IV CZ 53/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 53/08

POSTANOWIENIE

Dnia 24 lipca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Zbigniew Strus

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku I. B.

przy uczestnictwie R. T. i Z. T.

o dział spadku i zniesienie współwłasności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 24 lipca 2008 r.,

zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 21 kwietnia

2008 r., sygn. akt I Ca (…),

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2008 r. Sąd Okręgowy w Ł. odrzucił skargę

kasacyjną wnioskodawczyni I. B., wniesioną od postanowienia z dnia 24 stycznia 2008 r.,

zmieniającego postanowienie Sądu I instancji wydane w sprawie o dział spadku i zniesienie

współwłasności. Przedmiotem postępowania była nieruchomość o powierzchni 1,0001 ha,

którą Sąd I instancji podzielił pomiędzy stronami postępowania za dopłatami, natomiast Sąd

II instancji przyznał ją na wyłączną własność uczestnikom ze spłatą na rzecz

wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni zaskarżyła to rozstrzygniecie w całości skargą

kasacyjną, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu w Ł. Zakwestionowała zasadność odstąpienia przez Sąd II instancji

od podziału nieruchomości. Jako wartość przedmiotu zaskarżenia podała kwotę 300.000 zł,

odpowiadającą wskazywanej przez nią od początku postępowania wartości przedmiotu

sprawy, a także wartości przedmiotu zaskarżenia, jaką uczestnicy oznaczyli w apelacji.

Przyczyną odrzucenia skargi wnioskodawczyni było stwierdzenie przez Sąd

Okręgowy, że przyjęta przez skarżącą wartość przedmiotu zaskarżenia jest zawyżona w

stosunku do określonej przez sąd, na podstawie art. 684 k.p.c., wartości majątku będącego

przedmiotem postępowania i nie sięga w rzeczywistości granicy 150.000 zł, od której

zgodnie z art. 519 § 4 pkt 4 k.p.c. dopuszczalna jest skarga kasacyjna w sprawach o

zniesienie współwłasności i dział spadku. Sporna nieruchomość jako całość oszacowana

została bowiem na 127.035 zł.

Sąd II instancji zaznaczył, że zawarty w art. 684 k.p.c. obowiązek ustalenia przez

sąd składu i wartości spadku powoduje, iż oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia w

sprawach działowych powiązane jest z wynikami postępowania i podlega kontroli sądu.

Wartość tę określa zakres kwestionowanego rozstrzygnięcia. Skarżąca dąży do

przyznania

jej

zabudowanej nieruchomości o wartości 127.035 zł, ewentualnie

dokonania jej fizycznego podziału.

Wnioskodawczyni zażaliła się na powyższe postanowienie i wniosła o jego

uchylenie, zarzucając nieprawidłowe przyjęcie niższej wartości przedmiotu zaskarżenia

przez Sąd II instancji w sytuacji, w której strony ani Sąd nie zakwestionowały w trybie art. 25

§ 1 i 2 k.p.c. wartości przedmiotu postępowania, ani wartości przedmiotu zaskarżenia

podanego w apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie skarżącej opiera się na założeniu, że w postępowaniu o dział spadku i

zniesienie współwłasności obowiązują ogólne reguły przewidziane w postępowaniu

procesowym (art. 19 – 25, art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c.), to znaczy że wartość przedmiotu

postępowania wskazana przez stronę jest wiążąca, jeżeli nie została zakwestionowana na

wstępnym etapie procesu przez przeciwnika (art. 25 § 2 k.p.c.) lub poddana kontroli przez

sąd na podstawie art. 25 § 1 k.p.c., co możliwe jest także na etapie wskazywania wartości

przedmiotu zaskarżenia (art. 368 § 2 k.p.c.).

Tymczasem w tzw. sprawach działowych, do których należą sprawy o dział

spadku, o podział majątku wspólnego oraz o zniesienie współwłasności, obowiązują

inne zasady. Niezmieniony pozostaje obowiązek podania przez stronę wnoszącą

sprawę wartości przedmiotu sporu, a przez wnoszącego środek odwoławczy – wartości

przedmiotu zaskarżenia, jednak zgodnie z postanowieniami art. 684, 567 § 3 i art. 619 §

k.p.c.

ustalenie wartości dzielonego

majątku

jest

w powyższych

sprawach

obowiązkiem sądu, działającego w tym zakresie z urzędu. Sąd nie jest związany

stanowiskiem stron, a poczynione przezeń ustalenia stanowią podstawę kontroli

prawidłowości wskazanej przez stronę wartości przedmiotu postępowania (zaskarżenia)

równorzędną wynikom postępowania przewidzianego w art. 25 § 1 k.p.c. W rezultacie

podnoszone przez wnioskodawczynię zarzuty, oparte na założeniu, że jedyną

możliwością zakwestionowania wartości przedmiotu zaskarżenia oznaczonego w

skardze kasacyjnej byłoby poddanie jej kontroli w drodze przewidzianej w art. 25 k.p.c.,

są błędne.

Wartość

przedmiotu

postępowania

w

sprawach

działowych

najczęściej

wyznaczona jest przez wartość udziału poszczególnych uczestników. Wyjątkowo może

być wyższa, np. wówczas gdy przedmiotem postępowania są także rozliczenia z tytułu

nakładów i pożytków z rzeczy wspólnej lub gdy uczestnik podważa zasadę podziału

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2003 r., III CZ 153/02, OSNC

2004, nr 4, poz. 60 oraz z 18 maja 2006 r., IV CZ 34/06, nie publ.). Wartość przedmiotu

zaskarżenia wyznaczana jest, jak słusznie przyjął Sąd Okręgowy, przez zakres, w jakim

skarżący kwestionuje orzeczenie działowe. W rozpatrywanej sprawie wnioskodawczyni

podważa trafność rozstrzygnięcia polegającego na nieprzyznaniu jej fizycznej części

nieruchomości, a jedynie spłaty pieniężnej i dąży do zniesienia współwłasności poprzez

podział nieruchomości. Jej interes majątkowy w zaskarżeniu, pomimo skierowania

skargi kasacyjnej przeciwko całości rozstrzygnięcia, ogranicza się do wartości działki,

o którą się ubiega, a której wartość oszacowana została na 23.048 zł. Trafne jest zatem

stanowisko Sądu Okręgowego, że wartość przedmiotu zaskarżenia nie sięga

wymaganych 150.000 zł, co uzasadniało odrzucenie skargi kasacyjnej.

Z tej przyczyny zażalenie wnioskodawczyni podlegało oddaleniu na podstawie

art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.