IV CZ 15/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 15/13

POSTANOWIENIE

Dnia 13 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSN Maria Szulc

w sprawie z powództwa K. G., W. L.

i K. G.

przeciwko A. G. i H. O. – G.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 marca 2013 r.,

zażalenia powodów

na wyrok Sądu Okręgowego w S.

z dnia 30 października 2012 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z dnia 16 lutego 2012 r. zasądził od

pozwanych A. G. i H. O.-G. na rzecz powodów K. G., W. L. i K.G., solidarnie kwotę

17.760 złotych z odsetkami z tytułu niewywiązania się pozwanych z zawartej

z powodami umowy najmu lokalu użytkowego położonego w S., zmuszenia

powodów do odstąpienia od umowy i odszkodowania w wysokości wydatków

poniesionych przez nich na modernizację i adaptację lokalu (14 760 złotych), koszty

przeprowadzki (1500 złotych) i stratę dochodu spowodowaną zmianą miejsca

prowadzenia handlu (1 500 złotych).

W apelacji wniesionej przez pozwanego A. G. zarzucone zostało wyrokowi

Sądu pierwszej instancji naruszenie art. 233 § 1 w związku z art. 328 § 2 k.p.c.,

wyrażające się w nienależytym rozważeniu i zupełnie dowolnej ocenie całokształtu

zebranego materiału dowodowego i poczynienie jednostronnie niekorzystnych dla

pozwanego ustaleń faktycznych w sprawie, które apelujący przykładowo przytoczył;

art. 217 § 3 k.p.c. poprzez bezpodstawne oddalenie wszystkich wniosków

dowodowych w zakresie opinii biegłych oraz zażądania dokumentacji finansowej co

do weryfikacji rzeczywistych strat powodów; art. 200 w związku z art. 201 k.p.c.

poprzez

nieuwzględnienie

wniosku

pozwanego

o przekazanie

sprawy

do

rozpoznania i rozstrzygnięcia Sądowi Gospodarczemu. Apelujący wniósł o zmianę

zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości ewentualnie o jego

uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w

S. - Sądowi Gospodarczemu.

W wyniku rozpoznania apelacji Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia

30 października 2012 r. uchylił wyrok Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania. Uznał za

konieczne ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości,

stwierdzając, że nie została rozpoznana istota sprawy. Nie podzielił też większości

ustaleń faktycznych i ocen materiału dowodowego poczynionych przez Sąd

pierwszej instancji. W szczególności chodziło o zastosowanie art. 37 k.r.op.

w sytuacji, gdy zastosowanie mogły mieć tylko przepisy art. 199 i nast. k.c., ze

względu na rozdzielność majątkową pozwanych. To skutkowało, zdaniem Sądu

Okręgowego nieważnością zawartej umowy najmu lokalu z powodami, co z kolei

uniemożliwiło zastosowanie odpowiedzialności z art. 471 k.c., a w grę mogły wejść

tylko inne reżimy odpowiedzialności odszkodowawczej, co wymaga dopiero

ustalenia. Ustalenia też wymaga wielkość odpowiedzialności pozwanego wobec

oddalenia powództwa względem H. O.-G., w odniesieniu do której wyrok się

uprawomocnił. Konieczne jest też przeprowadzenie dowodu z biegłego na

okoliczność wartości prac dokonanych w lokalu przez powodów i innych ich

wydatków oraz nieuzyskanych korzyści. Te braki w rozstrzygnięciu i uzasadnieniu

Sądu pierwszej instancji spowodowały, zdaniem Sądu Okręgowego nierozpoznanie

istoty sprawy, co przy potrzebie ponownego przeprowadzenia postępowania

dowodowego skłoniło do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania, za niezasadne wszakże uznając żądanie pozwanego, aby kierować

sprawę do rozpoznania przez Sąd Gospodarczy.

W zażaleniu na wyrok Sądu Okręgowego powodowie zarzucili naruszenie

przepisów postępowania, tj. art. 386 § 4 k.p.c. poprzez błędną wykładnię tego

przepisu i przyjęcie, że zachodzą przesłanki do jego zastosowania, wnosząc

o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do

ponownego rozpoznania z zasądzeniem od pozwanego na rzecz powodów

solidarnie kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Obowiązujący od dnia 3 maja 2012 r. nowy przepis wprowadzony do

kodeksu postępowania cywilnego - art. 3941 § 11 uprawnia do wniesienia zażalenia

do Sądu Najwyższego na wyrok sądu drugiej instancji uchylający wyrok sądu

pierwszej instancji i przekazujący sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania.

Uczynienie wyłomu w dotychczasowym systemie środków odwoławczych przez

wprowadzenie zażalenia od wyroku prowadzi do konieczności rozważenia

charakteru wnoszonego w tym trybie zażalenia oraz granic kognicji Sądu

Najwyższego co do jego rozpoznania.

