IV CZ 2/04 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 28 stycznia 2004 r., IV CZ 2/04

Radca prawny, który reprezentuje osobę fizyczną, będącą wspólnikiem

spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w sprawie o stwierdzenie

nieważności uchwały wspólników (art. 252 § 1 k.s.h.), obowiązany jest złożyć

oświadczenie przewidziane w art. 89 § 3 k.p.c

Sędzia SN Bronisław Czech (przewodniczący)

Sędzia SN Barbara Myszka (sprawozdawca)

Sędzia SA Katarzyna Tyczka-Rote

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Romana M. przeciwko "T.L.", spółce z

o.o. w B. o stwierdzenie nieważności uchwał, po rozpoznaniu na posiedzeniu

niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 stycznia 2004 r. zażalenia powoda na

postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 28 października 2003 r.

odrzucił zażalenie i zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 120 zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 21 maja 2002 r. Sąd Okręgowy – Sąd Gospodarczy w

Bydgoszczy oddalił powództwo Romana M. skierowane przeciwko spółce z

ograniczoną odpowiedzialnością pod firmą „T.L.” z siedzibą w Bydgoszczy o

stwierdzenie nieważności uchwał powziętych w dniu 4 października 2001 r. przez

zgromadzenie wspólników pozwanej spółki. Apelacja powoda od tego wyroku

została przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalona wyrokiem z dnia 16 maja

2003 r. Sąd ten uznał, że powodowi jako wspólnikowi, który głosował przeciwko

spornym uchwałom, a po ich powzięciu zażądał zaprotokołowania sprzeciwu,

przysługiwało wprawdzie prawo do wytoczenia powództwa o stwierdzenie ich

nieważności, nie można jednak podzielać zapatrywania powoda, że uchwały te są

sprzeczne z ustawą (art. 252 § 1 w związku z art. 250 pkt 2 k.s.h.).

Powód reprezentowany przez radcę prawnego Henryka M. wniósł od wyroku

Sądu Apelacyjnego kasację, którą Sąd ten odrzucił postanowieniem z dnia 28

października 2003 r., stwierdzając, że nie czyni ona zadość wymaganiom

przewidzianym w art. 3933 § 1 k.p.c., ponieważ nie zostały w niej przedstawione

okoliczności, o których mowa w art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c.

W imieniu powoda zażalenie na to postanowienie wniósł jego pełnomocnik

radca prawny Henryk M. Pismem z dnia 14 listopada 2003 r. Sąd Apelacyjny

wezwał pełnomocnika powoda do uzupełnienia braków zażalenia m.in. przez

złożenie oświadczenia przewidzianego w art. 89 § 3 k.p.c., że nie pozostaje w

stosunku pracy – w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia zażalenia. W

zakreślonym terminie radca prawny Henryk M. oświadczył, że nie pozostaje „w

stosunku pracy z powodem Romanem M.”.

Sąd Apelacyjny przedstawił akta sprawy wraz z zażaleniem Sądowi

Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 89 § 3 k.p.c., pełnomocnictwo udzielone przez osobę fizyczną

składane przez radcę prawnego powinno zawierać oświadczenie pełnomocnika, że

nie pozostaje on w stosunku pracy. Przepis ten został dodany przez art. 4 pkt 1

ustawy z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o

radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 75, poz. 471) i był

konsekwencją równoczesnej zmiany treści art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r.

o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze zm.), zgodnie z którym radca prawny

może świadczyć pomoc prawną osobom fizycznym tylko w ramach wykonywania

zawodu w kancelarii radcy prawnego lub w spółkach cywilnej, jawnej, partnerskiej

lub komandytowej – z wyłącznym udziałem jako wspólników w spółkach cywilnej,

jawnej i partnerskiej oraz komplementariuszy w spółce komandytowej radców

prawnych lub radców prawnych i adwokatów, a także prawników zagranicznych

wykonujących stałą praktykę na podstawie ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o

świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej

Polskiej (Dz.U. Nr 126, poz. 1069), jeżeli wyłącznym przedmiotem działalności

takich spółek jest świadczenie pomocy prawnej – bez jednoczesnego pozostawania

w stosunku pracy (jedn. tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.). Dla

ścisłości trzeba dodać, że art. 13 ustawy z dnia 22 maja 1997 r. przewidywał dwa

wyjątki od zasady wyrażonej w art. 8 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, lecz

pierwszy z nich utracił aktualność z dniem dnia 15 marca 1998 r., natomiast drugi –

z dniem 15 września 2002 r. (zob. ustawa z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie ustawy

– Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw).

Zgodnie z dokonaną przez Sąd Najwyższy wykładnią, wymaganie złożenia

przez radcę prawnego oświadczenia o niepozostawaniu w stosunku pracy nie

dotyczy wypadku, gdy radca prawny reprezentuje stronę będącą osobą fizyczną

jako współuczestnik sporu lub jej osoba bliska, o której mowa w art. 87 § 1 k.p.c.

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2000 r., III CZ 91/00,

OSNC 2001, nr 5, poz. 74). Omawiany obowiązek nie dotyczy też postępowania w

sprawach gospodarczych w sytuacji, w której radca prawny zastępuje

przedsiębiorcę – osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą. Wniosek

taki wypływa z art. 4 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, w którym ustawodawca

wyraźnie rozróżnił przedsiębiorców (osoby fizyczne prowadzące działalność

gospodarczą) i osoby fizyczne, a także z treści art. 87 § 2 k.p.c. (zob. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2001 r., III CZP 37/01, OSNC 2002, nr 2, poz. 20).

