IV CZ 38/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 38/07

POSTANOWIENIE

Dnia 28 czerwca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa R. N. i D. N.

przeciwko Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w O.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 28 czerwca 2007 r.,

zażalenia powodów

na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 5 kwietnia 2007 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie

Uzasadnienie

Powodowie […] wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego z

dnia 22 listopada 2006 r. złożyli

wniosek o zwolnienie ich od opłaty sądowej

należnej od skargi.

Postanowieniem z dnia 21 lutego 2007 r. Sąd Apelacyjny oddalił w całości

wniosek powodów, którzy nie uiścili opłaty od skargi kasacyjnej i złożyli zażalenie

na postanowienie odmawiające zwolnienia od kosztów.

Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2007 r. ten sam sąd odrzucił skargę

kasacyjną

powodów

wobec

jej

nieopłacenia

oraz

odrzucił

zażalenie

na

postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów, uznając je za niedopuszczalne.

Powodowie zaskarżyli w całości to postanowienie. Zarzucili w zażaleniu

sprzeczność ustaleń sądu z treścią zebranego materiału dowodowego polegającą

na uznaniu zdolności powodów do poniesienia kosztów sądowych w zakresie

opłaty

sądowej.

Poza

tym

zdaniem

powodów,

sąd

uznając

formalną

niedopuszczalność zażalenia na postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów

sądowych, naruszył art. 78 Konstytucji.

Na tej podstawie powodowie domagali się uchylenia

zaskarżonego postanowienia oraz zmiany

w całości

postanowienia o kosztach przez

przyznanie im zwolnienia od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej.

Postanowieniem z dnia 7 maja 2007 r. Sąd Apelacyjny odrzucił zażalenie

powodów na postanowienie o odrzuceniu ich zażalenia na postanowienie o

odmowie zwolnienia od kosztów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Orzeczona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 marca 2007 r.

(w sprawie sygn. akt SK 3/05 OTK – A 2007/3/32) niezgodność z art. 78 Konstytucji

RP odnosi się do nie obowiązującego od 6 lutego 2005 r. i nie mającego

zastosowanie w sprawie art. 39318 § 2 kodeksu postępowania cywilnego (art. 3 i 6

ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania

cywilnego oraz ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych Dz.U. nr 13, poz. 98)

a poza tym wiązała się z zaskarżalnością postanowienia w przedmiocie kosztów

procesu zasądzonych po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji. Dlatego

bezzasadne jest kwestionowanie stanowiska sądu drugiej instancji co do

dopuszczalności zażalenia na postanowienie tego sądu odmawiające zwolnienia

od opłat sądowych, należnych w związku z wniesieniem skargi kasacyjnej, przez

odwołanie się do wymienionego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Zgodnie z art. 3941 § 1 i 2 k.p.c., zażalenie do Sądu Najwyższego

przysługuje jedynie na postanowienia sądu drugiej instancji odrzucające skargę

kasacyjną oraz skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia a także na postanowienia kończące postępowania w sprawach,

w których przysługuje skarga kasacyjna z wyjątkiem postanowień w przedmiocie

odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących postępowanie

w sprawie (od których można wnieść skargę kasacyjną) a także z wyjątkiem

postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu

pierwszej instancji. Katalog zaskarżalnych do Sądu Najwyższego postanowień jest

zamknięty i nie obejmuje postanowienia sądu drugiej instancji w przedmiocie

zwolnienia od kosztów sądowych.

Nie oznacza to jednak, że niezaskarżalne postanowienie sądu drugiej

instancji, odmawiające zwolnienia od opłat od skargi kasacyjnej, uchyla się od

jakiejkolwiek kontroli Sądu Najwyższego. Jeśli skutkiem odmowy zwolnienia od

opłat jest nieopłacenie skargi kasacyjnej, a to doprowadziło do jej odrzucenia,

to wówczas Sąd Najwyższy rozpatrując zażalenie postanowienie odrzucające

skargę kasacyjną, rozpatruje na wniosek strony na podstawie art. 380 k.p.c.

w związku z art. 398

k.p.c., również postanowienie sądu drugiej instancji

o odmowie przyznania zwolnienia od opłat od skargi kasacyjnej. Takie stanowisko

dominuje w judykaturze i podziela je Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym

zażalenie powodów (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 marca

2000 r. sygn. akt ICZ 259/99 nie publ., 17 stycznia 2003 r. I CZ 193/02 nie publ.,

z dnia 29 kwietnia 2003 r. V CZ 45/03 nie publ., z dnia 28 kwietnia 2004 r. III CZ

22/04 nie publ., z dnia 14 października 2005 r.).

