IV CZ 19/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 19/09

POSTANOWIENIE

Dnia 4 marca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący)

SSN Antoni Górski

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu

Skarbowego […]

przy uczestnictwie A.W. i "M."

Spółki z o.o.

o wpis hipoteki przymusowej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 4 marca 2009 r.,

zażalenia uczestnika postępowania A.W.

na postanowienie Sądu Okręgowego w G.

z dnia 14 stycznia 2008 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie

Uzasadnienie

W toku postępowania wieczystoksięgowego o dokonanie wpisu hipoteki

przymusowej na udziale uczestnika A.W. Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z

dnia 27 lipca 2006 r. oddalił wnioski uczestników A.W. oraz „M.” Spółki z

ograniczona odpowiedzialnością o przywrócenie terminu do złożenia apelacji oraz

odrzucił wniesione przez nich apelacje od wpisu. Zażalenie uczestnika

postępowania A.W. na postanowienie odrzucające jego apelację od postanowienia

Sądu Rejonowego w G. z dnia 10 lutego 2005 r. Sąd Okręgowy w G. oddalił

postanowieniem z dnia 25 czerwca 2007 r.

Od postanowienia Sądu drugiej instancji uczestnik ten wywiódł skargę

kasacyjną, która odrzucona została postanowieniem z dnia 14 stycznia 2008 r. na

podstawie art. 3986 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., jako niedopuszczalna. Sąd

Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 5191 § 1 k.p.c., skarga kasacyjna przysługuje

w sprawach z zakresu prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego od wydanego

przez sąd drugiej instancji postanowienia co do istoty sprawy oraz postanowienia

w przedmiocie odrzucenia wniosku i umorzenia postępowania, kończących

postępowanie w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Postanowienie zaskarżone przez uczestnika nie należy do żadnej z wymienionych

w powyższym przepisie kategorii.

Zdaniem Sądu Okręgowego od omawianego postanowienia przysługuje

natomiast zażalenie, przewidziane w art. 3941 § 2 k.p.c., gdyż jest to

postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie i wydane w sprawie,

w której przysługuje skarga kasacyjna. Jednak skarga wniesiona przez uczestnika,

a sporządzona przez fachowego pełnomocnika, nie może być potraktowana

i rozpoznana jako zażalenie przy zastosowaniu art. 130 § 1 zd. 2 k.p.c. Sąd

II instancji odwołał się do poglądów Sądu Najwyższego wyrażonych m.in.

w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2001 r. (IV CZ 197/01, nie publ.), z dnia 24

listopada 2004 r. (V CZ 121/04 nie publ.) oraz z dnia 12 grudnia 2000 r. (V CZ

110/00, OSNC 2001/7-8/105) i uznał, że specyfika środków odwoławczych

w postępowaniu kasacyjnym oraz obowiązujący w nim przymus adwokacki

wyłączają możliwość nadawania przez sąd składanym pismom innego charakteru

niż określony przez pełnomocnika, nawet wówczas, gdy określenie to jest

oczywiście błędne.

W zażaleniu na postanowienie Sądu Okręgowego o odrzuceniu skargi

kasacyjnej uczestnik wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania temu Sądowi oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania

zażaleniowego od wnioskodawcy. Zarzucił oparcie zaskarżonego postanowienia

na przepisach art. 5191 § 1 k.p.c. i art. 3941 § 2 k.p.c. sprzecznych z art. 176 § 1

Konstytucji RP, naruszenie powyższych przepisów kodeksu postępowania

cywilnego, a ponadto uchybienie art. 3986 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., art.

130 § 1 zd. 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Wniósł również o wystąpienie przez Sąd Najwyższy do Trybunału

Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 519 1 § 1 k.p.c. i art. 3941

§ 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest środkiem prawnym o charakterze nadzwyczajnym,

służącym kwestionowaniu prawomocnych orzeczeń, kończących dwuinstancyjne

postępowanie przed sądami powszechnymi. Szczególny charakter tego środka,

wykraczającego ponad wymagany konstytucyjnie standard dwuinstancyjności,

wyraża się m. in. we wprowadzeniu przedmiotowych ograniczeń możliwości jego

wnoszenia. Wprowadzenie ustawowych wyłączeń nie uchybia jednak art. 176 ust.

1 Konstytucji, który przewiduje, że postępowanie sądowe jest co najmniej

dwuinstancyjne, nie gwarantuje natomiast powszechnego prawa do dalszej kontroli

orzeczenia w drodze środków nadzwyczajnych. Z tego względu zawężenie w art.

