IV CZ 166/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 166/12

POSTANOWIENIE

Dnia 10 stycznia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku T. A., B. G., A. G. i B. A.

przy uczestnictwie Gminy J.

o stwierdzenie zasiedzenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 10 stycznia 2013 r.,

zażalenia wnioskodawcy T. A.

na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 22 maja 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie pozostawiając Sądowi

Okręgowemu

rozstrzygnięcie

zażaleniowego.

Uzasadnienie

o

kosztach

postępowania

W sprawie z wniosku W. i B. małżonków A., w miejsce których po śmierci

wnioskodawców wstąpili T. A., A. G., B.A. i B. G., z udziałem Gminy J. Sąd

Rejonowy postanowieniem z dnia 30 czerwca 2011 r. stwierdził, że W. i B. A. nabyli

na prawach małżeńskiej wspólności ustawowej przez zasiedzenie własność

nieruchomości położonej w J. oznaczonej jako działka nr 29, mapy 33 o pow.

0,1140 ha, objętej księgą wieczystą Kw nr […] prowadzoną przez Sąd Rejonowy,

w której jako właściciel wpisana jest Gmina J.

Na skutek apelacji uczestnika Gminy J., Sąd Okręgowy zaskarżonym

obecnie postanowieniem uchylił postanowienie Sądu Rejonowego i przekazał

sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania odwoławczego.

Sąd

Okręgowy

nie

podzielił

podniesionego

w

apelacji,

opartego

na podstawie z art. 379 pkt 5 k.p.c., zarzutu nieważności postępowania przed

Sądem

pierwszej

instancji,

który

skarżąca

uzasadniała

pozbawieniem

spadkobierców wcześniejszego właściciela nieruchomości W. K. możności obrony

swych praw, na skutek niewezwania ich do udziału w sprawie w charakterze

zainteresowanych. Uznał jednak, że stanowiło ono uchybienie procesowe, mające

wpływ na wynik sprawy uzasadniające uchylenie postanowienia Sądu Rejonowego,

który powinien usunąć je przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Sąd Okręgowy

uznał za uzasadniony

zarzut wadliwego ustalenia przez Sąd Rejonowy stanu

faktycznego sprawy w następstwie błędnej oceny dowodów. W wyrażonych w

uzasadnieniu swojego postanowienia wskazaniach co dalszego postępowaniach

stwierdził,

że

Sąd

ten

powinien

przeprowadzić

wnikliwe

i wyczerpujące

postępowanie dowodowe w szczególności dokonać szczegółowej analizy zeznań

przesłuchanych świadków i złożonych w sprawie dokumentów oraz dopuścić

wszelkie dowody, których potrzeba powołania wyniknie w toku postępowania,

niezbędnych do ustalenia charakteru posiadania spornej nieruchomości przez

wnioskodawców i dokonania prawidłowej oceny merytorycznej zasadności ich

żądania.

W zażaleniu na postanowienie Sądu Okręgowego wnioskodawcy zarzucili

naruszenie art. 510 § 1 i 2 k.p.c., art. 609 k.p.c. przez błędne zastosowanie

oraz art. 379 pkt 5 k.p.c. i art. 386 § 2 i § 4 k.p.c. przez uchylenie postanowienie

Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bez spełnienia

przesłanek umożliwiających takie orzeczenie. Podnieśli nadto ewentualne zarzuty

naruszenia art. 510 § 2 k.p.c. przez zaniechanie wezwania do udziału w sprawie

dalszych uczestników, których udział uznał Sąd Okręgowy za konieczny i art. 386

§ 6 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 i art. 233 § 1 k.p.c. przez udzielenie w zaskarżonym

wyroku niedopuszczalnych wytycznych i dokonanie oceny dowodów i stanu

faktycznego nie nadającej się do kontroli.

Wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ze względu na merytoryczny charakter postępowania apelacyjnego sąd

drugiej instancji nie może poprzestać na ustosunkowaniu się do zarzutów

skarżącego, lecz musi - niezależnie od ich treści - dokonać ponownych własnych

ustaleń, a następnie poddać je ocenie pod kątem prawa materialnego (uchwała

składu siedmiu sędziów SN – zasada prawna z dnia 23 marca 1999, III CZP 59/98,

OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124). W związku z tym sąd apelacyjny uwzględniając

apelację z zasady zmienia zaskarżone orzeczenie i orzeka co do istoty sprawy

(art. 386 § 1 k.p.c.). Zaskarżony apelacją wyrok sąd odwoławczy uchyla jedynie

w wypadkach wskazanych w ustawie. Poza przypadkami określonymi w art. 386 §

2 i 3 k.p.c. (nieważność postępowania, istnienie podstaw do odrzucenia pozwu

lub umorzenia postępowania), zgodnie z art. 386 § 4 k.p.c., może uchylić wyrok

i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez

sąd pierwszej instancji istoty sprawy, albo gdy wydanie wyroku wymaga

przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.

Przedmiotem kontroli orzeczenia kasatoryjnego sądu apelacyjnego (wyroku

albo postanowienia co do istoty sprawy w postanowieniu nieprocesowym),

zaskarżonego zażaleniem wniesionym na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c., która ma

charakter formalny, jest istnienie określonych w art. 386 § 4 przesłanek do jego

wydania. W razie uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy poddaje

także kontroli prawidłowość stwierdzenia nieważności postępowania przez sąd drugiej

instancji (postanowienia SN z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12 i z dnia

28 listopada 2012 r., III CZ 77/12 dotychczas niepublikowane). Zakres tej kontroli nie

obejmuje oceny wyrażonych w zaskarżonym orzeczeniu i nie mających związku

z przesłankami

uchylenia

orzeczenia

poglądów

merytorycznego

stanowiska

w

oraz

sprawie,

co do wykładni

popełnionych

prawa,

w postępowaniu

apelacyjnym uchybień procesowych, w tym także mających skutkować błędnym

ustaleniem przyjętej w niej podstawy faktycznej.

Z tych przyczyn nie mogą odnieść skutku sformułowane w zażaleniu

wnioskodawców i wykraczające poza ten zakres zarzuty sformułowane jako

ewentualne.

Trafnie natomiast zarzucają skarżący, że zaskarżone postanowienie wydane

zostało z obrazą art. 386 § 4 k.p.c. z uwagi na brak określonych w nim przesłanek

do uchylenia postanowienia Sądu Rejonowego.

Przesłanki takiej nie stanowi wskazane jako jego podstawa, stwierdzone przez

Sąd Okręgowy uchybienie przez Sąd pierwszej instancji obowiązkowi wezwania do

udziału w sprawie wszystkich zainteresowanych, co stanowi uchybienie procesowe

mogące mieć wpływ na wynik sprawy, lecz nie prowadzi do nieważności

postępowania (uchwała SN z dnia 20 kwietnia 2010 r., III CZP 112/09, OSNC 2010, nr

7-8, poz. 98). Usunięcie wytkniętych Sądowi Rejonowemu uchybień procesowych

w zakresie gromadzenia i oceny dowodów, które nie stanowią o nierozpoznaniu istoty

sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. (zob. wyrok SN z dnia 11 sierpnia 2010 r.,

I CSK 661/09, Lex nr 737251), nie wymaga przeprowadzenia postępowania

dowodowego w całości.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art.

3941 § 3 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c., a w zakresie kosztów postępowania na podstawie

art. 108 § 2 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c., orzekł jak

w sentencji.