IV CZ 30/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 30/06

POSTANOWIENIE

Dnia 6 kwietnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

SSA Krzysztof Strzelczyk

ze skargi C. M.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia

Sądu Rejonowego w G.

z dnia 16 kwietnia 2004 r., w sprawie z wniosku Własnościowej Spółdzielni

Mieszkaniowej "J."

przy uczestnictwie Spółdzielni Mieszkaniowej "Z."

o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 6 kwietnia 2006 r.,

zażalenia skarżącego

na postanowienie Sądu Rejonowego w G.

z dnia 25 sierpnia 2005 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2005 r.

odrzucił

skargę

wnioskodawcy

o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

postanowienia tegoż Sądu z dnia 16 kwietnia 2004 r. w sprawie […], ponieważ

skarga ta nie została sporządzona przez osobę z kręgu podmiotów wymienionych

w art. 871 § 1 k.p.c., czyli z naruszeniem przymusu adwokacko – radcowskiego.

Postanowienie

to

zaskarżył

zażaleniem

pełnomocnik

wnioskodawcy,

wnosząc o jego uchylenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W przedmiotowej sprawie niezbędne jest rozstrzygnięcie, czy sąd, do

którego

wnoszona

jest

skarga

o

stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego orzeczenia jest władny odrzucić ją w razie naruszenia ustawowego

obowiązku sporządzenia skargi przez osobę posiadającą odpowiednie kwalifikacje

prawnicze, wymienione w art. 871 k.p.c., czy też możliwość ta zastrzeżona jest do

wyłącznej kompetencji Sądu Najwyższego. Brzmienie art. art. 424 6 k.p.c. w zw.

z art. 4248 k.p.c. może bowiem prowadzić do stwierdzenia, że wśród przyczyn

odrzucenia skargi przez sąd odwoławczy nie ma takiej, która wiąże się

z naruszeniem art. 871 k.p.c., zaś możliwość ta zachodzi wyłącznie w przypadku

nieopłacenia skargi lub nieuzupełnienia braków formalnych pisma w terminie.

Literalna

wykładnia

może

zatem

prowadzić

do

wniosku,

że

orzekanie

w przedmiocie niezachowania innych wymagań przewidzianych przez ustawę

zastrzeżone jest dla Sądu Najwyższego, który odrzuca taką skargę, jako

„niedopuszczalną z innych przyczyn", na podstawie art. 424 8 k.p.c. Dlatego na tle

wykładni

tych

przepisów

dochodzi

do

rozbieżności

w

orzecznictwie.

W postanowieniu z dnia 17 czerwca 2005 r. III CZ 49/05 (OSNC 2005, nr 10,

poz. 180)

Sąd

Najwyższy

przyjął,

że

odrzucenie

skargi

o

stwierdzenie

niezgodności z prawem z tej przyczyny, że została sporządzona z naruszeniem

przymusu adwokacko – radcowskiego, należy do wyłącznej kompetencji Sądu

Najwyższego. Z kolei w postanowieniu z dnia 8 grudnia 2005 r. III CZ 99/05,

nie publ. Sąd Najwyższy przyjął, że odrzucenia z tej przyczyny może dokonać sąd

odwoławczy (teza ta ma, rzecz jasna, odpowiednie zastosowanie do sądu pierwszej

instancji, jeżeli przedmiotem zaskarżenia jest orzeczenie tego sądu).

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejsze zażalenie opowiada się

za tym drugim stanowiskiem.

Uregulowany w art. 871 k.p.c. tzw. bezwzględny przymus adwokackoradcowski dotyczący wszystkich czynności związanych z postępowaniem przed

Sądem Najwyższym wprowadzony został ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie

ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr

172, poz.1804). We wcześniejszym stanie prawnym, tj. w art. 393 2 k.p.c.,

obowiązek

zastępstwa

strony

przez

zawodowego

pełnomocnika

dotyczył

sporządzenia kasacji, jak również, w związku z odesłaniem z art. 393 18 § 3 k.p.c.,

rozciągał się na sporządzenie zażalenia do Sądu Najwyższego. Przeniesienie tej

regulacji do działu V tytułu IV kodeksu oznacza, że przymus dotyczy każdego

postępowania przed Sądem Najwyższym, w tym m. in. ze skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Dodany jednocześnie do art.

