IV CZ 43/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 43/09

POSTANOWIENIE

Dnia 7 maja 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa małoletniego Ł.Ł.

przeciwko Centrum Traumatologii Wojewódzkiemu Szpitalowi […]

o zapłatę i ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 7 maja 2009 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 11 marca 2009 r. Sąd Apelacyjny w sprawie [...]

odrzucił skargę kasacyjną powoda od wyroku tegoż Sądu z dnia 22 października

2008 r. w tej samej sprawie, w części oddalającej apelację. Skarga zarzuca

zaskarżonemu wyrokowi błędną wykładnię art. 189 k.p.c. przez uznanie, że powód

nie ma interesu prawnego w dochodzeniu na drodze powództwa ustalającego, że

pozwany będzie odpowiadał za szkody, jakie mogą powstać w przyszłości u

powoda ze względu na wadliwe przeprowadzenie porodu w 2002 r. Jako

uzasadnienie oddalenia powództwa w tym zakresie przez sąd I instancji

a następnie apelacji powoda było wejście w życie art. 442 1 § 3 k.c., znoszącego

dotychczasowe

ograniczenia

terminu

dochodzenia

roszczeń

za

szkodę

spowodowaną czynem niedozwolonym.

Sąd Apelacyjny zarządzeniem z dnia 30 stycznia 2009 r. zobowiązał

pełnomocnika powoda do usunięcia braku formalnego skargi kasacyjnej poprzez

oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia. W odpowiedzi na to wezwanie

pełnomocnik powoda zaprezentował stanowisko, że wykonanie zobowiązania nie

jest możliwe, ponieważ żądanie ustalenia istnienia stosunku prawnego nie ma

charakteru majątkowego. Odrzucając skargę kasacyjną wskutek niewykonania

zarządzenia Sądu, wskazano na treść art. 3982 § 1 i art. 3984 § 2 k.p.c. oraz

interpretację Sądu Najwyższego w licznych powołanych postanowieniach, z których

wynika obowiązek sprecyzowania wartości żądania w sprawie o prawa majątkowe,

a do takich należy przedmiotowe roszczenie.

W zażaleniu zarzucono, że wprawdzie sprawa o ustalenie może mieć

charakter „sprawy o prawo majątkowe”, ale to nie oznacza, aby sprawa o ustalenie

odpowiedzialności za szkody w przyszłości, które jeszcze nie powstały, ale

wynikają z wadliwie przeprowadzonego porodu miała charakter takiej właśnie

sprawy. Zdaniem skarżącego, żądanie ustalenia stosunku prawnego na przyszłość

ma charakter sprawy niemajątkowej, jako że musi się ziścić wydarzenie, które

spowoduje powstanie roszczenia o charakterze majątkowym. Nie ma więc

możliwości wskazania obecnie jakiejś kwoty, która by miarodajnie stanowiła

wartość tej ewentualnej szkody.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Jego przedmiotem jest tylko ocena

prawidłowości odrzucenia skargi kasacyjnej przez Sąd Apelacyjny, ze względu na

nieoznaczenie wartości roszczenia.

Celem powództwa ustalającego, opartego na art. 189 k.p.c. jest ustalenie

istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Z tego stosunku mogą

płynąć określone roszczenia majątkowe, np. o odszkodowanie. Trafnie podnosi

skarżący, że wskazana w apelacji wartość przedmiotu zaskarżenia wyroku Sądu

I instancji dotyczyła tylko żądania podwyższenia renty i żądanie to zostało przez

Sąd Apelacyjny rozpatrzone po myśli powoda. W dotychczasowych etapach

rozpoznawania sprawy, ani Sąd Okręgowy, ani Sąd Apelacyjny nie kwestionowały

wartości przedmiotu sporu, mimo że było czytelne ze wskazania przedmiotu

powództwa, iż obejmuje ono także ustalenie odpowiedzialności na przyszłość, bez

wskazywania wartości tej odpowiedzialności. Z tym, że nie ma racji skarżący jakoby

ustalenie odpowiedzialności pozwanego na przyszłość należało wiązać z jakimś

zdarzeniem

przyszłym,

które

dopiero

spowoduje

powstanie

roszczenia

o charakterze majątkowym, w postaci odpowiedzialności za przyszłą szkodę.

Szkoda będzie przyszła i właśnie powód ubiega się o ustalenie za nią

odpowiedzialności pozwanego, ale zdarzenie prawne, z którym łączy się

odpowiedzialność już nastąpiło w postaci wadliwie przeprowadzonego porodu.

Gdyby nie korzystna dla poszkodowanych zmiana przepisów kodeksu

cywilnego o terminie, w którym można zgłaszać roszczenia odszkodowawcze

z tytułu czynów niedozwolonych, to powód miałby niewątpliwy interes prawny

w uzyskaniu wyroku ustalającego na podstawie art. 189 k.p.c. Obecnie może to

czynić w okresie trzech lat od zdarzenia powodującego szkodę, czyli w przypadku

powoda będzie to możliwe w przyszłości w każdym przypadku, w którym pojawiłaby

się dalsza szkoda – dalszy, nie uwzględniony dotąd uszczerbek na zdrowiu

powoda, będący następstwem wadliwie przeprowadzonego porodu, według

ogólnych reguł odpowiedzialności ex delicto, w tym związku przyczynowego

(art. 361 § 1 k.c.). Wtedy też będzie można określić wartość roszczenia

dochodzonego od ustalonego już w dotychczasowym postępowaniu podmiotu

odpowiedzialnego.

Wartość

tę

w

niniejszej

sprawie

należało

określić

w postępowaniu przed sądem I instancji, co nie zostało uczynione, podobnie jak

w postępowaniu przed sądem II instancji.

Zaniechanie przez Sądy obu instancji wypełnienia obowiązku określenia na etapie

postępowania w I i II instancji wartości przedmiotu zaskarżenia – nie pozwala

obecnie, na etapie postępowania kasacyjnego, na obciążenie strony negatywnymi

skutkami tych zaniedbań prowadzącymi do pozbawienia jej prawa do wniesienia

skargi kasacyjnej.

W związku z powyższym Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 zd. 1

k.p.c. w zw. z art. 394 § 3 k.p.c. postanowił jak na wstępie.