IV CZ 58/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 58/11

POSTANOWIENIE

Dnia 5 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSA Roman Dziczek

w sprawie z powództwa Ryszarda O.

przeciwko "F. " Spółce z o.o. z siedzibą w Ł.

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 października 2011 r.,

zażalenia strony pozwanej

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie trzecim wyroku

Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 października 2010 r.,

1)

2)

zmienia punkt trzeci wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia

29 października 2010 r., w ten sposób, że zasądza od

powoda na rzecz strony pozwanej 5417,- (pięć tysięcy

czterysta siedemnaście) złotych z tytułu zastępstwa

procesowego i kosztów postępowania oraz zasądza

600 zł (sześćset) tytułem zwrotu kosztów postępowania

zażaleniowego

odmawia

przyznania

radcy prawnemu

T.

B. wynagrodzenia od Skarbu Państwa tytułem udzielonej z

urzędu pomocy prawnej powodowi.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 29 października 2010 r. oddalił apelację

powoda Ryszarda O. od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 28 kwietnia 2010 r. w

sprawie przeciwko F. Spółce z o.o. z siedzibą w Ł. o pozbawienie wykonalności

tytułu wykonawczego. Sąd drugiej instancji oddalając apelację powoda, na

podstawie art. 102 k.p.c. nie obciążył go obowiązkiem zwrotu na rzecz strony

pozwanej kosztów zastępstwa procesowego (punkt 3 wyroku).

W zażaleniu od punktu 3 opisanego wyroku Sądu Apelacyjnego strona

pozwana zarzuciła naruszenie art. 102 k.p.c., wnosząc o jego zmianę i zasądzenie

na swoją rzecz kwoty 7.217 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego

w

postępowaniu

apelacyjnym

oraz

zasądzenie

kosztów

postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. Skarżący podniósł, że

w sprawie nie wystąpiła żadna okoliczność, która uprawniałaby Sąd drugiej

instancji do odstąpienia od zasady zwrotu kosztów procesu na rzecz strony

wygrywającej postępowanie na podstawie art. 102 k.p.c.

W odpowiedzi na zażalenie, pełnomocnik z urzędu powoda wniósł o jego

oddalenie i przyznanie mu z funduszu Skarbu Państwa kosztów zastępstwa

prawnego, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie, jako zasadne należało uwzględnić.

Należy

wskazać,

że

art.

k.p.c.

jest

przepisem

szczególnym,

wprowadzającym wyjątek od zasady zawartej w art. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z którym

strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego

żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.

Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd może - w wypadkach szczególnie uzasadnionych

- zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej

w ogóle kosztami (zasada słuszności).

Sąd Apelacyjny rozstrzygając o kosztach postępowania apelacyjnego na

podstawie art. 102 k.p.c., w pisemnych motywach tego rozstrzygnięcia nie

przedstawił żadnych szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie

od

obciążenia

powoda

obowiązkiem

zwrotu

kosztów

procesu

na

rzecz

wygrywającego pozwanego. Sąd drugiej instancji ogólnikowo wskazał jedynie na

trudną sytuację materialną i zdrowotną powoda oraz charakter sprawy, nie

wyjaśniając w jakich okolicznościach realizują się wymienione podstawy.

Sąd Najwyższy podziela utrwalone orzecznictwo, w którym przyjmuje się

stosowanie art. 102 k.p.c. przede wszystkim, gdy sprawa ma wątpliwy i dyskusyjny

charakter, dochodzone roszczenie wynika z niejasno sformułowanych przepisów,

strona przegrywająca znajduje się w wyjątkowo ciężkiej sytuacji majątkowej,

a wytaczając powództwo miała podstawę do przeświadczenia o słuszności

dochodzonego roszczenia, (zob. postanowienie SN z 27 kwietnia 1971 r., I PZ

17/71, OSNCP 1971, Nr 12, poz. 222; wyrok SN z 6 grudnia 1973 r., I PR 456/73,

OSNCP 1974, Nr 9, poz. 154, wyrok SN z 17 listopada 1972 r., I PR 423/72,

OSNCP 1973, Nr 7 - 8, poz. 138). Trudna sytuacja majątkowo - życiowa strony

przegrywającej sprawę może być oceniona jako szczególnie uzasadniony

wypadek, przewidziany w art. 102 k.p.c., jeśli związana jest z mającym

usprawiedliwione

w

okolicznościach

sprawy

dochodzeniem

roszczenia,

(zob. postanowienie SN z 22 kwietnia 2010 r., II CZ 22/10, niepubl.).

