IV CZ 57/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 57/06

POSTANOWIENIE

Dnia 26 lipca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Antoni Górski

SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku L.G., S.N., W.N., R.N., J.N. i A.D.

przy uczestnictwie J.M. i [...]

o podział majątku wspólnego i dział spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 26 lipca 2006 r.,

zażalenia uczestniczki postępowania J.M.

na postanowienie Sądu Okręgowego w B.

z dnia 27 kwietnia 2006 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2006 r. Sąd Okręgowy w B. odrzucił

skargę kasacyjną uczestniczki postępowania J.M. od postanowienia tego Sądu z

dnia 31 stycznia 2006 r. orzekającego – jako sąd drugiej instancji – sprawę o

podział majątku wspólnego po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej i o dział

spadku.

Jak wskazał Sąd Okręgowy w uzasadnieniu postanowienia, skarga

kasacyjna wniesiona została w dniu 19 kwietnia 2006 r., a zatem mają do niej

zastosowanie przepisy ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398; dalej – „u.k.s.c.”) oraz przepisy

kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu nadanym ta ustawą. Zawarty

w skardze,

sporządzonej

przez

adwokata

reprezentującego

uczestniczkę

postępowania, wniosek o zwolnienie od opłaty od skargi (nazwany wnioskiem

o zwolnienie „od wpisu od kasacji”), na podstawie art. 102 ust. 4 u.k.s.c. został

zwrócony zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 20 kwietnia 2006 r., albowiem

nie zostało do niego dołączone oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku,

dochodach i źródłach utrzymania uczestniczki postępowania. Zdaniem Sądu

Okręgowego powoduje to, że skargę kasacyjną należy traktować jako niezawierającą takiego wniosku, a zatem skarga ta powinna zostać opłacona

bez wezwania do uiszczenia opłaty (art. 1302 § 3 k.p.c. w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 3,

art. 18 ust. 2, art. 38 ust. 1 i art. 51 u.k.s.c.). Ponieważ opłata nie została uiszczona,

skarga, na podstawie art. 3986 § 2 w zw. z art. 1302 § 3 i art. 13 § 2 k.p.c., podlega

odrzuceniu.

Wymienione

postępowania

J.M.

postanowienie

Zarzucając

zaskarżyła

niezasadność

zażaleniem

uczestniczka

wymienionego

postanowienia

skarżąca wniosła o jego uchylenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wbrew zarzutowi skarżącej, zarządzenie Przewodniczącego o zwrocie

wniosku

o

zwolnienie

od

opłaty

od

skargi

kasacyjnej

wydane

zostało

bez naruszenia prawa. Jest bezsporne, że do wniosku o zwolnienie od opłaty

od skargi kasacyjnej nie zostało dołączone oświadczenie o stanie rodzinnym,

majątku, dochodach i źródłach utrzymania uczestniczki postępowania. Złożenie

takiego oświadczenia wraz z wnioskiem o zwolnienie od wpisu od apelacji,

zawartym w apelacji wniesionej w dniu 5 października 2005 r., trafnie nie zostało

potraktowane

przez

Przewodniczącego

jako

spełnienie,

przewidzianego

przez art. 102 ust. 2 u.k.s.c., wymagania dołączenia do wniosku o zwolnienie

od kosztów sądowych oświadczenia obejmującego szczegółowe dane o stanie

rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się

o zwolnienie od kosztów. Złożone oświadczenie obejmowało bowiem dane, które

zostały uwzględnione przy rozpatrywaniu wniosku o częściowe zwolnienie

od kosztów sądowych (wpisu od apelacji), rozstrzygniętego postanowieniem Sądu

Rejonowego w B. postanowieniem z dnia 6 października 2005 r. Złożenie

ponownego wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (opłaty

od skargi kasacyjnej) po upływie ponad pół roku wymagało złożenia nowego

oświadczenia, zawierającego aktualne dane o stanie rodzinnym, majątku,

dochodach i źródłach utrzymania uczestniczki postępowania. Ponieważ wniosek

o zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej dotknięty brakiem nie dołączenia

oświadczenia, o którym mowa w art. 102 ust. 2 u.k.s.c., złożony został

przez adwokata reprezentującego uczestniczkę postępowania, zwrócenie wniosku

bez wzywania do uzupełnienia braku ma swą podstawę w art. 102 ust. 4 u.k.s.c.

Skarżąca nie dostrzegła, że w myśl powołanych przez Sąd Okręgowy art. 38

ust. 1 i art. 51 ust. 1 u.k.s.c., w sprawach o podział majątku wspólnego po ustaniu

małżeńskiej wspólności majątkowej i o dział spadku pobiera się opłatę stałą.

Zresztą nawet gdyby była to opłata stosunkowa, obliczona od wartości przedmiotu

zaskarżenia, stosownie do art. 1303 § 3 k.p.c. skarga kasacyjna wniesiona

przez adwokata powinna być opłacona bez wezwania do uiszczenia opłaty i brak

takiej opłaty powoduje odrzucenie skargi.

