IV CZ 3/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 3/08

POSTANOWIENIE

Dnia 29 stycznia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSA Michał Kłos

w sprawie z powództwa J. K.

przeciwko Agencji Nieruchomości Rolnych w W. Oddziałowi Terenowemu w O.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 29 stycznia 2008 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 16 listopada 2007 r., sygn. akt I ACa (…),

1)

zmienia zaskarżone postanowienie w punkcie II w ten sposób, że nie

obciąża powoda kosztami postępowania za drugą instancję;

2)

oddala zażalenie w pozostałej części;

3)

przyznaje radcy prawnemu L. O. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego

kwotę 3600 zł (trzy tysiące sześćset) powiększoną o stosowną stawkę

podatku od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu zażaleniowym.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 listopada 2007 r. Sąd Apelacyjny

odrzucił apelację powoda od wyroku Sądu pierwszej instancji z dnia 29 sierpnia 2007 r.,

zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 5 400 zł. tytułem zwrotu kosztów

postępowania w instancji odwoławczej i orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej

udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Apelacyjny wskazał, że powód był w całości zwolniony od kosztów sądowych

i reprezentowany przez radcę prawnego z urzędu, który wniósł apelację nie uiszczając

opłaty podstawowej. Stosownie do art. 1302 § 3 k.p.c. w zw. z art. 14 ust. 2 i art. 10

ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr

167, poz.1398 ze zm.) apelacja podlega odrzuceniu, bowiem w sprawie nie mają

zastosowania przepisy ustawy nowelizacyjnej z dnia 14 grudnia 2006r., uchylające art.

14 ust. 2 u.k.s.c., ale jedynie w sprawach wszczętych po wejściu w życie nowelizacji, a

więc po 10 marca 2007 r., podczas gdy rozpoznawana sprawa została wszczęta w dniu

10 maja 2006 r. Zawodowy pełnomocnik powoda powinien uiścić opłatę podstawową w

terminie do wniesienia apelacji, bez wzywania do jej uiszczenia, a zatem wezwanie

wysłane w tym przedmiocie przez Sąd pierwszej instancji nie miało podstaw i nie

wywołało skutków prawnych.

W zażaleniu na powyższe postanowienie, obejmującym odrzucenie apelacji i

obciążenie powoda kosztami postępowania apelacyjnego, pełnomocnik powoda zarzucił

sprzeczność art. 100 ust. 2 u.k.s.c. ze wskazanymi przepisami Konstytucji RP oraz art. 6

Konwencji o ochronie praw człowieka i wnosił o zwrócenie się przez Sąd Najwyższy do

Trybunału Konstytucyjnego z odpowiednim pytaniem prawnym w tym przedmiocie.

Podniósł, że powód nie miał środków na uiszczenie opłaty podstawowej, jednocześnie

wyjaśnił, że po otrzymaniu wezwania do uiszczenia tej opłaty usiłował skontaktować się

z powodem, jednak bezskutecznie, wobec czego sam wniósł opłatę, po terminie. Wnosił

o uchylenie obu postanowień, wskazując na trudną sytuacje materialną i zły stan

zdrowia powoda, uzasadniający zwolnienie go od kosztów sądowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W rozpoznawanej sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych z 2005 r. w brzmieniu obowiązującym przed ich

nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 14 grudnia 2006 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 123), która,

zgodnie z art. 2, obowiązuje w sprawach wszczętych po jej wejściu w życie, a więc po

dniu 10 marca 2007 r. Pełnomocnik powoda, zwolnionego w całości od kosztów

sądowych, miał zatem obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej od apelacji w terminie

otwartym do wniesienia apelacji, bez wezwania do opłat (art. 14 ust. 2 w zw. z art. 3 ust.

2 i art. 100 ust. 2 u.k.s.c.). Uchybienie temu obowiązkowi prowadzi do odrzucenia

apelacji na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c.

W rozpoznawanej sprawie brak podstaw do wystąpienia do Trybunału

Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją RP wskazanych przepisów.

Po pierwsze obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej w wysokości 30 zł. z reguły nie

przekracza możliwości płatniczych nawet najgorzej sytuowanego obywatela, a zatem, co

do zasady, nie ogranicza prawa do sądu. Po wtóre zaś w rozpoznawanej sprawie

pełnomocnik powoda nie usiłował nawet wykazać, że obowiązek uiszczenia tej opłaty

przekraczał możliwości płatnicze powoda. Składając apelację nie wyjaśnił, dlaczego nie

wnosi opłaty podstawowej, choć z pewnością, jako profesjonalista wiedział, że istnieje

obowiązek jej uiszczenia, nie powołał się na brak finansowych możliwości powoda i

podobnie nie uczynił tego na wezwanie do uiszczenia tej opłaty wysłane przez Sąd

pierwszej instancji. Nie ma zatem żadnych podstaw do oceny, że nieuiszczenie w

terminie opłaty podstawowej spowodowane było złą sytuacją finansową powoda i że to

ubóstwo, a nie na przykład zaniedbania w zakresie ochrony interesów procesowych

powoda, były przyczyną odrzucenia apelacji i niemożności skorzystania z prawa do

drugiej instancji.

Z tych względów zażalenie na postanowienie o odrzuceniu apelacji podlegało

oddaleniu jako bezzasadne (art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.), natomiast za

skuteczne

należało

uznać

zażalenie

dotyczące

obciążenia

powoda

kosztami

postępowania apelacyjnego. Wprawdzie powód nie wykazał, że nie posiadał środków na

uiszczenie opłaty podstawowej, jednak niewątpliwie wykazał, że jego sytuacja

materialna jest bardzo trudna (niska renta i okresowa pomoc finansowa otrzymywana z

Ośrodka Pomocy Społecznej) i nie pozwala mu na pokrycie kosztów postępowania

także w zakresie kosztów należnych stronie przeciwnej. Uzasadniało to zastosowanie

art. 102 k.p.c. i dlatego Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 16 w zw. z art. 3941 § 3

k.p.c. zmienił punkt drugi zaskarżonego postanowienia i nie obciążył powoda kosztami

postępowania w drugiej instancji. Na podstawie § 19 w zw. z § 2 ust. 3 i § 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy

prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163,

poz.1349 ze zm.) Sąd orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

powodowi z urzędu w postępowaniu zażaleniowym przed Sądem Najwyższym.