IV CZ 52/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 52/08

POSTANOWIENIE

Dnia 24 lipca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Strus

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa "I.M.S." s.r.I. w S. - Włochy

przeciwko "O. International" Spółce z o.o. w L.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 lipca 2008 r.,

zażalenia strony pozwanej

na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 2 kwietnia 2008 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2008 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

kasacyjną pozwanej spółki od wyroku tego Sądu z dnia 11 października 2007 r. z

tej przyczyny, że pełnomocnik pozwanej nie usunął braków formalnych skargi, gdyż

pomimo wezwania nie przedłożył pełnomocnictwa do reprezentowania pozwanej

spółki w postępowaniu przed Sądem Najwyższym (art. 398 6 § 1 i 2 w związku z

3984 § 2 i art.126 § 3 k.p.c.). Sąd Apelacyjny podkreślił, że radca prawny L. O., po

wezwaniu go do usunięcia braku formalnego skargi, złożył pełnomocnictwo, z

którego wynika, że został umocowany „do prowadzenia w imieniu spółki wszystkich

spraw przed wszystkimi sądami powszechnymi, sądami administracyjnymi oraz

organami

publicznymi

(w

tym

organami

egzekucyjnymi),

a

także

przed

niepublicznymi osobami i jednostkami organizacyjnymi” (k. 367). Pełnomocnictwo

to nie upoważnia radcy prawnego L. O. do reprezentowania pozwanej w

postępowaniu przed Sądem Najwyższym, zgodnie bowiem z art. 1 ustawy z dnia 27

lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze

zm.), sądami powszechnymi są sądy rejonowe, sądy okręgowe oraz sądy

apelacyjne, natomiast złożone pełnomocnictwo, podobnie jak pełnomocnictwo

dołączone do sprzeciwu od nakazu zapłaty (k. 172), nie zawiera wzmianki o

postępowaniu przed Sądem Najwyższym. Zachodzą zatem podstawy, by

stwierdzić, że braki formalne skargi kasacyjnej nie zostały uzupełnione. W tej

sytuacji skarga ta ulega odrzuceniu (art. 3986 § 2 k.p.c.).

W zażaleniu na powyższe postanowienie pozwana zarzuciła naruszenie

przepisów: art. 3986 § 2 w związku z art. 126 § 3 k.p.c. przez przyjęcie, że

pełnomocnictwo dołączone do sprzeciwu od nakazu zapłaty oraz złożone

dodatkowo na wezwanie Sądu Apelacyjnego nie upoważniają radcy prawnego do

wniesienia skargi kasacyjnej oraz do reprezentowania spółki w postępowaniu

kasacyjnym, i art. 91 pkt 1 k.p.c. przez przyjęcie, że ogólne pełnomocnictwo

procesowe nie upoważnia do wniesienia w imieniu reprezentowanej strony skargi

kasacyjnej do Sądu Najwyższego, mimo że – zgodnie z ukształtowaną linią

orzecznictwa – czynność wniesienia skargi łączy się z daną sprawą i jest

wyłączona dopiero w przypadku wyraźnego zastrzeżenia w treści pełnomocnictwa.

W konkluzji żaląca wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Prezentując podgląd, że zarówno pełnomocnictwo dołączone do sprzeciwu

od nakazu zapłaty, jak i złożone na wezwanie Sądu nie upoważniają radcy

prawnego do wniesienia skargi kasacyjnej w imieniu pozwanej spółki, Sąd

Apelacyjny przesądził tę kwestię w sposób arbitralny, nie podejmując nawet próby

przytoczenia argumentów, które mogłyby podważyć prawidłowość odmiennego

stanowiska wyrażanego w orzecznictwie Sądu Najwyższego.

Po nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego ustawami z dnia 2 lipca

i 22 grudnia 2004 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 172, poz. 1804 i Dz.U. z 2005 r. Nr 13,

poz. 98) wyłonił się problem, czy pełnomocnictwo procesowe obejmuje z mocy

prawa – na podstawie art. 91 k.p.c. – umocowanie do wniesienia skargi kasacyjnej.

Problem ten wynikał z faktu, że od czasu wspomnianej nowelizacji skarga

kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem odwoławczym przysługującym od

prawomocnych orzeczeń. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominował pogląd,

że

udzielenie

pełnomocnictwa

procesowego

do

reprezentowania

strony

w określonej sprawie, bez ograniczenia jego zakresu, oznacza umocowanie

pełnomocnika do podejmowania wszystkich łączących się ze sprawą czynności,

w tym także do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy

argumentował, że zakres pełnomocnictwa procesowego został w sposób ogólny

określony w pierwszej części art. 91 pkt 1 k.p.c., stanowiącej, że pełnomocnictwo

procesowe obejmuje z mocy samego prawa umocowanie do wszystkich łączących

się ze sprawą czynności procesowych, natomiast w dalszej części wymienione

zostały już tylko przykładowo łączące się ze sprawą czynności procesowe, które

obejmuje

udzielone

pełnomocnictwo.

