IV CZ 47/17 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 47/17 POSTANOWIENIE Dnia 13 września 2017 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Monika Koba (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Wojciech Katner‎SSN Marian Kocon w sprawie z powództwa B.R.‎przeciwko R.J., S.P., L.P. i A.P.R.‎o zachowek,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 września 2017 r.,‎zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt V ACa (…), 1) oddala zażalenie, 2) pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 października 2016 r. Sąd Apelacyjny w (…) w sprawie z powództwa B.R. przeciwko R.J., S.P., L.P. oraz A.P.R. o zachowek, oddalił apelacje pozwanych L.P i A.P.R. (punkt 1) i uwzględniając w całości apelację powódki uchylił wyrok Sądu Okręgowego w T. z dnia 4 marca 2013 r. w punkcie 2, 3, 4, 5 i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w T., pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Wyrok ten zaskarżyła skargą kasacyjną powódka w części, tj. w zakresie punktu 2, w którym - jej zdaniem - Sąd nie orzekł o całości żądań apelacji.

Podniosła, że Sąd Apelacyjny nie uchylił zaskarżonego wyroku w punkcie 1 w zakresie dotyczącym zasądzonych odsetek ustawowych, mimo że w uzasadnieniu tego wyroku wskazał na niesłuszność orzeczenia Sądu Okręgowego w części dotyczącej terminu, od którego zostały one zasądzone. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2017 r. Sąd Apelacyjny w (…) odrzucił skargę kasacyjną powódki od wyroku tego Sądu z dnia 26 października 2016 r. W motywach rozstrzygnięcia wyjaśnił, że powódka nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu skargą kasacyjną korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, ponieważ Sąd Apelacyjny uwzględnił jej apelację w całości.

Zaznaczył, że Sąd Apelacyjny wydając wyrok z dnia 26 października 2016 r. i uznając za słuszne zarzuty powódki odnoszące się do orzeczenia o odsetkach, nie mógł zmienić korzystnego dla powódki rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 1 wyroku, a jedynie mógł z tego powodu i uchylił punkt 2 wyroku oddalający powództwo w pozostałej części. W zażaleniu na to postanowienie powódka zarzuciła błędne uznanie przez Sąd Apelacyjny, że w sprawie zachodzą przyczyny uzasadniające odrzucenie skargi kasacyjnej i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Podniosła, że Sąd Okręgowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy nie będzie władny zasądzić odsetek ustawowych w części dotyczącej kwoty 225.000 zł od dnia doręczenia pozwu, ponieważ punkt 1 wyroku tego Sądu z dnia 4 marca 2013 r. jest prawomocny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen) jest jedną z przesłanek dopuszczalności środka zaskarżenia, chyba że interes publiczny wymaga merytorycznego rozpoznania tego środka. Skarga kasacyjna w części zaskarżającej rozstrzygnięcie korzystne dla skarżącego podlega odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 3 w związku z art. 3986 § 2 k.p.c., ponieważ w tym zakresie jest niedopuszczalna z uwagi na nieistnienie po stronie skarżącego interesu w zaskarżeniu (gravamen) (por. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z dnia 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014, nr 11, poz. 108; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2015 r., V CSK 421/14, nie publ.; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 2017 r., V CZ 21/17, nie publ. i z dnia 25 lutego 2015 r., V CSK 450/14, nie publ.).

Powódka zaskarżyła apelacją wydany w dniu 4 marca 2013 r. wyrok w punkcie 1 w części dotyczącej ustalenia odsetek ustawowych od dnia uprawomocnienia się wyroku oraz w punktach 2,3,4,5. Nie ma racji skarżąca twierdząc, że Sąd Apelacyjny wydając wyrok nie orzekł o całości jej żądań. Sąd drugiej instancji wyrokiem z dnia 26 października 2016 r., uwzględniając jej apelację w całości, wydał orzeczenie kasatoryjne, uchylające zaskarżony wyrok w punkcie 2, 3, 4, 5 i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że podzielił m.in. jej zarzut dotyczący naruszenia art. 455 i art. 481 k.c. przez błędne przyjęcie, że w sprawie o zachowek zasądza się odsetki od dnia uprawomocnienia się wyroku. Istotą problemu skutkującego objęciem przez powódkę zaskarżeniem punktu pierwszego wyroku Sądu Okręgowego, w zakresie orzeczenia o odsetkach ustawowych, złożenia wniosku o sprostowanie wyroku Sądu Apelacyjnego, wniosku o jego wykładnię, a następnie skargi kasacyjnej i zażalenia na jej odrzucenie, jest błędne postrzeganie przez skarżącą zakresu rozstrzygnięcia zawartego w punkcie pierwszym wyroku Sądu Okręgowego.

