IV CZ 47/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 47/12

POSTANOWIENIE

Dnia 5 września 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Anna Owczarek

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Gminy Miasta P.

przeciwko E. L. i in. ,

o ustalenie nieważności umowy sprzedaży,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 5 września 2012 r.,

zażalenia pozwanego Z. B.

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie drugim wyroku

Sądu Okręgowego

z dnia 15 grudnia 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy zasądził od powoda Miasta P.

na rzez pozwanego Z. B. kwotę 626 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

odwoławczego. Z uzasadnienia wynika, że pełnomocnik tego pozwanego zawarł w

apelacji wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania odwoławczego, w tym

kosztów

zastępstwa

procesowego

za

pierwszą

instancję

według

norm

przepisanych, a za drugą instancję według spisu kosztów. Na rozprawie apelacyjnej

złożył

spis

kosztów,

który

obejmował

dwie

pozycje:

koszty

zastępstwa

procesowego - 1200 zł oraz koszty przejazdu na rozprawę apelacyjną – 26 zł.

Wobec tego przedmiotem orzekania były jedynie koszty wymienione w tym spisie,

ponieważ nie były objęte żądaniem pozwanego pozostałe koszty dotyczące opłaty

od apelacji i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Analizując przedmiot żądania na

gruncie przesłanek przewidzianych art. 109 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Sąd

Okręgowy uznał, że niezbędny nakład pracy pełnomocnika i charakter sprawy nie

usprawiedliwiają wynagrodzenia w wysokości wyższej niż minimalna stawka

przewidziana § 2 ust. 1 i 2 oraz § 12 ust. 1 pkt 1 w związku z § 6 pkt 4

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z

urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.-dalej „wymienione rozporządzenie”). W tej

sytuacji celowymi kosztami były - wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 600 zł

i zwrot wydatków za przejazd w rozmiarze 26 zł.

Pozwany w zażaleniu domagał się zmiany postanowienia i zasądzenia

kosztów postępowania odwoławczego w sumie żądanej w spisie kosztów - 1226 zł

albo w sumie 926 zł, obejmującej opłatę od apelacji, wynagrodzenie pełnomocnika

i zwrot poniesionych wydatków. Zarzucił, że skoro Sąd nie uwzględnił wniosku

zawartego w spisie kosztów i orzekł o kosztach postępowania odwoławczego

według norm przepisanych, to obowiązany był uwzględnić również opłatę od

apelacji, bo taki wniosek złożony był w apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie znajduje usprawiedliwienia stwierdzenie żalącego się, że Sąd Okręgowy

orzekał o kosztach postępowania odwoławczego według norm przepisanych

i w apelacji zawarty był wniosek o zasądzenie kosztów według norm przepisanych.

Z treści wniosków zawartych w apelacji wynika, że powód żądał zasądzenia

kosztów procesu za pierwszą instancję według norm przepisanych, a za drugą

instancję według spisu kosztów. Z uzasadnienia Sądu Okręgowego wynika

jednoznacznie, że rozpatrywał wniosek o zasądzenie kosztów postępowania

odwoławczego, zgodnie z żądaniem apelującego, w oparciu o złożony spis

kosztów.

Z art. 98 § 1 i 3 w związku z art. 99 i art. 391 § 1 k.p.c. wynika, że strona

reprezentowana przez radcę prawnego, wygrywająca sprawę na tym etapie

postępowania, ma prawo żądać zasądzenia od przegrywającego przeciwnika

zwrotu celowo poniesionych kosztów postępowania, które obejmują wynagrodzenie

i wydatki jednego pełnomocnika, ustalone zgodnie z przepisami wymienionego

rozporządzenia, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego

stawiennictwa strony. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu strony reprezentowanej

przez pełnomocnika - radcę prawnego dokonywane jest, także w instancji

odwoławczej, stosownie do art. 109 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., na

podstawie

złożonego

przed

zamknięciem

rozprawy

spisu

kosztów

albo

zgłoszonego wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych. Obie formy

określenia kosztów procesu są następstwem wysunięcia żądania ich zasądzenia.

Niedopełnienie jednej z tych czynności powoduje wygaśnięcie roszczenia o te

koszty.