To

sformułowanie

oraz

przykładowo

wymienione czynności procesowe wskazują, że pełnomocnictwo procesowe

obejmuje nie tylko czynności podejmowane w sprawie do czasu jej prawomocnego

zakończenia, skoro przykładowo wymienia umocowanie do wniesienia skargi

o wznowienie postępowania, a także stwierdza, że pełnomocnictwo obejmuje też

wszystkie czynności dotyczące zabezpieczenia i egzekucji. Należy zatem przyjąć,

że wskazane w pierwszej części punktu pierwszego art. 91 k.p.c. „wszystkie

łączące się ze sprawą czynności” objęte zakresem pełnomocnictwa, to także

czynności

podejmowane

po

uprawomocnieniu

się

orzeczenia

związane

z wnoszeniem nadzwyczajnych środków odwoławczych przysługujących w sprawie,

w której udzielono pełnomocnictwa. Przykładowe wymienienie jako takiej czynności

skargi o wznowienie postępowania należy tłumaczyć tym, że ewentualne jej

pominięcie – zważywszy, że w przeciwieństwie do skargi kasacyjnej wszczyna ona

nową, odrębną sprawę – mogłoby zrodzić wątpliwości, czy jest to czynność

„łącząca się ze sprawą” (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia

2006 r., III CZ 13/06, OSNC 2006, nr 10, poz. 176, z dnia 10 marca 2006 r., IV CZ

18/06, niepubl. i z dnia 3 kwietnia 2008 r., II CZ 16/08, niepubl.).

Obok przedstawionego kierunku orzecznictwa prezentowany był także

pogląd, że wniesienie skargi kasacyjnej, przysługującej od prawomocnego

orzeczenia, wszczyna nową sprawę rozpoznawaną przez Sąd Najwyższy poza

strukturami sądów powszechnych, której celem jest wyłącznie kontrola legalności

tego orzeczenia, w związku z czym do wniesienia skargi kasacyjnej konieczne jest

udzielenie

osobnego

pełnomocnictwa

procesowego

(zob.

zarządzenia

przewodniczącego z dnia 12 stycznia 2006 r., III CSK 137/05, niepubl. i z dnia

10 maja 2006 r., III CSK 115/06, niepubl.).

W związku z ujawnioną rozbieżnością w wykładni prawa Sąd Najwyższy – na

wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego – w dniu 5 czerwca 2008 r. podjął

w składzie siedmiu sędziów uchwałę, III CZP 142/07, w której przyjął, że

pełnomocnictwo procesowe nie obejmuje z samego prawa umocowania do

wniesienia skargi kasacyjnej i udziału w postępowaniu kasacyjnym. Uchwale tej

nadano moc zasady prawnej, jednak w jej uzasadnieniu Sąd Najwyższy podkreślił,

że w dążeniu do ujednolicenia praktyki oraz uniknięcia komplikacji, które mogłyby

nastąpić na skutek stosowania uchwały jako argumentu przy wnoszeniu skarg

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnymi orzeczeniami opartymi

na odmiennej wykładni, rozważył zakres jej związania – jako zasady prawnej –

w czasie. Dodał, że podstawę do tych rozważań daje głoszony w literaturze oraz

orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego pogląd, że w sytuacji, w której

występowały rozbieżności interpretacyjne w praktyce funkcjonowania prawa,

w zachowaniach podmiotów zobowiązanych do przestrzegania norm prawnych

oraz w działaniach organów powołanych do ich stosowania, istnieje możliwość

ograniczenia wstecznego stosowania ustalonej interpretacji przepisu (zob. uchwałę

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 1995 r., W 9/94, OTK Zb.Urz. 1995,

nr 1, poz. 20). W konsekwencji, Sąd Najwyższy stwierdził, że dokonana w uchwale

wykładnia ma zastosowanie na przyszłość, od dnia jej podjęcia (dotąd niepubl.).

Poczynione zastrzeżenie oznacza, że wykładnia art. 91 pkt 1 k.p.c. przyjęta

w uchwalonej zasadzie prawnej nie uzasadnia odrzucenia skargi kasacyjnej

w niniejszej sprawie, skoro skarga ta została wniesiona kilka miesięcy przed

uchwaleniem wspomnianej zasady, a autor skargi zastosował się do odmiennego

poglądu wyrażonego w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2006 r.,

III CZ 13/06, opublikowanym w urzędowym zbiorze orzeczeń Sądu Najwyższego

(OSNC 2006, nr 10, poz. 176). W konsekwencji, trzeba przyjąć, że w dacie

wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnictwo procesowe dołączone przez radcę

prawnego do sprzeciwu od nakazu zapłaty (k. 172) obejmowało również

umocowanie do sporządzenia i wniesienia tej skargi w imieniu pozwanej spółki.

Pogląd taki prezentował wówczas notabene także skład orzekający Sądu

Najwyższego.

Nie można natomiast podzielać zapatrywania żalącej, że pełnomocnictwo

złożone

na

wezwanie

Sądu

Apelacyjnego

obejmuje

upoważnienie

do

reprezentowania pozwanej spółki w postępowaniu przed Sądem Najwyższym

(k. 394). Argumenty mające wspierać tezę, jakoby użyte w nim pojęcie organu

publicznego odnosiło się do Sądu Najwyższego, są nieprzekonujące. Wypada

zauważyć, że Sąd Najwyższy, wymieniony w Konstytucji odrębnym rozdziale

VIII zatytułowanym „Sądy i Trybunały”, jest organem władzy sądowniczej, który

w treści pełnomocnictwa powinien być określony właściwą nazwą (art. 183

Konstytucji, art. 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U.

Nr 240, poz. 2052 ze zm.).

Z przytoczonych już wyżej powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15

§ 1 zdanie pierwsze w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone

postanowienie.