IV CZ 4/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 4/11

POSTANOWIENIE

Dnia 14 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka

(przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z powództwa Mirosława P., Mariusza P.,

Jolanty S. i Magdaleny J.

przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 14 kwietnia 2011 r.,

zażalenia strony pozwanej

na postanowienia zawarte w punkcie trzecim i czwartym wyroku

Sądu Apelacyjnego

z dnia 15 września 2010 r.,

I. uchyla

postanowienie

(trzecim) wyroku

zawarte

Sądu

w

punkcie

Apelacyjnego

z

III

dnia

15 września 2010 r. i w tym zakresie przekazuje sprawę

temu

Sądowi

oraz rozstrzygnięcia

do

o

ponownego

rozpoznania

kosztach

postępowania

zażaleniowego;

II. odrzuca zażalenie w pozostałej części

Uzasadnienie

Wyrokiem częściowym z dnia 21 maja 2009 r. Sąd Okręgowy zasądził od

Pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Spółki Akcyjnej w W. na rzecz Mirosława P.,

Mariusza P., Jolanty S. oraz Magdaleny J. (następców prawnych powoda Brunona

P.) kwoty po 10.203,25 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 22 maja 2009 r. do dnia

zapłaty, umorzył postępowanie w części dotyczącej ograniczonego powództwa, a w

pozostałej (przeważającej) części powództwo oddalił.

Od tego wyroku w części umarzającej postępowanie oraz oddalającej

powództwo

powodowie,

niezastępowani

w

sprawie

przez

profesjonalnego

pełnomocnika, wskazując jako wartość przedmiotu zaskarżenia kwotę 112.609 zł,

którą obliczyli, odejmując od wartości przedmiotu sporu wskazanej w pozwie,

tj. od kwoty 153.422 zł wartość przyznanego im odszkodowania, wnieśli apelację,

od której uiścili opłatę w wysokości 1.938 zł, w zakresie bowiem kwoty 3.693 zł od

opłaty tej zostali zwolnieni. W apelacji powodowie wnieśli o uchylenie wyroku

w zaskarżonej

części

i

przekazanie

sprawy

do

ponownego

rozpoznania

ewentualnie

jego zmianę i uwzględnienie powództwa w całości, a także

zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu od pozwanego.

W odpowiedzi na apelację pozwany reprezentowany w sprawie przez

radcę prawnego wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania

odwoławczego.

Wyrokiem z dnia 15 września 2010 r. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony

wyrok Sądu pierwszej instancji w ten tylko sposób, że zasądził od pozwanego na

rzecz każdego z powodów odsetki ustawowe od dnia 21 maja

2006 r., oddalił

apelację w pozostałej części, zasądził od pozwanego solidarnie na rzecz powodów

kwotę 993 zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego oraz nakazał

ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego kwotę

2.566 zł z tytułu zwrotu części opłaty od apelacji.

Zawarte w wyroku postanowienie o zwrocie kosztów postępowania

apelacyjnego oraz ściągnięciu części nieuiszczonej przez powodów opłaty od

apelacji pozwany zaskarżył zażaleniem. Wniósł o zmianę rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania odwoławczego i zasądzenie solidarnie od powodów na

rzecz

pozwanego

kwoty

2.700

zł

z

tytułu

zwrotu

kosztów

zastępstwa

procesowego w tym postępowaniu, uchylenie rozstrzygnięcia o ściągnięciu

nieuiszczonego wpisu, a ponadto o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego

zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. Skarżący zarzucił, że Sąd

Apelacyjny obciążył go w całości kosztami postępowania odwoławczego, pomimo

że apelacja została uwzględniona co do nieznacznej części zgłoszonego żądania

i w zakresie zasądzonych odsetek. Sąd powinien był wyliczyć, w jakim stosunku

uwzględniono w orzeczeniu żądania stron i na tej podstawie rozstrzygnąć

o kosztach postępowania. Ponieważ pozwany uległ żądaniom powodów tylko

w nieznacznej części, należy mu się od nich zwrot wszystkich kosztów

postępowania. Skarżący zarzucił, że Sąd, ograniczając się do powołania art. 100

k.p.c., nie uzasadnił merytorycznie rozstrzygnięcia o kosztach - nie wskazał

sposobu ich wyliczenia, ani przyjętej zasady obciążenia nimi stron.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

W zakresie, w jakim pozwany zaskarżył rozstrzygnięcie o kosztach

sądowych, których powodowie nie mieli obowiązku uiścić, zażalenie jest

niedopuszczalne.