Niniejsza sprawa – jako sprawa z powództwa wspólnika przeciwko spółce z

ograniczoną odpowiedzialnością o stwierdzenie nieważności uchwał wspólników –

jest niewątpliwie sprawą gospodarczą, co jednak nie oznacza, że powodowi można

przypisać status przedsiębiorcy. O gospodarczym charakterze sprawy przesądza w

tym wypadku art. 4791 § 2 pkt 1 k.p.c., zgodnie z którym sprawami gospodarczymi

są sprawy ze stosunku spółki, nie zaś status powoda jako przedsiębiorcy.

Zgodnie z art. 431 k.c., przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i

jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 331 § 1 k.c., prowadząca we własnym

imieniu działalność gospodarczą lub zawodową, natomiast według art. 2 ust. 2 i 3

ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. Nr

101, poz. 1178 ze zm.), do której odsyła art. 4792 § 1 k.p.c., przedsiębiorcą w

rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna , osoba prawna oraz nie mająca osobowości

prawnej spółka prawa handlowego, która zawodowo, we własnym imieniu

podejmuje i wykonuje działalność gospodarczą; za przedsiębiorców uznaje się też

wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności

gospodarczej. Nie dokonując bliższej analizy przytoczonych definicji i ich

wzajemnego stosunku, można z cała pewnością stwierdzić, że w ich świetle spółka

z ograniczoną odpowiedzialnością, jako podmiot wyposażony w osobowość prawną

(art. 12 k.s.h.), ma status przedsiębiorcy, jeżeli zawodowo, we własnym imieniu

podejmuje i wykonuje działalność gospodarczą. Statusu takiego nie ma natomiast –

z racji samego tylko uczestnictwa w takiej spółce – wspólnik będący osobą fizyczną.

Ukształtowany treścią umowy układ stosunków wewnątrz spółki nie pozwala

na wyodrębnienie w ramach jednego przedsiębiorcy, jakim jest spółka z

ograniczoną odpowiedzialnością, innych samodzielnych przedsiębiorców, wspólnicy

bowiem – dążąc do osiągnięcia wspólnego celu – tworzą jeden organizm

gospodarczy. Odmienne ujęcie tego zagadnienia musiałoby prowadzić ponadto do

uznania regulacji zawartej w art. 4791 § 2 pkt 1 k.p.c. za zbędną; przy takim

założeniu bowiem sprawy ze stosunku spółki byłyby objęte dyspozycją art. 479 1 § 1

k.p.c. Wypada dodać, że stanowisko takie zajął również Sąd Najwyższy pod

rządem kodeksu handlowego oraz ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności

gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.; zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

13 marca 1991 r., I CR 484/90, OSNCP 1992, nr 7-8, poz. 138). Skoro więc

wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością będący osobą fizyczną nie jest

przedsiębiorcą, to radca prawny reprezentujący go w sprawie przeciwko spółce o

stwierdzenie nieważności uchwał, wszczętej na podstawie art. 252 § 1 k.s.h., jest

obowiązany złożyć oświadczenie, o którym mowa w art. 89 § 3 k.p.c.

Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem,

niezłożenie przez radcę prawnego reprezentującego osobę fizyczną oświadczenia

przewidzianego w art. 89 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny pełnomocnictwa

procesowego, który podlega uzupełnieniu przy zastosowaniu art. 130 k.p.c. (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 1999 r., I CZ 28/99, OSNC

1999, nr 11, poz. 192 oraz z dnia 14 stycznia 2000 r., I CKN 345/98, OSNC 2000,

nr 7-8, poz. 140). Prawidłowo zatem postąpił Sąd Apelacyjny, wzywając radcę

prawnego Henryka M. do złożenia w wyznaczonym terminie oświadczenia, o którym

mowa w art. 89 § 3 k.p.c. – pod rygorem odrzucenia zażalenia. Wykonując to

zarządzenie pełnomocnik powoda złożył oświadczenie, że nie pozostaje w stosunku

pracy z powodem. Oświadczenie tej treści nie odpowiada wymaganiom art. 89 § 3

k.p.c., nie wynika z niego bowiem, że składający je nie pozostaje w ogóle w

stosunku pracy. Należy zauważyć, że ustawodawca, określając w art. 39318 § 3 w

związku z art. 3932 k.p.c. krąg osób uprawnionych do sporządzenia zażalenia do

Sądu Najwyższego, dążył do zapewnienia temu środkowi odwoławczemu

odpowiedniego poziomu profesjonalnego. Usprawiedliwione jest tym samym

stwierdzenie, że prawidłowa treść oświadczenia, o którym mowa w art. 89 § 3

k.p.c., nie powinna budzić u pełnomocnika powoda wątpliwości.

Upływ terminu wyznaczonego na podstawie art. 130 § 1 w związku z art. 370 i

397 § 2 k.p.c. do uzupełnienia braków zażalenia jest bezskuteczny nie tylko wtedy,

gdy czynność uzupełniająca nie zostanie w ogóle podjęta, lecz także wtedy, gdy

zostanie ona podjęta w taki sposób, że brak nie zostanie należycie uzupełniony

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 2000 r., II UKN

291/99, OSNAPUS 2001, nr 18, poz. 568).

Z powyższych względów zażalenie złożone przez powoda na postanowienie

Sądu Apelacyjnego z dnia 28 października 2003 r. ulegało odrzuceniu przez ten

Sąd na podstawie art. 370 w związku z art. 391 § 1 oraz art. 397 § 2 k.p.c. Skoro

Sąd Apelacyjny nie zastosował wskazanych przepisów, Sąd Najwyższy odrzucił

zażalenie na podstawie art. 373 w związku z art. 397 § 2 oraz art. 393 18 § 3

k.p.c. (...)