IV CZ 38/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 38/13

POSTANOWIENIE

Dnia 16 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Maria Szulc

w sprawie z powództwa S. B.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej w B.

o ustalenie nieważności uchwały,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 maja 2013 r.,

zażalenia strony pozwanej

na wyrok Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 lutego 2013 r.,

uchyla

zaskarżone

rozstrzygnięcie

o

postanowienie

kosztach

postępowania

i

pozostawia

zażaleniowego

w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w B. wyrokiem z dnia 2 października 2012 r. oddalił

powództwo S. B. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej w B. o ustalenie

nieważności uchwały zarządu z dnia 1 marca 2012 r. Nr 1/9/2012 oraz uchwały

rady nadzorczej dnia 16 maja 2012 r. Nr 24/10/2012 w przedmiocie odmowy

przyjęcia go w poczet członków i orzekł o kosztach procesu.

Sąd Okręgowy stwierdził, że przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r.

Prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.)

nie przewidują roszczenia o przyjęcie w poczet członków, a tym samym możliwości

zaskarżenia do sądu podjętych w tym przedmiocie uchwał. Możliwość taka

zachodzi wyjątkowo wtedy, gdy: 1) statut spółdzielni stanowi, że w określonym

przypadku spółdzielnia nie może odmówić przyjęcia w poczet członków;

2) z umowy zawartej ze spółdzielnia wynika, że kandydat powinien zostać przyjęty

w poczet członków; 3) roszczenie o przyjęcie do spółdzielni wynika z przepisów

szczególnych.

Sam

fakt

nabycia

przez powoda

prawa

własności

lokalu

mieszkalnego znajdującego się w zasobach pozwanej Spółdzielni nie powoduje

powstania takiego roszczenia. Zaskarżone uchwały nie naruszają zasad współżycia

społecznego oraz konstytucyjnych zasad ochrony własności i równości, co –

w świetle art. 189 k.p.c. w związku z art. 58 § 2 k.c. - usprawiedliwia oddalenie

powództwa.

Sąd Apelacyjny, na skutek apelacji powoda, wyrokiem z dnia 13 lutego

2013 r. uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę temu Sądowi do

ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny wskazał, że - zgodnie z art. 171 ust. 6

i art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych

(tekst jedn.: Dz. U z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.; dalej: „u.s.m.”) - spółdzielnia

nie może odmówić przyjęcia w poczet członków nabywcy spółdzielczego

własnościowego prawa do lokalu, o ile odpowiada on wymaganiom statutu oraz

właścicielowi lokalu podlegającego przepisom ustawy, w tym także nabywcy prawa

odrębnej własności lokalu. Konieczne jest zatem dokonanie oceny, czy powód

spełnia warunki przewidziane w jednym z dwóch wymienionych przepisów i czy

pozwana mogłaby - stosownie do stanowiska wyrażanego w orzecznictwie (wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 1968 r., I CR 7/88, OSNC 1968, nr 11, poz.

193) - odmówić mu przyjęcia w poczet członków z przyczyn, które usprawiedliwiają

wykluczenie członka ze spółdzielni. Rozważenia również wymaga interes prawny

powodu w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności uchwał, skoro

przysługuje mu roszczenie o przyjęcie w poczet członków spółdzielni. Powód

miałby taki interes wtedy, gdyby powództwo o ustalenie lepiej zabezpieczało

ochronę jego praw.

Sąd Okręgowy nie wyjaśnił i nie ocenił okoliczności faktycznych

stanowiących przesłanki zastosowania wskazanych wyżej przepisów prawa

materialnego, co jest równoznaczne z nierozpoznaniem istoty sprawy w rozumieniu

art. 386 § 4 k.p.c. i uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania.

W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie pozwana zarzuciła Sądowi

Apelacyjnemu naruszenie art. 189 k.p.c. w związku z art. 58 § 1 i 2 k.c., art. 17 1

ust. 6 u.s.m. oraz art. 386 § 4 k.p.c. i wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku

w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione

w nim zarzuty mogły zostać uznane za usprawiedliwione.

W

postępowaniu

apelacyjnym

sąd

drugiej

instancji,

kontynuując

postępowanie przed sądem pierwszej instancji, rozpoznaje sprawę na nowo

w sposób - w zasadzie - nieograniczony (art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.).

W konsekwencji, w razie uwzględnienia apelacji - z reguły - zmienia zaskarżony

wyrok i orzeka co do istoty sprawy (art. 386 § 1 k.p.c.). Uchylenie zaskarżonego

wyroku, połączone z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi

pierwszej instancji, dopuszczone zostało jedynie w przypadkach określonych w art.

386 § 2 i 4 k.p.c. Kontroli prawidłowości takiego orzeczenia służy zażalenie

przewidziane w art. 3941 § l1 k.p.c. Ocenie Sądu Najwyższego może być poddana

jedynie trafność zakwalifikowania wskazanych wyżej przypadków jako przesłanek

uzasadniających wydanie orzeczenia kasatoryjnego. Dokonywana w tym zakresie

kontrola ma charakter czysto procesowy, a zatem nie może wkraczać

w merytoryczne kompetencje sądu drugiej instancji rozpoznającego apelację.

