IV CZ 160/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 160/11

POSTANOWIENIE

Dnia 10 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Handlowo - Usługowego

" L." Spółki z o.o. w B.

przeciwko K. P.

o uznanie umowy darowizny za bezskuteczną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 10 maja 2012 r.,

zażalenia strony powodowej

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie trzecim wyroku

Sądu Okręgowego

z dnia 29 września 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem zawartym w pkt. III wyroku Sądu Okręgowego z dnia 29

września 2011 r. odstąpiono od obciążenia pozwanego obowiązkiem zwrotu

powodowi kosztów postępowania apelacyjnego. W ocenie tego Sądu za

zasadnością zastosowania art. 102 k.p.c. przemawiała tak sytuacja majątkowa

pozwanego (k. 81 - 83), jak też powstałe wątpliwości prawne, przemawiające za

uznaniem, że zaistniał szczególny wypadek uzasadniający odstąpienie od zasady

odpowiedzialności za wynik sprawy na tym etapie postępowania.

Powód zaskarżył zażaleniem powyższe postanowienie i wniósł o jego

zmianę poprzez obciążenie pozwanego kosztami zastępstwa procesowego powoda

za drugą instancję.

Żalący twierdził, że strona pozwana jest bez wątpienia stroną przegraną,

ponieważ zmiana rozstrzygnięcia objęła tylko i wyłącznie kwestię, która nie była

nawet przedmiotem wniosku powoda, a wydana w tej kwestii uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt III CZP 19/11, publ. OSNC 2011,

nr 12, poz. 132, świadczy o oczywistości zagadnienia i braku większych

wątpliwości.

Nadto

żalący

wywodzi,

że

sytuacja

materialna

pozwanego

„nie wygląda na patową", a nie jest bez znaczenia wkład pracy i podjęte starania

poczynione przez pełnomocnika powoda na tym etapie postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może

nie obciążać kosztami strony przegrywającej. Przywołany przepis, realizujący

zasadę słuszności, stanowi wyjątek od ogólnej reguły obciążania stron kosztami

procesu, zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę jest zobowiązana zwrócić

przeciwnikowi, na jego żądanie, wszystkie koszty niezbędne do celowego

dochodzenia praw i celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.) (tzw. zasada

odpowiedzialności za wynik procesu).

Hipoteza przepisu art. 102 k.p.c., odwołująca się do występowania

„wypadków szczególnie uzasadnionych", co należy podkreślić, pozostawia sądowi

swobodę oceny, czy fakty związane z przebiegiem procesu, jak i dotyczące sytuacji

życiowej strony, stanowią podstawę do nieobciążania jej kosztami procesu

(por. postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07, niepubl,

postanowienia 11 lutego 2010 r., sygn. akt I CZ 111/09, niepubl.). Ze względu

jednak na fakt, że przepis art. 102 k.p.c. jest przepisem szczególnym w stosunku

do art. 98 § 1 k.p.c. w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się,

iż obowiązkiem

sądu

drugiej

instancji

jest

wskazanie

w

uzasadnieniu

rozstrzygnięcia, w przedmiocie nieobciążenia strony kosztami procesu, okoliczności

mających

w

jego

ocenie

stanowić

„wypadek

szczególnie

uzasadniony"

w rozumieniu art. 102 k.p.c. (por. postanowienie SN z dnia 10 grudnia 2009, III CZ

47/09, niepubl.). Brak bowiem przywołania w uzasadnieniu orzeczenia okoliczności

stanowiących, w ocenie Sądu drugiej instancji, podstawę do nieobciążania strony

kosztami postępowania (art. 102 k.p.c.) uniemożliwia Sądowi Najwyższemu

dokonanie kontroli takiego postanowienia w oparciu o przepis art. 394 1 § 1 pkt 2

k.p.c., a tym samym stanowi naruszenie dyspozycji art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art.

391 § 1 k.p.c.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy, odstępując na podstawie art. 102

k.p.c. od obciążania pozwanego kosztami procesu, przywołał w uzasadnieniu

wyroku z dnia 29 września 2011 roku okoliczności mające w jego ocenie

przemawiać za zasadnością przyjętego rozstrzygnięcia, czyniąc tym samym zadość

wskazanemu powyżej wymogowi formalnemu postanowienia rozstrzygającego w

tym przedmiocie.

Nie ma również podstaw, wbrew stanowisku żalącego, do zakwestionowania

przez Sąd Najwyższy merytorycznej zasadności wydanego przez Sąd drugiej

instancji rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Przytoczona bowiem w zażaleniu

argumentacja, negująca m.in. ustalenia Sądu Okręgowego w przedmiocie sytuacji

majątkowej pozwanego, nie została wsparta żadnymi dowodami mającymi

przemawiać za jej zasadnością i w istocie stanowi jedynie polemikę żalącego

z motywami przywołanymi w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 września 2011 roku

w odniesieniu do rozstrzygnięcia o kosztach procesu, niewystarczającą do uznania

za zasadny podniesionego w zażaleniu zarzutu naruszenia art. 102 k.p.c.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c.

w związku z art. 3941 k.p.c. postanowił jak w sentencji.