IV CZ 58/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 58/10

POSTANOWIENIE

Dnia 24 września 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

w sprawie z powództwa Z. D.

przeciwko M. K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 września 2010 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 10 marca 2010 r.,

1)

2)

odrzuca zażalenie na orzeczenie zawarte w punkcie I

zaskarżonego postanowienia;

oddala zażalenie w pozostałej części.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 11 lutego 2010 r. Sąd Apelacyjny zwolnił powoda od

opłaty sądowej od skargi kasacyjnej ponad kwotę 1 000 zł. a w pozostałej części

oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i wezwał pełnomocnika

powoda do uiszczenia w terminie tygodniowym opłaty od skargi kasacyjnej w

kwocie 1 000 zł. pod rygorem odrzucenia skargi. Pełnomocnik powoda nie uiścił w

zakreślonym terminie opłaty, wniósł natomiast zażalenie na postanowienie

oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 marca 2010 r. Sąd Apelacyjny

odrzucił powyższe zażalenie jako niedopuszczalne w świetle art. 394 1 k.p.c. oraz

odrzucił skargę kasacyjną powoda jako nieopłaconą w zakreślonym terminie.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik powoda wniósł o jego

uchylenie stwierdzając, że w świetle art. 3941 § 1 pkt.2 k.p.c., w brzmieniu po

nowelizacji obowiązującej od dnia 22 maja 2009 r., stronie przysługuje zażalenie do

Sądu Najwyższego na postanowienie Sądu drugiej instancji oddalające wniosek

o zwolnienie od kosztów sądowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego o odrzuceniu zażalenia

powoda na postanowienie z dnia 11 lutego 2010 r. oddalające w części wniosek

o zwolnienie od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej jest niedopuszczalne i jako

takie podlega odrzuceniu.

Zgodnie z art. 3941 § 1 i 2 k.p.c., w brzmieniu obowiązującym od dnia

22 maja 2009 r., kiedy weszła w życie ustawa z dnia 19 marca 2009 r.

nowelizująca kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 69, poz. 592), zażalenie

do Sądu Najwyższego przysługuje jedynie na postanowienie Sądu drugiej instancji:

1. odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia (§ 1 pkt 1), 2. co do kosztów procesu, które

nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji (§ 1 pkt 2) oraz na

postanowienie kończące postępowanie w sprawach, w których przysługuje skarga

kasacyjna, z wyjątkiem postanowień, o których mowa w art. 398 1, a także

postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu

pierwszej instancji (§ 2).

Nie ulega wątpliwości, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu

zażalenia na postanowienie o odmowie zwolnienia od opłaty sądowej nie jest

zażaleniem na postanowienia, o których mowa w art. 3941 § 1 pkt1 k.p.c.

Nie jest to również zażalenie na postanowienie kończące postępowanie

w sprawie, w rozumieniu art. 3941 § 2 k.p.c. Zgodnie bowiem z utrwalonym

stanowiskiem Sądu Najwyższego, w przepisie tym chodzi o postanowienia

kończące sprawę, jako pewną całość poddaną pod osąd, a postanowienie

odrzucające zażalenie na odmowę zwolnienia od kosztów sądowych nie jest takim

postanowieniem, gdyż sprawę kończy dopiero postanowienie o odrzuceniu środka

odwoławczego, wydane w związku z oddaleniem wniosku o zwolnienie od opłaty od

tego środka i nie uiszczeniem jej przez stronę (porównaj między innymi

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1996 r. I CKN 7/96, OSNC

1997/3/31, z dnia 3 kwietnia 1997 r. I CZ 27/97, OSNC 1997/9/130 i

z dnia

11 sierpnia 1999 r. I CKN 367/99, OSNC 2000/3/48).

Zażalenie na postanowienie o odrzuceniu zażalenia na postanowienie

o oddaleniu

wniosku o

zwolnienie

od opłaty sądowej

nie

jest

również

postanowieniem, o którym mowa w art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c., nie jest bowiem

zażaleniem co do kosztów procesu.

Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 31 marca 2009 r. SK

19/08 (OTK-A 2009/3/29), w którym stwierdził zgodność z Konstytucją art. 3941 § 2

k.p.c., w brzmieniu sprzed wskazanej wyżej nowelizacji k.p.c., w zakresie, w jakim

uniemożliwia zaskarżenie postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów

sądowych wydanego po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji – instytucja

zwolnienia od kosztów sądowych, przewidziana przez ustawę o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych jest instytucją inną niż orzekanie o kosztach procesu,

uregulowane

w przepisach

k.p.c.

Z tych

względów,

zdaniem

Trybunału

Konstytucyjnego, nie ma podstaw do stosowania do orzeczenia o zwolnieniu lub

odmowie

zwolnienia

od

kosztów

sądowych

gwarancji

konstytucyjnych

przewidzianych w art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 Konstytucji, a tym samym nie ma

podstaw do posługiwania się w tym wypadku argumentami przedstawionymi

w wyroku Trybunału z dnia 27 marca 2007 r. SK 3/05 (OTK-A 2007/3/32),

uzasadniającymi niezgodność z Konstytucją art. 393 18 k.p.c. (obecnie art. 3941 § 2

k.p.c.) w zakresie, w jakim uniemożliwiał zaskarżenie postanowienia o kosztach

procesu zasądzonych po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji. Z tych względów

Trybunał Konstytucyjny uznał, że konstytucyjne standardy procedury nie nakazują

przyznania stronom i uczestnikom postępowania środków zaskarżenia na

postanowienia w kwestii zwolnienia od kosztów sądowych wydane po raz pierwszy

przez sąd drugiej instancji.

Uwzględniając

oba

powyższe

wyroki

Trybunału

Konstytucyjnego

ustawodawca znowelizował od dnia 22 maja 2009r. przepis art. 394 1 § 1 k.p.c.

wprowadzając w punkcie 2, zgodnie z wyrokiem Trybunału z dnia 27 marca 2007 r.

SK 3/05, zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji

co do kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej

instancji.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 17 listopada 2009 r.

III CZ 53/09 (OSNC 2010/5/79) powyższy przepis rozszerza krąg wyjątków od

zasady, że nie przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu

drugiej instancji inne niż kończące postępowanie w sprawie i jako przepis

o charakterze wyjątkowym powinien być interpretowany ściśle.

Biorąc to pod uwagę oraz zważywszy, że, jak wskazano wyżej,

rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, uregulowane

w art. 100-108 u.k.s.c., nie jest orzeczeniem co do kosztów procesu,

uregulowanym w art. 98-109 k.p.c. – przepis art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. nie ma

zastosowania do rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych.

Z tych względów niedopuszczalne jest zażalenie do Sądu Najwyższego na

postanowienie odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych, wydane po raz

pierwszy przez sąd drugiej instancji, jak również na postanowienie o odrzuceniu

zażalenia na postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych.

Niedopuszczalne

jest

zatem

zażalenie

powoda

na

postanowienie

Sądu

Apelacyjnego odrzucające zażalenie na postanowienie tego Sądu o odmowie

zwolnienia powoda od części opłaty od skargi kasacyjnej.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 373 w zw. z art. 370

k.p.c. oraz art. 39821 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. odrzucił zażalenie powoda w tym

zakresie.

Natomiast zażalenie w części dotyczącej postanowienia Sądu Apelacyjnego

o odrzuceniu skargi kasacyjnej powoda podlega oddaleniu jako bezzasadne.

Trafność postanowienia o odmowie zwolnienia powoda od części opłaty od

skargi kasacyjnej nie podlega kontroli Sądu Najwyższego, bowiem jak wskazano

wyżej, postanowienie to nie jest zaskarżalne do Sądu Najwyższego, a zawodowy

pełnomocnik powoda nie skorzystał z możliwości poddania go kontroli tego Sądu

na podstawie art. 380 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c., nie zawarł bowiem

w zażaleniu odpowiedniego wniosku w tym przedmiocie, bez którego kontrola taka

jest niemożliwa.

Ocenie Sądu Najwyższego podlega zatem jedynie trafność odrzucenia

skargi kasacyjnej jako nieopłaconej w terminie, której w istocie skarżący nie

kwestionuje i która nie budzi wątpliwości w świetle art. 398 6 § 2 k.p.c. i z tych

względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił

zażalenie na to postanowienie, jako bezzasadne.