Nie ulega wątpliwości, że złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych przed wniesieniem pisma podlegającego opłacie lub wraz z tym pismem,

uchyla obowiązek uiszczenia opłaty od tego pisma do czasu rozstrzygnięcia

wniosku. Dotyczy to także pism wnoszonych przez adwokatów, radców prawnych

i rzeczników

patentowych,

podlegających

opłacie

w

wysokości

stałej

lub stosunkowej, obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu

lub wartości przedmiotu zaskarżenia. Pod rządem ustawy z dnia 13 czerwca

1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2002 r.

Nr 9, poz. 88 ze zm.) w praktyce sądów przyjęto, że w razie odmownego

załatwienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych sąd jest zobowiązany

do wezwania o uiszczenie opłaty w sprawie, w której pismo podlegające opłacie

wpisu stałego wniesione zostało przez adwokata (radcę prawnego) i nie zostało

opłacone (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1976 r., III CZP 11/76,

OSNCP 1976, nr 7-8, poz. 162). Inną sytuacją jest jednakże sytuacja,

gdy nie dochodzi do rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych,

a wniosek ten zostaje zwrócony. Wprawdzie według art. 130 § 2 zdanie drugie

k.p.c. pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże

z wniesieniem pisma procesowego do sądu, ale nie można przyjąć, że złożenie –

następnie zwróconego – wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie wywołało

skutku w postaci czasowego wstrzymania obowiązku strony uiszczenia należnej

opłaty od wniesionego pisma. Gdyby tak nie było, oznaczałoby to, że strona,

reprezentowana przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego,

wnosząc o zwolnienie od kosztów sadowych w piśmie podlegającym opłacie

(lub przed wniesieniem pisma), żeby zapobiec niekorzystnemu dla niej skutkowi

ewentualnego zwrócenia wniosku, powinna wnosząc pismo uiścić opłatę należną

od tego pisma. Pozbawiałoby to sensu składanie wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych. Należy zatem uznać, że w omawianej sytuacji obowiązek uiszczenia

opłaty powstaje z chwilą zwrócenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

Powstaje jedynie pytanie czy do uiszczenia tej opłaty adwokat, radca prawny

lub rzecznik patentowy powinni być wezwani przez sąd, czy też mają oni obowiązek

uiścić opłatę bez wezwania?

Obecnie obowiązujące przepisy są

znacznie bardziej rygorystyczne

od przepisów poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r.

i wymagają od adwokatów, radców prawnych i rzeczników patentowych uiszczania

bez wezwania opłat od pism przez nich wnoszonych, jeżeli pismo podlega nie tylko

opłacie w wysokości stałej (tak jak stanowił art. 17 wymienionej ustawy), ale także

gdy pismo podlega opłacie stosunkowej, obliczonej od wskazanej przez stronę

wartości przedmiotu sporu lub wartości zaskarżenia; nie uiszczenie opłaty

powoduje zwrot lub odrzucenie pisma (art. 1302 § 1 i 3 k.p.c.). Rygoryzm nowych

przepisów przejawia się także, m.in. w tym, że niedołączenie do wniosku o

zwolnienie od kosztów sądowych strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę

prawnego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach

utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów powoduje zwrot wniosku

bez wzywania do uzupełnienia jego braku (art. 102 ust. 4 u.k.s.c.). Należy

zauważyć, że na takie zarządzenie, wydane przez przewodniczącego czy to w

sądzie pierwszej, czy drugiej instancji, nie przysługuje zażalenie (art. 394 § 1 i art.

3941 § 1 i 2 k.p.c.). Z chwilą zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych

adwokat lub radca prawny dowiaduje się, że wniesienie wniosku nie wywołało

zamierzonych skutków (art. 130 § 2 k.p.c.). W tej sytuacji uiszczenie opłaty

powinno, zgodne z intencją nowych, obecnie obowiązujących uregulowań, nastąpić

bez wezwania do uiszczenia tej opłaty. Wobec tego, że ustawa wprost nie określa

terminu, w jakim w razie zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy

wnieść opłatę, powinno to nastąpić, w drodze analogicznego zastosowania art.

1302 § 2 k.p.c., przewidującego dla adwokata, radcy prawnego i rzecznika

patentowego termin tygodniowy od dnia doręczenia zarządzenia o zwrocie pisma

podlegającego opłacie.

Ponieważ opłata od skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania nie została

uiszczona w terminie tygodniowym od dnia doręczenia jej pełnomocnikowi –

adwokatowi zarządzenia o zwrocie wniosku o zwolnienie od opłaty od skargi

(24 kwietnia 2006 r. – k. 571), zaskarżone postanowienie odpowiada prawu

(art. 1302 § 3 k.p.c.). Zażalenie, na podstawie art. 3941 § 3 w zw. z art. 39814 k.p.c.,

należało zatem oddalić.