Zgodnie z art. 386 § 4 k.p.c. sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony

wyrok (postanowienie co do istoty sprawy wydane w postępowaniu nieprocesowym)

i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji tylko

w razie nierozpoznania przez ten sąd istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku

wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. W niniejszej

sprawie Sąd Okręgowy uznał, że są spełnione obie te przesłanki i dlatego wydał

wyrok uchylający wyrok Sądu Rejonowego.

Rozważenia

więc

wymaga,

czy

orzeczenie

Sądu

drugiej

instancji

w okolicznościach sprawy było uzasadnione, przy czym Sąd Najwyższy nie ma

wypowiedzieć się co do samego przedmiotu rozpatrywanej sprawy w znaczeniu

materialnoprawnym. Istotą badania sprawy przez Sąd Najwyższy jest występowanie

podstaw procesowych do wydania przez sąd drugiej instancji w danym wypadku

wyroku kasatoryjnego, a nie wyroku reformatoryjnego. Zażalenie jako środek

zaskarżenia o charakterze procesowym nie może prowadzić do zastąpienia skargi

kasacyjnej, zwłaszcza w przypadkach, gdy ona nie przysługuje. Należy więc to

zażalenie rozumieć wąsko, mając na uwadze ograniczoną funkcję i charakter tego

środka zaskarżenia w pozostawionym co do istoty systemie środków zaskarżenia

w polskim procesie cywilnym (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

10 stycznia 2013 r., IV CZ 170/12). Z tych względów rozpoznając zażalenie

wniesione w trybie art. 3941 § 11 k.p.c. należy się skupić na argumentach zawartych

w uzasadnieniu

tego

zażalenia,

mających

przekonać

Sąd

Najwyższy

do

wystąpienia naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. i tylko spełnienie przesłanek tego

przepisu ma znaczenie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada

2012, IV CZ 147/12, z dnia 19 grudnia 2012 r., II CZ 141/12).

Mają rację powodowie, że w warunkach prawnych apelacji pełnej, sąd drugiej

instancji jest sądem rozpoznającym powtórnie całą sprawę, dokonuje więc

własnych ustaleń i może przeprowadzić potrzebne dowody. W tym miejscu powołać

można stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w orzeczeniu z dnia 23 marca

2012 r. w sprawie PK 278/11, w której stwierdzono, że sąd drugiej instancji nie

może poprzestać na zbadaniu zarzutów apelacyjnych, tylko poczynić własne

ustalenia i samodzielnie ocenić je z punktu widzenia prawa materialnego. Jednakże

nie może to prowadzić do sytuacji, że postępowanie dowodowe na tyle zmienia

obraz stanu faktycznego i - jak w niniejszej sprawie - zmianę materialnej podstawy

powództwa,

iż

prawomocne

rozstrzygnięcie

sądu

drugiej

instancji

jest

w rzeczywistości pierwszym rozstrzygnięciem sprawy w sposób, z jakim strona nie

zgadza się, ale od jakiego nie przysługuje już jej żaden środek zaskarżenia.

Nie takie skutki leżą u podstaw kontroli zasadności skorzystania przez sąd drugiej

instancji z art. 386 § 4 k.p.c. Chodziło poprzez wprowadzenie zażalenia na

podstawie art. 3841 § 11 k.p.c., żeby nie przedłużać postępowania i nie uchylać

orzeczeń sądów pierwszej instancji, gdy wystarczyło tylko uzupełnić postępowanie

dowodowe, albo przyjmując ustalony stan faktyczny i dokonaną ocenę dowodów

inaczej ocenić stronę prawną sprawy.

W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy wskazał w uzasadnieniu, że nie podziela

większości ustaleń faktycznych i oceny materiału dowodowego poczynionych przez

Sąd pierwszej instancji. Następnie szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko,

wskazując, co i dlaczego należy uczynić ponownie rozpoznając sprawę. Wykazał

przy tym nierozpoznanie istoty sprawy, co należy ustrojowo do sądu pierwszej

instancji, po to aby zachować kontrolną funkcję sądu drugo-instancyjnego.

Konstytucyjnie zagwarantowana dwuinstancyjność postępowania sądowego nie

byłaby zachowana, gdyby uzupełniając tylko postępowanie dowodowe, co akurat w

rozpoznawanej sprawie było możliwe, rozstrzygać w drugiej instancji o istocie

sprawy.

Wprawdzie

trafnie

są

przytaczane

w

skardze

orzeczenia

Sądu

Najwyższego wskazujące na niezasadność w podanych w nich okolicznościach

zastosowania art. 386 § 4 k.p.c., ale nie znajdują one potwierdzenia w niniejszej

sprawie, prawidłowo rozstrzygniętej w zaskarżonym wyroku przez powołanie art.

386 § 4 k.p.c.

Mając to na uwadze należało na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941

§ 3 k.p.c. oddalić zażalenie.

db