IV CZ 34/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 34/11

POSTANOWIENIE

Dnia 24 sierpnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Hubert Wrzeszcz

SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Janiny K.

przeciwko Gminie W., Skarbowi Państwa - Staroście Powiatu W. i Wojewodzie M.

o wydanie działki,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 sierpnia 2011 r.,

zażalenia strony pozwanej Gminy W.

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie trzecim orzeczenia

Sądu Okręgowego

z dnia 18 listopada 2010 r.,

1.

2. zmienia zaskarżone postanowienie w części dotyczącej

kosztów procesu należnych Gminie W. w ten sposób, że

zasądza od Janiny K. na rzecz Gminy W. kwotę 1200

(jeden tysiąc dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów

procesu w postępowaniu apelacyjnym,

zasądza od Janiny K. na rzecz Gminy W. kwotę 150 (sto

pięćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów w postępowaniu

zażaleniowym.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 18 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy, wobec cofnięcia

apelacji złożonej przez powódkę od wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia 11

maja 2010 r., umorzył

postępowanie apelacyjne (pkt 1 postanowienia) i zniósł

wzajemnie między stronami koszty postępowania apelacyjnego (pkt 3), w

uzasadnieniu powołując jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu przepis

art. 102 k.p.c.

Postanowienie rozstrzygające o kosztach procesu zaskarżyła zażaleniem

pozwana Gmina W. domagając się jego zmiany i zasądzenia od powódki na jej

rzecz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym i oraz

zasądzenia kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione.

Zgodnie z art. 391 § 2 k.p.c., w razie cofnięcia apelacji sąd drugiej instancji

umarza postępowanie apelacyjne i orzeka o kosztach jak przy cofnięciu pozwu.

Przy cofnięciu zaś pozwu, w myśl art. 203 § 2 i § 3 k.p.c., na żądanie pozwanego

powód

zwraca

mu

koszty,

a

jeżeli

cofnięcie

nastąpiło

poza

rozprawą,

przewodniczący odwołuje wyznaczoną rozprawę i o cofnięciu zawiadamia

pozwanego, który może w terminie dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek

o przyznanie kosztów. Z powyższego wynika, że zasadą jest, iż przy cofnięciu

pozwu obowiązek zwrotu kosztów procesu obciąża powoda, a przy cofnięciu

apelacji - stronę cofającą apelację. Wyjątkowo tylko obowiązek zwrotu kosztów

może nie obciążać strony cofającej pozew lub apelację. Ma to miejsce wówczas,

gdy cofnięcie pozwu wynikało z zaspokojenia powoda przez przeciwnika w toku

postępowania w pierwszej instancji, a cofnięcie apelacji z zaspokojenia przez

przeciwnika interesów skarżącego w postępowaniu apelacyjnym. W każdym z tych

przypadków konieczne jest wykazanie przez cofającego pozew lub apelację,

że wniesienie tych środków procesowych było niezbędne do celowego dochodzenia

praw lub celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.). Z uwagi na to, że nie obciążenie

cofającego pozew lub apelację kosztami postępowania jest wyjątkiem od zasady,

iż to on ponosi te koszty, na nim spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą

wskazane wyżej, wyjątkowe, okoliczności uzasadniające nie obciążenie go

kosztami. Jeżeli zatem strona cofająca apelację nie chce być obciążona,

na żądanie strony przeciwnej, kosztami postępowania apelacyjnego, powinna

w piśmie cofającym apelację wykazać, że cofnięcie wynikało z zaspokojenia przez

przeciwnika w postępowaniu apelacyjnym jej interesów oraz że wniesienie apelacji

było niezbędne do dochodzenia praw lub obrony skarżącego (por. postanowienie

SN z dnia 11 grudnia 2009 r., V CZ 58/09, niepubl.). Odstępstwo od zasady

wynikającej z art. 203 § 2 k.p.c. (w związku z art. 391 k.p.c.), że to powód cofający

pozew lub strona cofająca apelację ponosi koszty procesu, może przybrać formę

rozstrzygnięcia właściwego dla art. 102 k.p.c. czyli sąd może nie obciążać powoda

kosztami należnymi pozwanemu.

W okolicznościach sprawy niniejszej, powódka cofając apelację sama

zgłosiła żądanie zasądzenia na jej rzecz kosztów procesu, skarżąca zaś żądanie

zwrotu kosztów zgłosiła w odpowiedzi na apelację. Sąd umarzając postępowanie

apelacyjne, za skuteczny poczytał wniosek pozwanej o zasądzenie

kosztów

zawarty w odpowiedzi na apelację, na co wskazuje brzmienie postanowienia skoro

w postanowieniu tym orzekł zarówno o kosztach powódki jak i pozwanych,

wzajemnie koszty te znosząc. Brzmienie zaskarżonego postanowienia odpowiada

więc treści normatywnej art. 100 k.p.c., nie było jednak podstawy do zastosowania

tego przepisu. Niemniej, wziąwszy pod uwagę rzeczywisty skutek zapadłego

rozstrzygnięcia i powołaną w uzasadnieniu rozstrzygnięcia jego podstawę prawną,

to jest art. 102 k.p.c. stwierdzić należy, że zamiarem Sądu było uwolnienie powódki

od obowiązku zapłaty pozwanej kosztów procesu. Mogło to jednak nastąpić

w okolicznościach wyżej podanych, tymczasem ani z treści pisma cofającego

apelację, ani z wypowiedzi pełnomocnika powódki na rozprawie apelacyjnej nie

wynikają okoliczności uzasadniające nie obciążanie powódki kosztami procesu,

a więc, że cofnięcie apelacji jest wynikiem zaspokojenia przez pozwaną interesów

skarżącej czy też, że wniesienie apelacji było niezbędne do dochodzenia jej praw.

Niewykazanie tych okoliczności oznaczało, że Sąd powinien był powódkę uznać za

stronę przegrywającą spór, w stosunku do której zastosowanie miał art. 98 § 1

k.p.c., statuujący, w zakresie kosztów procesu, zasadę odpowiedzialności za jego

wynik. Powódka przeto powinna być obciążona obowiązkiem zwrotu pozwanemu

kosztów procesu; zaniechanie orzeczenia o tych kosztach narusza zasadę

wynikającą z art. 203 § 3 k.p.c. (w związku z art. 391 § 2 k.p.c).

Mając zatem powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 386

§ 1 w związku art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c. oraz na podstawie § 6 pkt 4 w związku

z § 2 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.

1348, ze zm.) zmienił zaskarżone postanowienie i zasądził od powódki na rzecz

skarżącej należne jej w postępowaniu apelacyjnym koszty procesu obejmujące

wynagrodzenie pełnomocnika.

O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 98

§ 1 i 3 w zw. z art. 391 § 1, art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c. oraz w związku z § 6 pkt

2 i § 13 ust. 2 pkt 2 powołanego rozporządzenia.