W konsekwencji powódka wadliwie zakłada, że jej żądanie zasądzenia ustawowych odsetek od kwoty 225.000 zł, w całości zostało rozstrzygnięte, zarówno w zakresie uwzględniającym jak i oddalającym powództwo, w punkcie pierwszym wyroku tego Sądu. W punkcie tym Sąd Okręgowy zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powódki kwotę 225.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku. Wobec oddalenia apelacji pozwanych wyrok w tej części uprawomocnił się, z czego wynika, że są oni zobligowani zapłacić powódce kwotę 225.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku.

Powódka żądała jednak zasądzenia odsetek ustawowych od dnia wniesienia pozwu, zatem jej powództwo w części dotyczącej ustawowych odsetek od kwoty 225.000 zł, za okres od dnia wniesienia pozwu do dnia uprawomocnienia się wyroku zostało oddalone, o czym orzeczono w punkcie 2 wyroku Sądu Okręgowego, w którym oddalono powództwo w pozostałej części, a nie w punkcie pierwszym rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego, który dotyczy jedynie uwzględnienia powództwa. Inaczej rzecz ujmując wyrok Sądu Okręgowego w punkcie pierwszym stał się prawomocny w zakresie uwzględniającym powództwo co do kwoty 225.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku, a nie w zakresie oddalającym powództwo o zasądzenie ustawowych odsetek od kwoty 225.000 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia uprawomocnienia się wyroku.

Skarżąca obejmując apelacją punkt drugi wyroku Sądu Okręgowego, zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego również w części obejmującej oddalenie powództwa o ustawowe odsetki od kwoty 225.000 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia uprawomocnienia się wyroku. Sąd Apelacyjny uchylając punkt drugi wyroku Sądu Okręgowego uwzględnił apelację skarżącej, również w części dotyczącej ustawowych odsetek od kwoty 225.000 zł, od dnia wniesienia pozwu do dnia uprawomocnienia się wyroku.Natomiast Sąd Okręgowy ponownie rozpoznając sprawę, wbrew twierdzeniom skarżącej będzie miał kompetencję do orzekania o żądaniu zasądzenia ustawowych odsetek od kwoty 225.000 zł, od dnia wniesienia pozwu do dnia uprawomocnienia się wyroku, wyrok w tym zakresie został bowiem uchylony.

Domaganie się przez skarżącą w apelacji, by Sąd Apelacyjny ingerował w punkt pierwszy wyroku Sądu Okręgowego było zbędne i niedopuszczalne, skoro w tej części powództwo zostało w całości uwzględnione, a modyfikacja wyroku w tym zakresie mogłaby nastąpić wyłącznie na żądanie pozwanych, do czego nie było podstaw, skoro ich apelacja została całkowicie oddalona. W konsekwencji Sąd Apelacyjny trafnie przyjął, że powódka nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu skargą kasacyjną korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, a między sentencją zaskarżonego orzeczenia, a jego motywami nie zachodzi żadna sprzeczność.Ubocznie zauważenia wymaga, że złożona przez powódkę skarga kasacyjna jest niedopuszczalna również z tego powodu, że nie została wniesiona od prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji, kończącego postępowanie w sprawie (art. 3981 § 1 k.p.c.).

Ponadto, uwzględnienie apelacji powódki skutkowało wydaniem orzeczenia kasatoryjnego, które zgodnie z art. 3941 § 2 k.p.c., może być zaskarżone nie skargą kasacyjną a zażaleniem do Sądu Najwyższego. Niezależnie od powyższego, stojąc na stanowisku że Sąd Apelacyjny nie orzekł o jej żądaniu, powódka mogłaby składać wniosek o uzupełnienie orzeczenia (art. 351 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.), a nie skargę kasacyjną od nieistniejącego orzeczenia. Z przytoczonych względów oddalono zażalenie na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie. jw