IV CZ 147/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 147/12

POSTANOWIENIE

Dnia 7 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Anna Kozłowska

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Obrotu Surowcami Wtórnymi "D." Spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością

przeciwko "M." Spółce Akcyjnej

o wydanie

oraz z powództwa H. C. - Fabryki Silników Agregatowych i Trakcyjnych Spółki z

ograniczoną odpowiedzialnością

przeciwko "M." Spółce Akcyjnej i Przedsiębiorstwu Obrotu Surowcami Wtórnymi

"D." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

o wydanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 7 listopada 2012 r.,

zażalenia Przedsiębiorstwa Obrotu Surowcami Wtórnymi "D." Spółki

ograniczoną odpowiedzialnością

na wyrok Sądu Apelacyjnego

z dnia 28 maja 2012 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

z

Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w B. po rozpoznaniu

sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Obrotu Surowcami Wtórnymi „D.” sp. z o.o.

przeciwko „M.” S.A. o wydanie oraz z interwencji głównej H. C. - Fabryki Silników

Agregatowych i Trakcyjnych sp. z o.o. przeciwko obu wymienionym o wydanie

uwzględnił powództwo „D.” sp. z o.o. i nakazał „M.” S.A. wydanie bliżej opisanych w

wyroku skrzyń formierskich oraz oddalił powództwo interwencyjne.

Każdy z podmiotów biorących udział w tym postępowaniu uważał się za

właściciela ruchomości będących przedmiotem żądania pozwu i

interwencyjnego.

pozwu

Spółka „D.” twierdziła, że nabyła ich własność na podstawie

umowy sprzedaży zawartej w dniu 21 kwietnia 2009 r. z Odlewnią Żeliwa „Z.” sp. z

o.o. oraz na podstawie prawomocnego postanowienia sędziego komisarza z dnia

30 czerwca 2010 r., którym postanowił on wyłączyć na jej rzecz te ruchomości z

masy upadłości Odlewni Żeliwa „Z”. Powód interwencyjny wywodził swoje prawo

własności ruchomości z zawartej w dniu 2 marca 2009 r. z Odlewnią Żeliwa „Z.”

umowy pożyczki, w której tytułem zabezpieczenia zwrotu pożyczki spółka „Z.”

przewłaszczyła na jego rzecz sporne obecnie ruchomości; wobec niespłacenia

pożyczki stały się one własnością pożyczkodawcy. Pozwana w obu sprawach

spółka „M.” twierdziła, że sporne ruchomości jeszcze przed powstaniem Odlewni

Żeliwa „Z.” stanowiły jej własność, której nigdy nie utraciła, w szczególności nie

przeniosła ich na rzecz spółki „Z.”, w związku z czym wszystkie rozporządzenia

tymi ruchomościami przez inne niż ona podmioty były nieskuteczne.

Sąd Okręgowy uznał, że na mocy art. 365 § 1 k.p.c. jest związany

postanowieniem sędziego komisarza o wyłączeniu ruchomości z masy upadłości

spółki „Z.” na rzecz spółki „D.” i nie może oceniać, czy pozwana „M.” utraciła ich

własność na rzecz upadłej spółki, ani czy interwenientowi głównemu przysługuje

własność z tytułu umowy przewłaszczenia. W ocenie tego Sądu, postanowienie

sędziego komisarza

rozstrzygnęło ze skutkiem dla innych postępowań, że

powodowa spółka wykazała skutecznie swoje prawo własności. Z tego względu nie

badał żądań interwenienta głównego ani zarzutów pozwanej spółki „M.” i nie

przeprowadził zgłoszonych przez nich dowodów.

Sąd Apelacyjny, uwzględniwszy apelacje interwenienta głównego i pozwanej

spółki „M.” wyrokiem z dnia 28 maja 2012 r. uchylił w całości wyrok Sądu pierwszej

instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny nie podzielił poglądu o rozszerzonej prawomocności orzeczenia

sędziego komisarza i wykluczył przypisanie mu skutków materialnoprawnych

w stosunku do innych, poza upadłym i żądającym wyłączenia, osób, których prawa

nie były przedmiotem tego rozstrzygnięcia. Skutkiem przyjęcia przez Sąd Okręgowy

innego założenia było zaniechanie zbadania zarzutów merytorycznych pozwanego

z pozwu głównego oraz interwenienta głównego. Pominięcie merytorycznych

twierdzeń i zarzutów stron oraz oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na przesłankach

o formalnym charakterze stanowiło nierozpoznanie istoty sprawy i uzasadniało

uchylenie wyroku na podstawie art. 386 § 4 k.p.c.

Zażalenie na wyrok Sądu Apelacyjnego wniosła spółka „D”.

Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 72 i 73 ustawy

z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, naruszenie przepisów

postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy – art. 365 § 1 k.p.c. oraz

naruszenie zasady lex specialis derogat legi generali przez zastosowanie

przepisów Kodeksu cywilnego zamiast przepisów ustawy Prawo upadłościowe

i naprawcze.

W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie obu

apelacji.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c., obowiązującym od dnia 3 maja 2012 r. na

podstawie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381),

w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji

i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przysługuje zażalenie do Sądu

Najwyższego. Spośród licznych wątpliwości związanych w wprowadzeniem do

postępowania cywilnego środka prawnego obcego dotychczasowemu systemowi

środków odwoławczych, na pierwszy plan wysuwa się pytanie o charakter tego

zażalenia oraz o granice kognicji Sądu Najwyższego przy jego rozpoznawaniu.

