IV CZ 5/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 5/13

POSTANOWIENIE

Dnia 27 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Wojciech Katner (przewodniczący)

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

w sprawie z powództwa T. B.

przeciwko J. K. i M. S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 lutego 2013 r.,

zażalenia pozwanych

na wyrok Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 9 października 2012 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2012 r. Sąd Okręgowy w B., po ponownym

rozpoznaniu sprawy z powództwa T. B. przeciwko J. K. i M. S. o zadośćuczynienie,

oddalił

powództwo

uwzględniając

zgłoszony

przez

pozwanych

zarzut

przedawnienia. Ustalił, że trzyletni syn powoda, pozostawiony bez opieki rodziców,

utonął w betonowym zbiorniku wodnym znajdującym się na terenie nieruchomości

i stanowiącej

własność

pozwanych.

Prawomocnym

wyrokiem

z

dnia

12 października 2006 r., sygn. akt II K …/05 Sąd Rejonowy w N. uznał pozwanych

za winnych tego, że w okresie od 17 września 2001 r. do 31 lipca 2002 r. będąc

właścicielami nieruchomości, na której usytuowany jest betonowy zbiornik wodny,

nieumyślnie narazili na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia

mieszkańców posesji przy ul. D. 1 w ten sposób, że zaniechali prawidłowego

zabezpieczenia tego zbiornika tj. popełnienia występku z art. 160 § 1 i 3 k.k.

Wskazał, że zdarzenie wywołujące szkodę miało miejsce w dniu 31 lipca 2002 r.,

powód

dowiedział

się

o

szkodzie

w

dniu

zdarzenia,

a

zatem

w świetle obowiązującego wówczas art. 442 § 1 k.c. roszczenie powoda uległo

przedawnieniu z upływem trzech lat, natomiast powództwo zostało wniesione

dopiero w dniu 23 września 2010 r. Skoro roszczenie było przedawnione przed

wejściem w życie ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny

(Dz. U. Nr 80, poz. 538; dalej ustaw nowelizująca), nie znajduje zastosowania

art. 4421 k.c. (art. 2 tej ustawy). Sąd ten stwierdził nadto, że skoro pozwani nie

zostali skazani za nieumyślne spowodowanie śmierci syna powoda, to tym samym

szkoda nie wynikła ze zbrodni lub występku i nie ma zastosowania dziesięcioletni

termin przedawnienia określony w art. 442 § 2 k.c.

Sąd

Apelacyjny

uwzględnił

apelację

powoda

i

wyrokiem

z

dnia

9 października 2012 r. uchylił powyższy wyrok Sądu Okręgowego i sprawę

przekazał do ponownego rozpoznania.

Wskazał, że Sąd Apelacyjny uchylając wyrokiem z dnia 23 listopada 2011 r.

poprzedni wyrok Sądu Okręgowego z dnia 25 maja 2011 r. przesądził istnienie

związku przyczynowego między nienależytym zabezpieczeniem basenu przez

pozwanych a śmiercią syna powoda, a w konsekwencji pomiędzy tym ich

zaniechaniem a doznaną przez powoda krzywdą. Pozwani zostali skazani

wyrokiem w sprawie karnej za występek polegający na nieumyślnym narażeniu

na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia mieszkańców posesji

przy ul. D. 1, który to czyn pozostaje w związku przyczynowym z niematerialną

szkodą powoda. W świetle obowiązującego w dacie zdarzenia artykułu 442 § 1 k.c.

termin przedawnienia wynosił zatem lat 10 i roszczenie uległoby przedawnieniu z

upływem tego terminu, a zatem w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej tj. 10

sierpnia 2007 r. nie było jeszcze przedawnione, czego konsekwencją jest

stosowanie ustawy nowej i ocena zarzutu przedawnienia na podstawie art. 4421 § 2

k.p.c. Nie rozpoznanie istoty sprawy uzasadniało rozstrzygnięcie w oparciu o art.

386 § 4 k.p.c.

W zażaleniu od tego wyroku pozwani zarzucili naruszenie art. 386 § 6 k.p.c.

przez jego niezastosowanie, art. 4421 § 2 k.c. przez jego zastosowanie oraz

naruszenie art. 442 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 10 sierpnia

2007 r. i art. 2 ustawy nowelizującej przez ich niezastosowanie, w sytuacji, kiedy

roszczenie powoda uległo przedawnieniu i było już przedawnione w chwili wejścia

w życie powyższej ustawy. W konkluzji wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i orzeczenia co do istoty

sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c. - w brzmieniu nadanym ustawą z dnia

16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381), która weszła w życie z dniem

3 maja 2012 r., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie

uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania.

