IV CZ 40/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 40/13

POSTANOWIENIE

Dnia 16 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa T. S.

przeciwko Wojewódzkiemu Szpitalowi Specjalistycznemu […]

o zapłatę i ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 maja 2013 r.,

zażalenia strony pozwanej

na wyrok Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 11 lutego 2013 r.,

oddala zażalenie i pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania

zażaleniowego

postępowanie w sprawie.

Uzasadnienie

w

orzeczeniu

kończącym

T. S. wniosła o zasądzenie od Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego

[…] zadośćuczynienia, odszkodowania i renty z tytułu poniesionego uszczerbku na

zdrowiu w następstwie błędu w leczeniu w pozwanym Szpitalu.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2012 r. oddalił powództwo

uznając, że roszczenie powódki jest przedawnione, a nadto przeprowadzone

postępowanie dowodowe wykazało, że przebieg leczenia powódki był prawidłowy i

nie doszło do błędu w sztuce lekarskiej, a w konsekwencji brak jest podstaw do

przyjęcia, iż zachodzą przesłanki odpowiedzialności pozwanego na podstawie art.

430 k.p.c.

Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację powódki i wyrokiem z dnia 11 lutego

2013 r. uchylił powyższy wyrok w całości oraz sprawę przekazał do ponownego

rozpoznania Sądowi pierwszej instancji na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. Podzielając

stanowisko Sądu pierwszej instancji odnośnie do upływu terminu przedawnienia z

dniem 23 lipca 2008 r. i braku podstaw do przyjęcia przerwy biegu terminu

przedawnienia, uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 5 k.c. W ocenie Sądu

drugiej instancji podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia stanowi

nadużycie prawa podmiotowego, bowiem opóźnienie w dochodzeniu roszczenia

było konsekwencją ogólnego stanu zdrowia powódki będącego następstwem

zawinionych zaniechań personelu medycznego szpitala. Kwestionując dokonaną

przez Sąd pierwszej instancji ocenę materiału dowodowego w części dotyczącej

opinii przeprowadzonych w toku postępowania karnego i opinii sporządzonych w

postępowaniu pierwszoinstancyjnym dokonał ponownej jego oceny i uznał, że

miarodajna dla oceny prawidłowości leczenia powódki jest opinia biegłego

Witczaka, który stwierdził zaniedbania personelu Szpitala w zakresie pielęgnacji i

leczenia zachowawczego powódki w okresie śpiączki, mające wpływ na

pogorszenie jej stanu zdrowia i wskazał na wątpliwości co do możliwości

definitywnego wykluczenia błędu diagnostycznego lekarzy pozwanego w zakresie

choroby wrzodowej powódki. Przyjął również, że tych wniosków nie podważa treść

pozostałych dokumentów. W konsekwencji Sąd Apelacyjny uznał roszczenie

powódki za uzasadnione co do zasady, co w jego ocenie skutkuje nierozpoznaniem

przez Sąd Okręgowy istoty sprawy wobec zaniechania prowadzenia postępowania

dowodowego na okoliczności odniesionej przez powódkę szkody i uzasadnia

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

na podstawie art. 386 § 4 k.p.c.

W zażaleniu na powyższy wyrok pozwany zarzucił naruszenie prawa

procesowego: - art. 386 § 4 k.p.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie,

że Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy; - art. 328 § 2 k.p.c. i art. 233 § 1

k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie i dokonanie dowolnej i wybiórczej oceny

materiału dowodowego; - art. 233 § 1 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe

zastosowanie i dokonanie jednostronnej oceny zebranego w sprawie materiału

dowodowego; - sprzeczność istotnych ustaleń Sądu drugiej instancji z treścią

zebranego w sprawie materiału dowodowego, oraz naruszenie prawa materialnego

- art. 5 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że podniesienie przez

pozwanego zarzutu przedawnienia stanowi nadużycie prawa. Wniósł o zmianę

wyroku Sądu drugiej instancji i oddalenie apelacji w całości ewentualnie o jego

uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd drugiej

instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c. - w brzmieniu nadanym ustawą z dnia

16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego

oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381), która weszła w życie

z dniem 3 maja 2012 r., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie

uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania.

Treść zarzutów podniesionych przez żalącego powoduje konieczność

wyjaśnienia charakteru zażalenia oraz zakresu kognicji Sądu Najwyższego w toku

rozpoznawania nowego środka odwoławczego.