130 k.p.c. § 5 stanowi, że pisma procesowe sporządzone z naruszeniem art. 871

k.p.c. podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia braków, chyba że ustawa

stanowi inaczej. Oznacza to, że naruszenie wymogu wniesienia pisma przez

pełnomocnika wymienionego w art. 871 k.p.c. jest brakiem formalnym, który nie

podlega jednak naprawieniu w trybie art. 130 § 1 k.p.c., lecz dotknięte nim pisma

podlegają zwrotowi bez wzywania, chyba że ustawa przewiduje inny skutek.

W

dotychczasowym

orzecznictwie

panował

pogląd,

że

obowiązek

sporządzenia skargi kasacyjnej przez zawodowego prawnika miał autonomiczny

charakter. Wymaganie to nie zostało zakwalifikowane ani do warunków formalnych

pisma procesowego, ani do wymagań konstrukcyjnych, czyli określających istotę

tego pisma jako skargi kasacyjnej. Wobec braku odrębnej sankcji jego naruszenia,

przyjmowano, że kasacja sporządzona przez stronę osobiście podlega odrzuceniu

na podstawie art. 3935 k.p.c., jako niedopuszczalna „z innych przyczyn"

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1997 r., I CZ 23/97,

OSNC 1997, nr 6 - 7, poz. 77, czy z dnia 19 maja 2000 r., IV CKN 1008/00,

OSP 2001, nr 12, poz. 180, z pozytywną glosą doktryny oraz uchwałę składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2004 r., III SPP 42/04,

OSNP 2005, nr 5, poz. 71 i podane w niej orzecznictwo). Uzasadniano to brakiem

zdolności postulacyjnej do sporządzenia kasacji przez samą stronę. Wobec

powyższego przyjmowano formułę niedopuszczalności szerszą od tej, którą można

wyprowadzić wprost z treści art. 392 i art. 3921 k.p.c.

De lege lata stosowanie rozszerzającej formuły niedopuszczalności środków

zaskarżenia, adresowanych do Sądu Najwyższego, straciło rację bytu. Stosownie

do treści art. 130 § 5 k.p.c. pismo kierowane do Sądu Najwyższego, sporządzone

z naruszeniem

obowiązku

adwokacko

-

radcowskiego,

obarczone

jest

nieusuwalnym brakiem formalnym i podlega zwrotowi, jeżeli ustawa nie stanowi

inaczej. Odmienność rygoru niedochowania tego obowiązku, o jakiej mowa w tym

przepisie, dotyczy szczególnej kategorii pism procesowych, jakimi są środki

zaskarżenia, które w naszym systemie procesowym z powodu braków formalnych

podlegają generalnie odrzuceniu, a nie zwrotowi. Ze względu na systemową

koniecznością zapewnienia jednakowej treści rozstrzygnięciom wydawanym

w przypadku braków formalnych środków zaskarżenia należy przyjąć, że obecnie

każdy z tych środków, adresowany do Sądu Najwyższego, który został

sporządzony przez stronę osobiście, podlega na podstawie art. 130 § 5 k.p.c.

odrzuceniu przez sąd odwoławczy. Dotyczy to również skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. W tym kontekście nie ma więc

znaczenia, że w art. 4246 k.p.c. nie wymieniono wprost tego uprawnienia sądu,

gdyż wynika ono z ogólnych przepisów regulujących wymogi formalne pism

procesowych.

Wbrew

zatem

zastrzeżeniom

żalącego

się

uznać

należy,

że odrzucenie jego skargi przez Sąd Rejonowy było dopuszczalne.

Przyjęcie odmiennego stanowiska zgodnie z którym, skargę o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sporządzoną osobiście przez

stronę, może odrzucić dopiero Sąd Najwyższy, jako „niedopuszczalną z innych

przyczyn" skutkowałoby tym, iż wszystkie skargi dotknięte takim brakiem,

musiałyby być przedstawiane Sądowi Najwyższemu w celu ich odrzucenia.

Biorąc pod uwagę wykładnię celowościową i postulat racjonalności ustawodawcy

należy taki pogląd odrzucić.

Reasumując, należy opowiedzieć się za stanowiskiem, że sąd odwoławczy

jest uprawniony do odrzucenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia wówczas, gdy została sporządzona z naruszeniem art.

871 k.p.c. Podobne uprawnienie przysługuje sądowi pierwszej instancji, kiedy

skarga wyjątkowo dotyczy jego orzeczenia (art. 4241 § 2 k.p.c.).

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji (art. 394 1 § 1 i § 3 k.p.c.

w zw. z art. 39814 k.p.c.).

jz