Przyjęte zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego, podzielone

w rozpoznawanej sprawie, stanowisko, że spis kosztów powinien być złożony na

piśmie i zawierać wyszczególnienie pozycji i ich wysokości, składających się na

dochodzoną sumę (por. wyrok z dnia 10 lipca 2002r., II CKN 826/00, niepubl.;

z dnia 15 listopada 2002 r., II CK 134/02, M.Praw. 2003 r., nr 10, str.472; z dnia 6

maja 2011 r., III PZ 4/11, niepubl.). Za nietrafny uznany został pogląd

dopuszczający możliwość „złożenia” spisu

ustnie

do

protokołu

rozprawy.

Pełnomocnik strony nie ma obowiązku wykazywania wysokości poszczególnych

składników kosztów objętych spisem kosztów, ale określone w nim kwoty mogą być

korygowane przez sąd na ogólnych zasadach (art. 233 k.p.c.) z urzędu lub na

wniosek strony przeciwnej, jeżeli wzbudzają wątpliwości (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 24 marca 2000 r., I PKN 546/99, OSNCP 2001 r., nr 15,

poz.482; postanowienie

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27

listopada 2002 r., III CZP 13/02, OSNC 2004 r. nr 1, poz. 6). Niezłożenie spisu

w ogóle albo w wymaganej formie, mimo zgłoszenia wniosku o ich zasądzenie,

skutkuje przyznaniem kosztów według norm przepisanych. W razie złożenia spisu

kosztów sąd nie może, dokonując oceny wymienionych w spisie składników pod

względem ich celowości (art. 98 § 1 i 3 k.p.c.) oraz kryteriów wpływających na

wysokość wynagrodzenia pełnomocnika, przewidzianych art. 109 § 2 i § 2 ust. 1 i 2

wymienionego rozporządzenia, uwzględnić składników kosztów nim nieobjętych,

czy też określić ich wysokości powyżej żądanej. W przeciwnym wypadku doszłoby

do orzekania o niezgłoszonym żądaniu. Oznacza to, że w odniesieniu do

pominiętego w spisie kosztów ich składnika, jeśli spis nie zostanie uzupełniony

przed zamknięciem rozprawy, dojdzie do wygaśnięcia roszczenia o te koszty,

stosownie do art. 109 § 1 k.p.c. Nie ma również podstaw, co zdaje się sugerować

pozwany w zażaleniu, do uwzględnienia pominiętego w spisie kosztów ich

składnika w oparciu o przepisane normy, skoro żądanie w tym zakresie w ogóle nie

zostało zgłoszone.

Zgodnie z treścią art. 109 § 2 k.p.c., wprowadzoną art. 126 pkt 6 ustawy

z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 176,

poz. 1398), która weszła w życie z dniem 2 marca 2006 r. oraz § 1 i 2

wymienionego rozporządzenia w brzmieniu nadanym § 1 pkt 1 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 października 2005 r., zmieniającego to

rozporządzenie z dniem 15 listopada 2005 r., określenie wysokości wynagrodzenia

pełnomocnika - radcy prawnego w rozmiarze nie niższym od minimalnej i nie

wyższym od maksymalnej stawki, uwzględniać powinno niezbędny nakład pracy

pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się

do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Ustalenie tego wynagrodzenia w umowie

zawartej przez stronę i pełnomocnika nie wiąże sądu, który rozstrzygając

o kosztach procesu kieruje się tymi ustawowo określonymi kryteriami (por.

postanowienie Sądu najwyższego z dnia 16 lutego 2012 r., IV CZ 107/11, niepubl.).

Kwestionując obniżenie przez Sąd Okręgowy żądanego wynagrodzenia, żalący się

nie

przedstawił

żadnych

argumentów,

które

miałyby

przemawiać

za

nieadekwatnością oceny dokonanej w zaskarżonym postanowieniu. Nie było zatem

podstaw do odstępstwa od stawki minimalnej.

Z powyższych względów zażalenie jako pozbawione uzasadnionych

podstaw podlegało oddaleniu w oparciu o art. 3941 § 3 w związku z art. 398 14 k.p.c.

es