Postępowanie apelacyjne ma charakter merytoryczny, a to oznacza, że sąd

drugiej instancji nie może ograniczać się jedynie do oceny zarzutów apelacyjnych,

lecz musi dokonać własnych ustaleń i poddać je ocenie pod kątem prawa

materialnego. Uwzględnienie apelacji powinno zatem prowadzić do wydania

orzeczenia reformatoryjnego, a jedynie wyjątkowo orzeczenia kasatoryjnego

w wypadkach przewidzianych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. - stwierdzenia nieważności

postępowania, nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji oraz

wtedy, gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego

w całości.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślono, że kontrola dokonywana

w ramach zażalenia przewidzianego w art. 3941 § 11 k.p.c. ma charakter formalny,

a zażalenie ma służyć zbadaniu, czy orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji

zostało prawidłowo oparte na jednej z przesłanek określonych w art. 386 § 2 i 4

k.p.c. a zatem, czy powołana przez sąd przyczyna opiera się na jednej z przesłanek

ustawowych. Dokonana kontrola ma charakter czysto procesowy, bez wkraczania

w kompetencje sądu in merito. W postępowaniu zażaleniowym wywołanym

omawianym zażaleniem nie jest zatem dopuszczalne badanie merytoryczne

stanowiska sądu drugiej instancji i kontrola materialnoprawnej podstawy wyroku, ta

bowiem jest zarezerwowana do przeprowadzenia wyłącznie w postępowaniu

kasacyjnym.

Konsekwencją

jest

wąskie

określenie

granic

kognicji

Sądu

Najwyższego, a odmienne ich ujęcie jest niedopuszczalne (postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 25 października 2012 r., I CZ 136/12 z dnia 7 listopada 2012 r.,

IV CZ 147/12, z dnia 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12, niepubl.).

W wypadku wskazania przez sąd drugiej instancji nierozpoznania istoty

sprawy przez sąd pierwszej instancji jako podstawy uchylenia wyroku, zakres

kognicji Sądu Najwyższego ogranicza się do zbadania, czy sąd odwoławczy

prawidłowo rozumiał to pojęcie oraz czy jego merytoryczne stanowisko uzasadniało

taką ocenę postępowania sądu pierwszej instancji, natomiast poza tym zakresem

pozostaje prawidłowość poglądu prawnego wyrażonego przez ten sąd.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że do nierozpoznania

istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie

odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on zbadania

materialnej

podstawy

żądania

albo

merytorycznych

zarzutów

strony,

bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa

unicestwiająca roszczenie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września

1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999 nr 1, poz. 22, z dnia 15 lipca 1998 r. II CKN

838/97, LEX nr 50750, z dnia 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, LEX nr 519260,

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3,

poz. 36, z dnia 21 października 2005 r., III CK 161/05, LEX nr 178635, z dnia

12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2).

Żalący, błędnie pojmując charakter wniesionego środka odwoławczego,

zarzuty zażalenia odniósł w przeważającej większości do merytorycznego

stanowiska Sądu Apelacyjnego. Wyrazem tego błędnego stanowiska jest

wniosek o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia i orzeczenia co do istoty sprawy.

Z przyczyn, o których mowa wyżej, zarzuty naruszenia prawa procesowego art. 328 § 2 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c., sprzeczności istotnych

ustaleń Sądu drugiej instancji z treścią zebranego w sprawie materiału

dowodowego, oraz naruszenia prawa materialnego - art. 5 k.c., nie mogą zostać

poddane kontroli, bowiem ocena prawidłowości stanowiska materialnoprawnego

Sądu odwoławczego nie należy do kompetencji Sądu Najwyższego realizowanej

w postępowaniu zażaleniowym na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. wskazać należy,

że Sąd pierwszej instancji istotnie jako przyczynę oddalenia powództwa, poza

przedawnieniem

roszczeń

powódki,

wskazał

jego

bezzasadność

co

do

materialnoprawnej podstawy odnośnie do odpowiedzialności pozwanego i dokonał

w tym zakresie ustaleń oraz analizy prawnej. Sąd drugiej instancji odmiennie ocenił

materiał dowodowy i w konsekwencji uznał, że pozwany ponosi odpowiedzialność

za szkodę na podstawie art. 430 k.c. Istota sprawy została jednak rozpoznana

jedynie w zakresie podstawy odpowiedzialności pozwanego, natomiast nie została

rozpoznana

w

zakresie

materialnych

podstaw

żądania

przez

powódkę

zadośćuczynienia (art. 445 k.c.), odszkodowania i renty (art. 444 k.c.).

Wskazać należy, że w wypadku odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem

niedozwolonym, nie zawsze przesądzenie o zasadzie odpowiedzialności sprawcy

szkody stanowi pełne rozstrzygnięcie o materialnej podstawie żądania. Możliwe jest

bowiem, że do pełnego rozstrzygnięcia o istocie sprawy konieczne jest zbadanie

materialnej podstawy zarówno odpowiedzialności sprawcy, jak materialnej

podstawy żądania naprawienia szkody. W takim wypadku, jak w sprawie niniejszej,

gdy sąd pierwszej instancji nie tylko nie odniósł się do wysokości szkody, krzywdy

oraz renty, ale nie zbadał, czy zaistniały przesłanki materialnoprawne roszczeń

określonych w art. 444 i 445 k.c. uznać należy, że w tym zakresie nie została

rozpoznana istota sprawy.

Z tych względów zażalenie jako bezzasadne podlegało oddaleniu na

podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

jw