Zażalenie powodów skierowane przeciwko odrzuceniu skargi kasacyjnej nie

zawiera wprawdzie wymaganego w art. 380 k.p.c. sformułowanego expressis verbis

wniosku o rozszerzenie kontroli na postanowienie Sądu Apelacyjnego o odmowie

zwolnienia od opłaty od skargi kasacyjnej, jednak zarówno wnioski zawarte

w zażaleniu

zmierzające

do

zmiany

postanowienia

dotyczącego

kosztów

sądowych, nieudolne zaskarżenie tego postanowienia w tym samym piśmie

procesowym a w końcu uzasadnienie zażalenia, które zostało ograniczone do sfery

zdolności finansowej powodów do ponoszenia opłaty sądowej od skargi kasacyjnej,

pozwalają przyjąć bez żadnych wątpliwości, iż rozpatrywane zażalenie zawiera

w sobie żądanie rozpoznania także postanowienia sądu drugiej instancji o odmowie

zwolnienia od opłat od skargi kasacyjnej.

W ocenie Sądu Najwyższego postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 21

lutego 2007 r. odmawiające powodom w całości zwolnienia od opłaty od skargi

kasacyjnej nie było trafne.

Dotychczasowe plany finansowe powodów, podejmowanie przez nich decyzji

gospodarczych o poważnych skutkach finansowych nie mogą jako jedyne

przesądzać o ich aktualnej zdolności do ponoszenia wysokich opłat sądowych.

Powodowie wielokrotnie podawali w sprawie, że zakup spornej nieruchomości miał

być dokonany z bankowych środków kredytowych (k. 61, 326 akt ) a transakcja ta

miała być elementem wspólnej inwestycji powodów z kontrahentem niemieckim

(k. 99). Dochody za 2006 r., jakie powodowie wykazali w oświadczeniach

majątkowych i dołączonych do nich dokumentach nie przekraczały wysokości

wymaganej aktualnie opłaty od skargi kasacyjnej. Powodowie dotychczas uiścili

ponad 100.000 złotych tytułem opłat sądowych od pozwu i apelacji. Jest to kwota

znaczna, nawet w porównaniu z wysokością przychodów powódki z prowadzonej

przez nią działalności gospodarczej. Złożenie kolejnego wniosku o zwolnienie od

opłat sądowych wymaga ponownego ustalenia sytuacji majątkowej strony

z uwzględnieniem dotychczas poniesionych wydatków. Wbrew temu, co przyjął sąd

drugiej instancji, dokonanie wcześniejszych wpłat nie może być wykładnikiem

aktualnej

sytuacji

majątkowej

powodów.

Znamienne

jednocześnie

jest,

że podnoszone przez powodów trudności z uiszczeniem opłat sądowych stały

się przyczyną częściowego cofnięcia powództwa co do ustalenia nieważności

oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu (k. 122).

Z tych względów, skoro nieuzasadniona całkowita odmowa zwolnienia

powodów od opłaty sądowej

doprowadziła do odrzucenia skargi kasacyjnej

powodów, należało uchylić zaskarżone postanowienie na podstawie art. 39816 k.p.c.

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.

Uchylenie

jednocześnie

postanowienia

upadek

o

odrzuceniu

postanowienia

skargi

wpadkowego.

kasacyjnej

oznacza

Dlatego

uchylenie

postanowienia rozpoznawanego dodatkowo na podstawie art. 380 k.p.c. nie jest

potrzebne ani dopuszczalne (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 listopada

2004 r. sygn. akt III CZP 62/04, OSNC 2005/11/181).

jz