IV CZ 50/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 50/09

POSTANOWIENIE

Dnia 17 lipca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Gerard Bieniek

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie z powództwa Barbary P.

przeciwko Krzysztofowi P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 lipca 2009 r.,

zażalenia powódki

na postanowienie Sądu Okręgowego w G.

z dnia 13 stycznia 2009 r.,

I. uchyla zaskarżone postanowienie w części odrzucającej

zażalenie z dnia 28 sierpnia 2008 r. (pkt 2);

II. odrzuca zażalenie w pozostałym zakresie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2008 r. Sąd Okręgowy w G. odrzucił

apelację powódki Barbary P. od wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia 18 stycznia

2008 r.

W zażaleniu na to postanowienie, odrzuconym przez Sąd Okręgowy w G.

postanowieniem z dnia 11 lipca 2008 r. z powodu uchybienia obowiązkowi

przewidzianemu w art. 871 § 1 k.p.c., powódka zawarła wniosek o ustanowienie dla

niej adwokata z urzędu. Wniosek ten został uwzględniony przez Sąd odwoławczy

postanowieniem z dnia 11 lipca 2008 r.

W dniu 31 lipca 2008 r. zarządzono ponowne doręczenie stronom

postanowienia z dnia 3 czerwca 2008 r., tym razem wraz ze stosownym

pouczeniem o konieczności zachowania wymagania wynikającego z art. 871

§ 1 k.p.c. Zarządzono ponadto doręczenie obu postanowień z dnia 11 lipca 2008 r.

Przesyłka obejmująca wskazane postanowienia oraz wymagane pouczenia została

doręczona powódce w dniu 5 sierpnia 2008 r.

Okręgowa Rada Adwokacka w G. pełnomocnika dla powódki wyznaczyła w

dniu 6 sierpnia 2008 r., w osobie adw. Barbary Z., która została o tym

poinformowana dnia 14 sierpnia 2008 r.

W dniu 28 sierpnia 2008 r. pełnomocnik ta wniosła w imieniu powódki

zażalenie na postanowienie z dnia 3 czerwca 2008 r., wraz

z wnioskiem

o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu wniosku twierdziła,

że o zarządzeniu doręczenia powódce postanowienia o odrzuceniu apelacji

dowiedziała się wprawdzie w dniu 21 sierpnia 2008 r., lecz o dacie jego doręczenia,

i tym samym o upływie terminu, którego przywrócenia się domagała, dopiero sześć

dni później, gdy do akt sprawy dołączono zwrotne potwierdzenie jego odbioru.

Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2009 r. Sąd Okręgowy w G. oddalił

wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia

3 czerwca 2008 r. i zażalenie to, jako spóźnione, odrzucił. Sąd, uzasadniając

oddalenie wniosku, stwierdził, że wniosek ten, licząc od dnia 21 sierpnia 2008 r.,

został wprawdzie wniesiony w terminie przewidzianym w art. 169 § 1 k.p.c., lecz

uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia miało charakter zawiniony.

Sąd motywował swoje stanowisko tym, że wniosek o przywrócenie terminu wraz

z zażaleniem został złożony po upływie ponad dwóch tygodni od ustanowienia

pełnomocnika z urzędu. Zdaniem Sądu, pełnomocnik powódki mógł zapoznać się

z aktami sprawy już w dniu 19 sierpnia 2009 r., jednakże zwlekał z tym do dnia

21 sierpnia 2009 r. Pełnomocnik wiedział, że termin do wniesienia zażalenia jest

bardzo krótki i już biegnie, gdyż postanowienie o odrzuceniu apelacji, co wynikało

z akt sprawy, zostało wysłane skarżącej dnia 31 lipca 2008 r.