5191 k.p.c. dostępności skargi kasacyjnej nie budzi sugerowanych przez

skarżącego wątpliwości i nie uzasadnia poddawania tego przepisu kontroli

Trybunału Konstytucyjnego (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001/4/53

oraz postanowienie z dnia 11 stycznia 2006 r., III CZ 103/05, nie publ.).

Przewidziany w art. 5191 k.p.c. katalog wypadków, w których może być

złożona skarga kasacyjna został ograniczony dwojako – poprzez wyznaczenie

rodzaju spraw, a dodatkowo poprzez wskazanie rodzaju orzeczeń kończących

postępowanie, które w tych sprawach podlegają zaskarżeniu. W rozpatrywanym

wypadku postępowanie toczyło się w sprawie z zakresu prawa rzeczowego,

w której - zgodnie z regulacją zawartą w art. 5191 § 1 k.p.c. - skarga kasacyjna

przysługuje od wydanego przez sąd drugiej instancji postanowienia co do istoty

sprawy oraz od postanowienia w przedmiocie odrzucenia wniosku i umorzenia

postępowania. Postanowienie, od którego wniósł skargę kasacyjną uczestnik nie

jest żadnym z wymienionych. Jest to postanowienie wydane przez Sąd drugiej

instancji

w

postępowaniu

zażaleniowym,

po

przeprowadzeniu

kontroli

prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który odrzucił spóźnioną

apelację uczestnika. Nie rozstrzyga zatem istoty sprawy, nie orzeka w przedmiocie

odrzucenia

wniosku,

ani

w

przedmiocie

umorzenia

postępowania.

Niedopuszczalność złożonej skargi kasacyjnej jest zatem niewątpliwa.

Skarżący w zażaleniu nie przeprowadza żadnego wywodu mającego

wesprzeć jego pogląd, że skarga mu służy. Przeciwnie, przytacza szereg orzeczeń

potwierdzających przeciwne stanowisko, przyznając, że skarga kasacyjna od tego

rodzaju

postanowienia

przysługiwała

przed

zmianami

wprowadzonymi

do

procedury cywilnej nowelą z 24 maja 2000 r. (Dz.U. Nr 48, poz. 554), a zatem

w stanie prawnym, który nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie.

W tej sytuacji zarzuty skierowane przeciwko postanowieniu o odrzuceniu

skargi kasacyjnej nie mogą odnieść zamierzonego skutku.

Drugi

wątek

zażalenia

podważa

prawidłowość

stanowiska

Sądu

Okręgowego o niedopuszczalności potraktowania złożonego przez uczestnika

środka odwoławczego jako zażalenia, które przysługiwało, zdaniem tego Sądu, od

postanowienia z dnia 25 czerwca 2007 r. (oddalającego zażalenie uczestnika na

postanowienie Sądu I instancji o odrzuceniu apelacji). Podzielając pogląd Sądu II

instancji, że w wypadku środków procesowych sporządzanych w postępowaniu

objętym przymusem adwokacko-radcowskim, nie można – z powołaniem się na

art. 130 k.p.c. – przypisywać im odmiennego charakteru, niż nadany przez

fachowego autora, zwrócić należy uwagę, iż w rozpatrywanym wypadku nie

zachodziła, nawet teoretyczna, możliwość uznania niedopuszczalnej skargi

kasacyjnej za przysługujące zażalenie. Wbrew wywodom Sądu Okręgowego, art.

3941 § 2 in fine k.p.c. wyłącza expressis verbis możliwość zaskarżenia zażaleniem,

skierowanym do Sądu Najwyższego, postanowień sądu drugiej instancji, wydanych

w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji, którym

to kryteriom odpowiada postanowienie zaskarżone przez uczestnika.

Również

w

tym

zakresie

wątpliwości

skarżącego,

dotyczące

konstytucyjności powyższego przepisu nie są uzasadnione, a przytaczane

argumenty, oparte na treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 marca

2007 r. (SK 3/05, OTK-A 2007/3/32) odnoszą się do zupełnie innego, nie

występującego w niniejszej sprawie zagadnienia – zgodności z Konstytucją

wyłączenia możliwości złożenia zażalenia na rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania wydane po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji, które – tym

samym

–

nie

może

zostać

poddane

kontroli

z

zachowaniem

reguł

dwuinstancyjności. Tymczasem nie podlega dyskusji, że zasadność odrzucenia

apelacji uczestnika była przedmiotem badania przez sądy w dwóch instancjach.

Powyższe argumenty uzasadniają oddalenie zażalenia na podstawie art.

397 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c.