W okolicznościach niniejszej sprawy, powód powinien przed wytoczeniem

powództwa rozważyć, czy występować na drogę sądową z roszczeniem, zaś po

oddaleniu jego żądania mocą wyroku Sądu Okręgowego z dnia 28 kwietnia 2010.r.

i po zapoznaniu się z pisemnym uzasadnieniem orzeczenia, zastanowić się, czy

wnosić do Sądu drugiej instancji środek zaskarżenia. Sąd Najwyższy podziela

stanowisko,

zgodnie

z którym

wierzyciel

przed

wytoczeniem

powództwa

obowiązany jest wszechstronnie rozważyć, czy przysługuje mu dochodzone

roszczenie, od kogo może żądać jego zaspokojenia i w jakiej wysokości, (zob.

postanowienie SN z 29 sierpnia 1975 r., III PZ 10/75, Lex nr 7745).

Wobec powyższego, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816 k.p.c.

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. uwzględnił zażalenie w całości, zmieniając punkt 3

wyroku Sądu Apelacyjnego w ten sposób, że zasądził od powoda na rzecz

pozwanego kwotę 5.417 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu apelacyjnym.

O kosztach postępowania zażaleniowego rozstrzygnięto na podstawie art.

98 § 1 i art. 108 § 1, zasądzając od powoda na rzecz pozwanego kwotę 600

złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd

Najwyższy

odmówił

przyznania

ze

Skarbu

Państwa

-

Sądu

Apelacyjnego na rzecz pełnomocnika z urzędu ustanowionego dla powoda zwrotu

kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym.

Należy wskazać, iż pełnomocnik z urzędu sporządził odpowiedź na zażalenie, w

której treści wniósł o oddalenie zażalenia strony pozwanej, zażądał przyznania

kosztów zastępstwa procesowego, natomiast merytorycznie jedynie podniósł, że

powód jest chory, a źródłem jego utrzymania jest świadczenie rentowe. Powyższe

okoliczności wynikają wprost z akt sprawy. Okoliczność ta nie uzasadnia

przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia od Skarbu Państwa. Należy w

tym miejscu powołać aprobowany przez skład orzekający Sądu Najwyższego w

niniejszej

sprawie,

kierunek

wykładni

przepisów

rozporządzenia

Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163,

poz. 1349 ze zm.). Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 21 stycznia 2010 r.

(II PK 282/09, niepubl.), uznając, że pomoc prawna udzielana stronie przez

ustanowionego dla niej pełnomocnika z urzędu nie może sprowadzać się do

bezwzględnego obowiązku sporządzenia środka zaskarżenia, tylko dlatego, że

strona zgłosiła takie żądanie. Pełnomocnik taki może bowiem odmówić

sporządzenia skargi kasacyjnej. Jeżeli zatem, mimo przekonania, że ten środek

zaskarżenia nie zostanie oceniony jako wniesiony skutecznie, decyduje się na jego

wniesienie, to nie może domagać się przyznania od Skarbu Państwa kosztów

udzielonej pomocy prawnej (por. także postanowienie SN z 20 września 2007 r.,

II CZ 69/07, OSNC 2008, Nr 3, poz. 41). W niniejszej sprawie, przedstawione

stanowisko należało odnieść do sporządzenia odpowiedzi na zażalenie, która nie

ma charakteru obligatoryjnego. Pełnomocnik z urzędu powinien rozważyć

zasadność opracowania odpowiedzi na zażalenie, a jeżeli to czyni, to zawrzeć

w niej rozważania prawne, przekonując do swoich racji i zgłoszonych wniosków.

W odpowiedzi na zażalenie pełnomocnika powoda ustanowionego z urzędu to się

nie znalazło, trudno więc mówić o udzielonej powodowi pomocy prawnej Z tego

względu wniosek pełnomocnika o przyznanie kosztów od Skarbu Państwa nie

został uwzględniony.