IV CZ 51/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 51/12

POSTANOWIENIE

Dnia 5 września 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Anna Owczarek

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

ze skargi J. J.

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem

Sądu Okręgowego w S.

z dnia 27 maja 2010 r.,

w sprawie z wniosku M. W.

przy uczestnictwie A. S.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 września 2012 r.,

zażalenia J. J.

na postanowienie Sądu Okręgowego w S.

z dnia 24 października 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w S. odrzucił skargę J. J. o

wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem tego

Sądu z dnia 27 maja 2010 r., zmieniającym częściowo postanowienie Sądu

Rejonowego w W. z dnia 17 grudnia 2009 r., którym dokonany został podział

majątku wspólnego M. W. i A. S. (poprzednio W.). Z uzasadnienia wynika, że do

majątku wspólnego zaliczone zostało również spółdzielcze własnościowe prawo do

domu jednorodzinnego w Ś. Spółdzielni Mieszkaniowej w W., położonego w W.

przy ulicy P. 18 a, które przyznane zostało uczestniczce postępowania. Zmiana

orzeczenia Sądu Rejonowego dokonana przez Sąd Okręgowy nie dotyczyła tego

składnika majątkowego. Skarżąca, będąca siostrą uczestniczki postępowania,

domagała się wznowienia postępowania, powołując się na podstawę przewidzianą

art. 524 § 2 w związku z art. 401 pkt 2 oraz 403 § 2 k.p.c. i zarzucając, że

postępowanie toczyło się bez jej udziału, chociaż nabyła udział w wymienionym

prawie w ½ części, w drodze spadkobrania po ojcu E. J., a nie doszło do zawarcia

umowy o dział spadku. Z dokumentacji wynika jedynie, że matka skarżącej i

uczestniczki uzyskała zgodę Sądu Rejonowego na zawarcie umowy obejmującej

dział spadku.

Nie było zatem podstaw do zaliczenia tego prawa do majątku

wspólnego małżonków W. Wobec tego wystąpiła do Spółdzielni Mieszkaniowej o

przyjęcie w poczet członków

i przydział domu przy ul. P. 18 a. Sąd

Okręgowy uznał, że skarżąca wiedziała o toczącym się postępowaniu, ponieważ na

rozprawie w dniu 5 grudnia 2006 r. była przesłuchana w charakterze świadka.

Zeznała

wówczas,

że

własność

domu

została

przyznana

uczestniczce

postępowania i otrzymała od małżonków W. kwotę 100000 zł tytułem spłaty

spadkowej.

Skarżąca

nie

miała

przymiotu

zainteresowanego

w

ramach

prawomocnie zakończonego postępowania, które dotyczyło podziału majątku

wspólnego małżonków W. i nie jest przewidziany udział w nim innych osób poza

wierzycielem jednego z małżonków dla strzeżenia jego praw. Nie wykazała również

istnienia przesłanki przewidzianej art. 403 § 2 k.p.c., skoro powoływane dokumenty

były złożone do akt sprawy przed wydaniem postanowienia przez Sąd Rejonowy.

Skarżąca w zażaleniu domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia

i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania zarzucając, że zapadło

z naruszeniem art. 510 § 1 k.p.c., skoro przysługuje jej prawo do przedmiotu

zaliczonego do majątku wspólnego. Dowolna i nielogiczna ocena zebranego

materiału dowodowego była przyczyną poczynienia ustaleń nie mających oparcia

w dowodach, dotyczących przyjęcia, że wiedziała ona o możliwości wstąpienia

do toczącego się postępowania oraz tytule przekazanych jej spłat, chociaż nie

wiedziała, że nie doszło do działu spadku po ojcu. Błędna wykładnia art. 524 § 2

k.p.c. dotyczy uznania, że wiedza o toczącym się postępowaniu i jego przedmiocie

wyklucza możliwość żądania wznowienia postępowania zwłaszcza, że nie miała

świadomości przysługiwania jej prawa do domu jednorodzinnego, nabytego

w drodze dziedziczenia. Nie było zatem podstaw do odrzucenia skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sprawy o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej

między małżonkami są sprawami z zakresu prawa rodzinnego, rozpoznawanymi

w postępowaniu nieprocesowym, do których odpowiednie zastosowanie mają,

stosownie do art. 567 § 3 k.p.c., przepisy o dziale spadku oraz poprzez odesłanie

z art. 688 k.p.c. przepisy regulujące postępowanie o zniesienie współwłasności.

Do kręgu uczestników tego postępowania zalicza się małżonków albo byłych

małżonków, spadkobierców jednego z małżonków, nabywców spadku lub udziału

w spadku, następców prawnych jednego z małżonków i ich spadkobierców,

wierzyciela, który zajął roszczenie o podział majątku wspólnego w postępowaniu

egzekucyjnym, współwłaściciela, jeśli współwłasność obejmowała przedmioty

majątku wspólnego, stronę konkubinatu, w razie śmierci małżonka pozostającego

w konkubinacie, jeżeli konkubenci zgromadzili majątek wspólny, a wspólność

pomiędzy

małżonkami

nie

została

wyłączona,

Skarb

Państwa

odnośnie

przedmiotów, co do których orzeczono środek karny w postaci przepadku. Poza

małżonkami lub byłymi małżonkami pozostałe podmioty, które zamierzają brać

udział w tym postępowaniu powinny wykazać, że przysługuje im uprawnienie,

wskazujące, stosownie do art. 510 § 1 k.p.c., na to, że ich praw dotyczyć będzie

wynik postępowania. Do udziału tych podmiotów dojść może poprzez objęcie ich

wnioskiem, zgłoszenie swego udziału przez zainteresowanego lub wezwanie przez

sąd, który zobowiązany jest do czuwania, żeby postępowanie było prowadzone z

udziałem

wszystkich

zainteresowanych.