Postanowienie z dnia 13 stycznia 2009 r. powódka zaskarżyła zażaleniem

w całości, domagając się jednocześnie rozpoznania

orzeczenia o oddaleniu

wniosku o przywrócenie terminu na podstawie art. 380 k.p.c. Skarżąca, nie

kwestionując stanowiska Sądu o możliwości zapoznania się z aktami sprawy już

w dniu 19 sierpnia 2008 r., podniosła, że podjąć stosowne czynności (wniesienie

zażalenia oraz ewentualne złożenie wniosku o przywrócenie terminu do jego

złożenia) mogła dopiero po ustaleniu daty doręczenia orzeczenia, którego

czynności te miały dotyczyć, a to stało się możliwe dopiero dnia 27 sierpnia 2008 r.,

kiedy dowód doręczenia znalazł się w aktach sprawy.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Zażalenie na postanowienie Sądu odwoławczego w części oddalającej

wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia jest niedopuszczalne,

gdyż jako niekończące postępowania w sprawie nie zalicza się do orzeczeń

zaskarżalnych zażaleniem, o których mowa w art. 394 1 § 2 k.p.c. (por. np.

uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 31 maja 2000

r., III ZP 1/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 1 oraz z dnia 6 października 2000 r., III CZP

31/00, ONSC 2001, nr 2, poz. 22). Orzeczenie w przedmiocie wniosku

o przywrócenie terminu podlega kontroli jedynie na podstawie art. 380 k.p.c., o co

zresztą skarżąca wniosła, niekonsekwentnie wnosząc jednocześnie zażalenie na to

postanowienie. Dlatego zażalenie w tej części podlegało odrzuceniu na podstawie

art. 3941 § 3 w zw. z art. 39821 i 373 k.p.c.

Należało natomiast uwzględnić zażalenie na postanowienie odrzucające

zażalenie na orzeczenie o odrzuceniu apelacji.

Zasadnicze znaczenie miała w tym zakresie ocena skuteczności doręczenia

powódce

postanowienia

Sądu

drugiej

instancji

o

odrzuceniu

apelacji.

Ponieważ doręczenie wskazanego orzeczenia w dniu 26 czerwca 2008 r., jak

trafnie przyjął Sąd odwoławczy, nie było skuteczne wobec braku pouczenia

o konieczności zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego przewidzianego

w art. 871 § 1 k.p.c. w razie zaskarżenia tego orzeczenia, zarządzeniem z dnia 31

lipca 2008 r. ponownie nakazano doręczenie stronom tego orzeczenia. Zgodnie

z tym zarządzeniem, doręczenia dokonano do rąk powódki. Wobec ustanowienia

przez Sąd Okręgowy w G. dla powódki adwokata z urzędu w dniu 11 lipca 2008 r.

doręczenie to nie może być uznane za skuteczne. Po tej bowiem dacie, zgodnie

z art. 133 § 3 k.p.c. pisma sądowe powinny być kierowane wyłącznie do

pełnomocnika strony, którego na podstawie art. 117 § 5 k.p.c. na wniosek Sądu

odwoławczego wyznaczyła Okręgowa Rada Adwokacka w G. (tak też Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 11 października 2005 r., V CZ 112/05, OSNC

2006, nr 7-8, poz. 131). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym zażalenie nie

podziela

odmiennego

w

tym

względzie

stanowiska

wyrażanego

niekiedy

w judykaturze (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2001 r.,

II UZ 85/01, OSNP 2003, nr 20, poz. 503), że w przypadku ustanowienia dla strony

adwokata z urzędu do czasu zawiadomienia sądu o wyznaczeniu takiego

pełnomocnika przez właściwą radę adwokacką doręczeń należy dokonywać

bezpośrednio stronie. Przeciwko przyjęciu takiego stanowiska przemawia nie tylko

gramatyczna wykładnia art. 133 § 3 w zw. z art. 117 § 1 i 4 k.p.c., lecz także

właściwe rozumienie celu ustanowienia pełnomocnika z urzędu na wniosek strony,

związany z potrzebą dokonania określonej czynności procesowej.

