuacja majątkowa powodów, a zatem nie dysponował pełnymi,

aktualnymi danymi, koniecznymi do podjęcia decyzji o zastosowaniu art. 102 k.p.c.

Informacje zawarte w oświadczeniu o stanie rodzinnym i dochodach powodów nie

zostały bowiem zweryfikowane ani uaktualnione przez Sąd na ostatniej rozprawie

przed wydaniem wyroku i podjęciem decyzji o nieobciążaniu powodów kosztami

postępowania apelacyjnego. Także i z tego względu decyzja ta nie poddaje się

kontroli instancyjnej.

Należy również podzielić stanowisko skarżącej, że wskazana przez Sąd

Apelacyjny, jako okoliczność uzasadniająca

zastosowanie art. 102 k.p.c,

przesłanka w postaci „niewielkiego nakładu pracy pełnomocnika pozwanej

w postępowaniu apelacyjnym”, także nie została uzasadniona, co było niewątpliwie

konieczne z uwagi na to, że co do zasady, zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.), niezbędny nakład

pracy oraz wkład pracy adwokata sąd bierze pod uwagę przy zasądzaniu opłaty

za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, a nie przy nieobciążaniu

strony kosztami procesu na podstawie art. 102 k.p.c. Jedynie w sytuacji, gdy

żądanie zapłaty kosztów procesu zgłosił przeciwnik, który swoim niesumiennym lub

oczywiście niewłaściwym postępowaniem wywołał proces i koszty z nim związane,

można uznać żądanie to za sprzeczne z zasadami słuszności i nie obciążać

pełnymi kosztami strony przegrywającej sprawę (porównaj postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 5 sierpnia 1981 r. II CZ 98/81, OSNCP 1982/2-3/36).

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy uznał zażalenie za uzasadnione

i na podstawie art. 39815 § 1 zd. pierwsze oraz art. 108 § 2 w zw. z art. 398 21 i art.

3941 k.p.c. orzekł jak w postanowieniu.