Z art. 98 § 2 k.p.c. wynika, że jeżeli koszty sądowe nie zostały przez stronę

poniesione w związku ze zwolnieniem jej z tego obowiązku, to nie są objęte

pojęciem kosztów procesu. Wyraźne oddzielenie kosztów sądowych, które nie

zostały zaspokojone przez strony, od opłat i wydatków przez nie poniesionych

przewiduje art. 113 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167 poz. 1398 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem,

kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić sąd w orzeczeniu

kończącym sprawę w instancji obciąży jej przeciwnika, jeżeli istnieją do tego

podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie

kosztów procesu. Jeżeli koszty sądowe nie są składnikiem kosztów procesu,

stanowią przedmiot odrębnego rozstrzygnięcia, gdyż jako należność Skarbu

Państwa nie są objęte rozliczeniem pomiędzy stronami.

Zważywszy, że art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. dopuszcza zażalenie do Sądu

Najwyższego na postanowienie o kosztach procesu, a przepis ten jako wyjątkowy

podlega wykładni ścieśniającej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

17 listopada 2009 r., III CZ 53/09, OSNC 2010, nr 5, poz. 79), stronom środek ten

nie przysługuje od orzeczeń, których przedmiotem są nieuiszczone koszty sądowe

ponoszone tymczasowo przez Skarb Państwa, (por. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 3 grudnia 2010 r., I CZ 115/10, niepubl.).

Z tych względów zażalenie w części ulegało odrzuceniu na podstawie art.

373 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.

W pozostałym zakresie zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.

Wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

apelacyjnego art. 100 k.p.c., Sąd drugiej instancji, ograniczył się do stwierdzenia,

że koszty te zasądzono na rzecz powodów od pozwanego w zakresie, w jakim

apelacja okazała się uzasadniona. Powołany przez Sąd odwoławczy przepis składa

się z różnych hipotez, a z zaskarżonego postanowienia nie wynika przyjęta

podstawa rozstrzygnięcia. Można przypuszczać, że Sąd miał na myśli zdanie

pierwsze

art. 100 k.p.c. in fine i jego zamiarem było stosunkowe rozdzielnie

kosztów. W takim jednak przypadku, podobnie zresztą jak i w pozostałych,

o których mowa w tym przepisie, Sąd powinien przedstawić wyliczenie tych

kosztów z uwzględnieniem proporcji, w jakich żądania powodów zostały

uwzględnione i dopiero na tej podstawie rozliczyć je według przyjętej w sprawie

zasady. Sąd, dokonując rozliczenia kosztów procesu, zawsze powinien najpierw

ustalić, jakie koszty zostały przez strony w postępowaniu poniesione, określić

proporcje, w jakich

strony utrzymały się ze swymi roszczeniami lub obroną

i w oparciu o te proporcje, ustalić jaka część kosztów powinna obciążać każdą

z nich. Rozliczenie kosztów nie musi być dokonane w sposób ściśle arytmetyczny,

jest jednak nieodzownym elementem orzekania o kosztach procesu.

Sąd Apelacyjny nie wskazał, według jakiej zasady rozstrzygnął o kosztach

postępowania odwoławczego, ani nie rozliczył tych kosztów. W tej sytuacji,

zważywszy, że apelacja powodów została przez Sąd uwzględniona jedynie

w nieznacznym zakresie, nie sposób odeprzeć zarzutów zażalenia. W utrwalonym

orzecznictwie

Sądu

Najwyższego

przyjmuje

się,

że

brak

uzasadnienia

rozstrzygnięcia o kosztach prowadzi do uchylenia tego rozstrzygnięcia (por. np.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2010 r., V CZ 7/10, OSNC-ZD

2010, nr D, poz.104, z dnia 19 maja 2010 r., I CZ 10/10, niepubl. i z dnia 10

listopada 2010 r., II CZ 111/10, niepubl.).

Z omówionych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w punkcie pierwszym

sentencji, na podstawie art. 39815 § 1 w zw. art. 3941 § 3 k.p.c.