Oznacza to brak skutecznego doręczenia odpisu postanowienia z dnia

3 czerwca 2008 r., które powinno było nastąpić do rąk ustanowionego dla powódki

pełnomocnika z urzędu. Tym samym brak było podstaw do uznania, że zażalenie

zostało

wniesione

Przesądza to

spóźnionego.

o

po

terminie

wadliwości

(liczonym

od

nieskutecznego

postanowienia

o

odrzuceniu

doręczenia).

zażalenia

jako

Kwestia przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia jest w tej sytuacji

bezprzedmiotowa. Jedynie więc dla porządku należy stwierdzić, że ocena Sądu

w tym zakresie była niekonsekwentna i błędna.

Wewnętrznie sprzeczna jest argumentacja, w ramach której z jednej strony

Sąd stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia nie był

spóźniony, przyjmując, że termin do złożenia tego wniosku biegł od daty

zapoznania się przez adwokata z aktami sprawy, z drugiej natomiast, że zażalenie

na postanowienie o odrzuceniu apelacji oraz wskazany wniosek nie zostały złożone

w terminie tygodniowym od daty ustanowienia adwokata z urzędu, lecz dopiero po

upływie dwóch tygodni od tego zdarzenia, co miałoby też wskazywać na zawiniony

charakter przekroczenia terminu do wniesienia zażalenia.

Jednocześnie, chociaż Sąd nie kwestionował twierdzenia pełnomocnika

skarżącej, że przed dniem 27 sierpnia 2008 r. nie mógł uzyskać informacji o dacie

doręczenia powódce odpisu postanowienia o odrzuceniu apelacji, to bezpodstawnie

przyjął, że wystarczająca dla podjęcia stosownych czynności była wiedza o tym,

że odpis postanowienia został wysłany w dniu 31 lipca 2008 r. Stanowisko to jest

błędne. Termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania

zamierzonej czynności procesowej rozpoczyna swój bieg dopiero wówczas, gdy

pełnomocnik uzyska wiedzę, kiedy dokładnie rozpoczął się bieg terminu do

dokonania tej czynności (por. postanowienie SN z dnia 24 września 2003 r., I CZ

102/03, niepubl.). Skoro zatem pełnomocnik skarżącej takiej wiedzy przed dniem

27 sierpnia 2008 r. nie miał, brak było podstaw do twierdzenia, że dokonanie

wskazanych czynności w dniu 28 sierpnia 2008 r. było spóźnione.

Odnosząc się do kwestii winy pełnomocnika w niezachowaniu terminu do

dokonania czynności procesowej, należy zwrócić uwagę, że powinna ona być

badana jedynie na podstawie okoliczności, które mogłyby mieć związek z tego

rodzaju uchybieniem. Przy założeniu Sądu, że postanowienie o odrzuceniu apelacji

doręczono w dniu 5 sierpnia 2008 r., termin do wniesienia zażalenia na to

orzeczenie upłynąłby z dniem 12 sierpnia 2008 r., a zatem jeszcze przed

wyznaczeniem przez Okręgową Radę Adwokacką w G. osoby pełnomocnika.

Okoliczności zatem, które Sąd brał pod uwagę, w ogóle nie mogłyby prowadzić do

przypisania pełnomocnikowi zawinionego uchybienia terminowi do wniesienia

zażalenia na postanowienie z dnia 3 czerwca 2008 r. (gdyby do uchybienia takiego

doszło).

Z powyższego wynika, że także przy przyjęciu założenia o spóźnionym

złożeniu zażalenia, wadliwe byłoby jego odrzucenie na podstawie błędnego

oddalenia wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia.

Zażalenie w części dotyczącej postanowienia o odrzuceniu zażalenia na

postanowienie o odrzuceniu apelacji Sąd Najwyższy uwzględnił z przyczyn

omówionych na wstępie, uchylając to postanowienie na podstawie art. 394 1 § 3

w zw. art. 39815 § 1 k.p.c.