Treść zarzutów podniesionych przez żalącego powoduje konieczność

wyjaśnienia charakteru zażalenia oraz zakresu kognicji Sądu Najwyższego w toku

rozpoznawania nowego środka odwoławczego.

Postępowanie apelacyjne ma charakter merytoryczny, a to oznacza, że sąd

drugiej instancji nie może ograniczać się jedynie do oceny zarzutów apelacyjnych,

lecz musi dokonać własnych ustaleń i poddać je ocenie pod kątem prawa

materialnego. Uwzględnienie apelacji powinno zatem prowadzić do wydania

orzeczenia reformatoryjnego, a jedynie wyjątkowo orzeczenia kasatoryjnego

w wypadkach przewidzianych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. - stwierdzenia nieważności

postępowania, nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji

oraz wtedy, gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania

dowodowego w całości.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślono, że kontrola dokonywana

w ramach tego środka ma charakter formalny, a zażalenie ma służyć zbadaniu, czy

orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji zostało prawidłowo oparte na jednej

z przesłanek określonych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. a zatem, czy powołana przez sąd

przyczyna opiera się na jednej z przesłanek ustawowych. Dokonana kontrola ma

charakter czysto procesowy, bez wkraczania w kompetencje sądu in merito.

W postępowaniu zażaleniowym wywołanym omawianym zażaleniem nie jest zatem

dopuszczalne badanie merytoryczne stanowiska sądu drugiej instancji i kontrola

materialnoprawnej

podstawy

wyroku,

ta

bowiem

jest

zarezerwowana

do

przeprowadzenia wyłącznie w postępowaniu kasacyjnym.

Konsekwencją jest wąskie określenie granic kognicji Sądu Najwyższego,

a odmienne ich ujęcie jest niedopuszczalne (postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 25 października 2012 r., I CZ 136/12 z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ

147/12, z dnia 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12, niepubl.). W wypadku wskazania

przez sąd drugiej instancji nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej

instancji jako podstawy uchylenia wyroku, zakres kognicji Sądu Najwyższego

ogranicza się do zbadania, czy sąd odwoławczy prawidłowo rozumiał to pojęcie

oraz, czy jego merytoryczne stanowisko uzasadniało taką ocenę postępowania

sądu pierwszej instancji, natomiast poza tym zakresem pozostaje prawidłowość

poglądu prawnego wyrażonego przez ten sąd. W orzecznictwie Sądu Najwyższego

przyjmuje

się,

że

do

nierozpoznania

istoty

sprawy

dochodzi

wówczas,

gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było

przedmiotem

sprawy,

gdy

zaniechał

żądania albo

merytorycznych

zarzutów

on

zbadania

strony,

materialnej

bezpodstawnie

podstawy

przyjmując,

że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97,

OSNC 1999 nr 1, poz. 22, z dnia 15 lipca 1998 r. II CKN 838/97, LEX nr 50750,

z dnia 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, LEX nr 519260, wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36, z dnia

21 października 2005 r., III CK 161/05, LEX nr 178635, z dnia 12 listopada 2007 r.,

I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2).

Żalący, błędnie pojmując charakter wniesionego środka odwoławczego,

zarzuty zażalenia odniósł wyłącznie do merytorycznego stanowiska Sądu

Apelacyjnego oraz do naruszenia art. 386 § 6 k.p.c. Wyrazem tego błędnego

stanowiska jest wniosek ewentualny o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia

i orzeczenia co do istoty sprawy. Z przyczyn, o których mowa wyżej, zarzuty te nie

mogą zostać poddane kontroli, bowiem ocena prawidłowości stanowiska

materialnoprawnego Sądu odwoławczego nie należy do kompetencji Sądu

Najwyższego realizowanej w postępowaniu zażaleniowym na podstawie art. 3941

§ 11 k.p.c. Zażalenie nie zawiera natomiast ani zarzutu naruszenia art. 386 § 4

k.p.c., ani nie przedstawia w uzasadnieniu żadnych argumentów, które mogłyby się

odnosić do przesłanki uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji w postaci

nierozpoznania istoty sprawy. Z tego względu poprzestać należy na stwierdzeniu,

że przyjęcie przez Sąd drugiej instancji odmiennego, niż Sąd pierwszej instancji,

stanowiska w kwestii przedawnienia roszczenia powoda i uznanie, że sprawa

podlega merytorycznemu rozpoznaniu w zakresie objętym żądaniem powoda,

odpowiada omówionej wyżej przesłance.

Z

tych

względów

zażalenie

jako

bezzasadne

na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c.

jw

podlegało

oddaleniu