Odnosząc te uwagi do zażalenia pozwanej należy stwierdzić, że

podniesione w nim zarzuty naruszenia art. 189 k.p.c. w związku z art. 58 § 1 i 2 k.c.

oraz art. 171 ust. 6 u.s.m., zmierzające do podważenia zasadności zaskarżonego

orzeczenia

z

uwagi

na

wadliwość

oceny

prawnomaterialnej

podstawy

dochodzonego żądania, nie mogły wywrzeć zamierzonego skutku.

Trafny natomiast okazał się zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że do nierozpoznania istoty

sprawy dochodzi wówczas, gdy sąd pierwszej instancji w rozstrzygnięciu nie

odniósł się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał zbadania

materialnej

podstawy

żądania

albo

merytorycznych

zarzutów

strony,

bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa

unicestwiająca roszczenie (zob. m.in. postanowienia: z dnia 23 września 1998 r.,

II CKN 897/97, OSNC 1999, Nr 1, poz. 22; z dnia 15 lipca 1998 r. II CKN 838/97,

niepubl.; z dnia 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, niepubl. oraz wyroki: z dnia

12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 Nr 3, poz. 36; z dnia 21 października

2005 r., III CK 161/05, niepubl.). Podkreśla się jednak, że nie chodzi tu

o niedokładności postępowania, polegające na tym, że sąd pierwszej instancji nie

wziął pod rozwagę wszystkich dowodów, które mogły służyć do należytego

rozpoznania sprawy lub nie rozważył wszystkich okoliczności (zob. postanowienie

z dnia 3 czerwca 2011 r., III CSK 330/10, niepubl.). Co do zasady zatem przez

pojęcie "nierozpoznania istoty sprawy" należy rozumieć nierozstrzygnięcie żądań

stron, czyli niezałatwienie przedmiotu sporu. W świetle wykładni językowej,

systemowej i funkcjonalnej tego zwrotu, należy przyjąć, że wszelkie inne wady

rozstrzygnięcia, dotyczące naruszeń prawa materialnego, czy też procesowego poza

nieważnością

postępowania

i

nieprzeprowadzeniem

postępowania

dowodowego w całości - nie uzasadniają uchylenia wyroku i przekazania sprawy

do ponownego rozpoznania. Tego rodzaju braki powinny być w systemie apelacji

pełnej załatwiane bezpośrednio w postępowaniu apelacyjnym (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2012 r., II CZ 141/12, niepubl.). Zwraca się

przy tym uwagę, że niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla

rozstrzygnięcia sprawy nie jest równoznaczne z nierozpoznaniem jej istoty

(zob. wyrok z dnia 22 kwietnia 1999, II UKN 589/98, OSNP 2000, Nr 12, poz. 484.).

Sąd pierwszej instancji w wyroku zaskarżonym apelacją rozstrzygnął

o żądaniu powoda i odniósł się do jego materialnoprawnej podstawy w kontekście

twierdzeń stron oraz zarzutów pozwanej, uznając, że przesłanki warunkujące

ustalenie nieważności zaskarżonych uchwał - przewidziane w art. 189 k.p.c.

w związku z art. 58 k.c. - nie zostały spełnione. Nie można zatem zgodzić się

z zapatrywaniem

Sądu

Apelacyjnego,

że

przesłanki

zastosowania

prawa

materialnego, stanowiące podstawę żądania pozwu pozostały poza zakresem

rozważań Sądu pierwszej instancji i — ze względu na zasadę dwuinstancyjności

postępowania - nie powinny zostać rozpoznane po raz pierwszy w postępowaniu

apelacyjnym. Jeżeli nie zostały one poddane badaniu przez Sąd Okręgowy

w wystarczającym stopniu, to nie ma przeszkód, aby takiej pogłębionej ich analizy niewymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości - dokonał

Sąd Apelacyjny we własnym zakresie. Niedostatki oceny prawnej dochodzonego

roszczenia, wyrażonej przez sąd pierwszej instancji, nawet przy konieczności

wyjaśnienia

jeszcze

innych

okoliczności

faktycznych

oraz

częściowego

uzupełnienia postępowania dowodowego, nie mogą być kwalifikowane jako

nierozpoznanie istoty sprawy (zob. postanowienie SN z dnia 9 listopada 2012 r.,

sygn. akt IV CZ 156/12, niepubl.).

Z tych względów Sąd Najwyższy, uznając zarzut naruszenia art. 386 § 4

k.p.c. za uzasadniony, na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.

uchylił zaskarżony wyrok, a orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego

pozostawił - zgodnie z 108 § 2 w związku z art. 398 21 i art. 3941 § 3 k.p.c. - Sądowi

Apelacyjnemu.