Zgodnie

z

art.

§

k.p.c.

zainteresowany,

który

nie

był

uczestnikiem

postępowania

zakończonego

prawomocnym postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy, może żądać

wznowienia postępowania, jeżeli postanowienie to narusza jego prawa. W takim

wypadku stosuje się przepisy o wznowieniu postępowania z powodu pozbawienia

możności działania (art. 401 pkt 2 k.p.c.). Powołując się na to uregulowanie

skarżąca powinna wykazać, że jest zainteresowanym w rozumieniu art. 510 § 1

k.p.c. i bez swojej winy nie brała udziału w postępowaniu, o którego prowadzeniu

nie wiedziała, a prawomocne postanowienie narusza jej prawa. Dla wykazania

przymiotu zainteresowanego skarżąca miała obowiązek przedstawienia dowodów

potwierdzających, że była współwłaścicielem przedmiotu objętego majątkiem

wspólnym małżonków W. Obowiązkowi temu jednak nie sprostała. W postępowaniu

rozpoznawczym, w oparciu o przeprowadzone dowody ustalone zostało, że

spółdzielcze własnościowe prawo do domu jednorodzinnego położonego przy ul. P.

98 wraz z garażem przydzielone zostało małżonkom W. w dniu 28 sierpnia 1996 r.,

po zakończeniu budowy, a członkiem Spółdzielni była A. W. Ojciec skarżącej i

uczestniczki A. S. był członkiem Spółdzielni, ale nie nabył tego prawa, ponieważ w

dacie jego śmierci budowa domu była na początkowym etapie, zaś prawo

wieczystego użytkowania działki gruntu, na której budynek został wzniesiony

przysługuje Ś. Spółdzielni Mieszkaniowej. Twierdzenie skarżącej nie uwzględnia

przepisów ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze (j.t. Dz. U. z 1995

r. Nr, poz. 54, poz. 288 ze zm.) tak w wersji obowiązującej

w chwili śmierci

ojca, jak i w dacie przydzielenia prawa małżonkom W., określających zasady

przyznawania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego po

śmierci członka, które miały zastosowanie również do ekspektatywy tego prawa

przez członka oczekującego na przydział. Już z tej przyczyny skarga nie mogła być

uznana za dopuszczalną. Nie została spełniona również i druga z przesłanek

objętych art. 524 § 2 k.p.c. Przewidziane w nim odesłanie do przepisów o

wznowieniu postępowania z powodu pozbawienia możności działania (art. 401 pkt

2 k.p.c.) oznacza, że zainteresowany zobowiązany jest do wykazania, że nie brał

udział w postępowaniu zakończonym prawomocnym orzeczeniem z przyczyn od

siebie niezależnych. Nie wypełnia tego wymagania fakt niebrania przez

zainteresowanego udziału w postępowaniu mimo, iż widział o tym, że takie

postępowanie jest prowadzone, ale nie wstąpił do niego, choć nic nie stało na

przeszkodzie wykonaniu uprawnienia objętego art. 510 § 1 k.p.c. (por. uchwała

Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1974 r., III CZP 88/74, OSNCP 1974, nr 1,

poz. 4). Wobec tego skarżący powinien uprawdopodobnić, że nie wiedział

o toczącym się postępowaniu i brak jest jakiejkolwiek jego winy w niewzięciu

udziału w sprawie. Skarżąca wiedziała o toczącym się postępowaniu, była

przesłuchana w charakterze świadka, a treść złożonych zeznań dotyczyła właśnie

prawa do domu jednorodzinnego oraz rozliczeń pomiędzy nią i uczestnikami

postępowania. Nie można podzielić jej stanowiska jako sprzecznego z zasadami

logiki, że zeznania dotyczące otrzymanej przez nią kwoty 100000 zł nie były

stanowcze, ponieważ dokładnie nie wiedziała jakiego tytułu dotyczy przyjęta spłata.

Jej udziałowi w tym postępowaniu nie stała na przeszkodzie kwestia wiedzy

o dziale spadku po ojcu, dostępnej w każdym czasie, która uwzględniać powinna

uregulowania przepisów prawa spółdzielczego. Nie ma podstaw do przyjęcia,

że niebranie udziału w prawomocnie zakończonym postępowaniu nie było przez nią

zawinione. Podkreślenia wymaga, że zainteresowany żądający wznowienia

postępowania może powołać się tylko na podstawę z art. 401 pkt 2 k.p.c., inne

podstawy nie odnoszą się do jego skargi. Skarżąca nie wykazała zatem istnienia

żadnej z przesłanek przewidzianych art. 524 § 2 w związku z art. 401 pkt 2 k.p.c.,

decydujących o dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania.

Z powyższych względów zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw

podlegało oddaleniu w oparciu o art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 i art. 13 § 2

k.p.c.

jw