Uchylenie wyroku

w postępowaniu

(postanowienia orzekającego co do istoty sprawy

nieprocesowym)

połączone

z

przekazaniem

sprawy

do

ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji przewiduje art. 386 § 2 i § 4

k.p.c. Orzeczenie kasatoryjne może zostać wydane w razie stwierdzenia

nieważności

postępowania

przed

sądem

pierwszej

instancji

i

zniesienia

postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością, nierozpoznania istoty sprawy

przez sąd pierwszej instancji oraz

wtedy, gdy wydanie wyroku wymaga

przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.

Zażalenie na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji ma służyć

skontrolowaniu,

czy zostało ono prawidłowo oparte na jednej z wymienionych

przesłanek, tj. czy powołana przez sąd przyczyna uchylenia odpowiada podstawie

ustawowej. Przedmiotem badania Sądu Najwyższego jest istnienie formalnych,

procesowych podstaw wydania przez sąd odwoławczy wyroku kasatoryjnego, a nie

reformatoryjnego. Środek odwoławczy unormowany w art. 394 1 §11 k.p.c., przy

całej swojej specyfice, pozostaje zażaleniem, więc środkiem przy użyciu którego

rozstrzygane są kwestie procesowe, a nie materialnoprawne.

Kontrolę o tak określonych granicach należy wyraźnie oddzielić nie tylko od

oceny zasadności pozwu (wniosku) i apelacji, ale także od merytorycznego badania

stanowiska prawnego sądu drugiej instancji. Zażalenie przewidziane w art. 394 1

§ 11 k.p.c. nie jest środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej

podstawy wyroku. Dopuszczenie takiej kontroli oznaczałoby przyzwolenie, by

zażalenie to stanowiło substytut skargi kasacyjnej, a więc środka prawnego

zasadniczo innej rangi, sformalizowanego i mającego szansę rozpoznania przez

Sąd Najwyższy tylko w wypadku spełnienia określonych przesłanek; mogłoby także

prowadzić do obchodzenia przepisów o skardze kasacyjnej. Ograniczona funkcja

oraz charakter zażalenia opartego na art. 3941 § 11 k.p.c., a także potrzeba

usytuowania go w systemie środków odwoławczych i zaskarżenia z jak

najmniejszym uszczerbkiem dla spójności systemu, przemawiają za wąskim

określeniem granic kognicji rozpoznającego je Sądu Najwyższego.

Zażalenie jest skierowane przeciwko uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy

do ponownego rozpoznania, a więc ocenie może być poddany jedynie ewentualny

błąd sądu odwoławczego przy kwalifikowaniu określonej sytuacji procesowej jako

odpowiadającej powołanej podstawie orzeczenia kasatoryjnego.

Jeżeli wyrok został uchylony z powodu nierozpoznania przez sąd pierwszej

instancji istoty sprawy, to rolą Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym

jest zbadanie, czy sąd odwoławczy prawidłowo rozumiał to pojęcie oraz czy jego

merytoryczne stanowisko w sprawie uzasadniało taką ocenę postępowania sądu

pierwszej instancji. Poza zakresem kontroli pozostaje prawidłowość stanowiska

prawnego sądu odwoławczego co do meritum.

W związku z tak określoną funkcją Sądu Najwyższego zażalenie powinno

skupiać się na argumentach prawnych mających przekonać o naruszeniu art. 386

§ 4 k.p.c., a nie na kwestionowaniu merytorycznych podstaw orzeczenia.

W sprawie niniejszej nie tylko ewidentnie wadliwy wniosek (o uchylenie wyroku

i oddalenie apelacji), ale także uzasadnienie zażalenia świadczą o błędnym

zrozumieniu charakteru środka przewidzianego w art. 3941 § 11 k.p.c.

Skuteczne zakwestionowanie zaskarżonego wyroku wymagałoby wykazania,

w drodze argumentów prawnych, że doszło do naruszenia

art. 386 § 4 k.p.c.

Uzasadnienie zażalenia, mające stanowić korelat zarzutów apelacyjnych, zarzutu

takiego nie zawiera. Z tego względu należy poprzestać na stwierdzeniu, że

zaniechanie zbadania i wyjaśnienia przez Sąd pierwszej instancji merytorycznej

podstawy roszczeń powoda interwencyjnego, jak również merytorycznych zarzutów

pozwanego, w oparciu o przesłankę formalną (przyjęcie wiążącego charakteru

określonego orzeczenia), którą zakwestionował Sąd odwoławczy, odpowiadało

sytuacji ujętej w art. 386 § 4 k.p.c. jako „nierozpoznanie istoty sprawy”, a więc

uprawnione było uznanie jej przez Sąd Apelacyjny za podstawę uchylenia wyroku

i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł wyłącznie zarzuty odnoszące

się do wykładni i zastosowania przepisów przez Sąd Apelacyjny w ramach

przeprowadzonej przezeń merytorycznej oceny zasadności powództwa i apelacji.

Rozpoznanie

i

ocena

tych

zarzutów

w

toku

obecnego

postępowania

zażaleniowego, do czego wprost zmierza skarżący, stanowiłoby w istocie

rozstrzygnięcie

merytoryczne,

które

jest

zastrzeżone

dla

postępowania

kasacyjnego. Jak już wyżej wskazano, kontrola w takim zakresie wykraczałaby

poza granice kognicji Sądu Najwyższego w tym postępowaniu.

Z omówionych względów Sąd Najwyższy oddalił zażalenie na podstawie art.

3941 § 3 w zw. z art.39814 k.p.c.

db