IV CZ 141/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 141/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Anna Owczarek (sprawozdawca)

ze skargi pozwanego

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem

Sądu Okręgowego

z dnia 21 czerwca 2010 r.,

oraz wyrokiem Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 lutego 2011 r.,

w sprawie z powództwa J. K.

przeciwko J. B.

o ochronę dóbr osobistych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 grudnia 2012 r.,

zażalenia pozwanego

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 czerwca 2012 r.,

uchyla

zaskarżone

w

zakresie

i

pozostawia

postanowienie,

związanym

z

znosi

postępowanie

tego

postanowienia

kosztach

postępowania

wydaniem

rozstrzygnięcie

o

zażaleniowego Sądowi Apelacyjnemu.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 13 czerwca 2012 r. odrzucił skargę J.

B. o wznowienie postępowania w sprawie z powództwa J. K. przeciwko J. B. o

ochronę

dóbr

osobistych

zakończonego

prawomocnym

wyrokiem

Sądu

Okręgowego z dnia 21 czerwca 2010r. , od którego Sąd Apelacyjny oddalił apelację

wyrokiem z dnia 24 lutego 2011 r. Sąd wskazał, że już z uzasadnienia skargi

opartej na podstawie restytucyjnej z art. 403 § 2 k.p.c. wynika, że ona nie zachodzi i

skarga nie jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia, zatem na mocy art.

410 § 1 k.p.c. podlega odrzuceniu.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pozwany J. B., zarzucając

m.in. naruszenie przepisów art. 410 § 1 k.p.c. w zw. z art. 403 § 2 i 3 k.p.c. poprzez

przyjęcie, iż okoliczności faktyczne i środki dowodowe wskazane przez niego w

skardze nie stanowią podstawy do wznowienia postępowania. Dodatkowo zarzucił

naruszenie art. 401 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 413 k.p.c., art. 49 k.p.c., art. 379 pkt 4 i

5 k.p.c. w zw. z art. 378 § 1 , 382 , 386 § 2 k.p.c. w zw. z art. 406 k.p.c. skutkujące

nieważnością postępowania na skutek wydania orzeczenia przez sąd, w składzie

którego było dwóch sędziów podlegających wyłączeniu z mocy ustawy.

Sąd Najwyższy zważył:

Zaskarżone orzeczenie Sądu Apelacyjnego wydane zostało w składzie

trzech sędziów zawodowych: SSA M. D., SSA X.X., SSA Y.Y. Objęty skargą o

wznowienie wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 24 lutego 2011 r. w przedmiocie

oddalenia apelacji pozwanego zapadł w składzie trzech sędziów zawodowych: SSA

B. D., SSA X.X., SSA Y.Y.

Zgodnie z art. 48 § 3 k.p.c. sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia

objętego skargą o wznowienie nie może orzekać co do tej skargi. Art. 413 k.p.c.

stanowi, że sędzia, którego udziału lub zachowania się w procesie poprzednim

dotyczy skarga wyłączony jest od orzekania w postępowaniu ze skargi

o wznowienie. Przepisy art. 48 i art. 413 k.p.c. mają charakter gwarancyjny

i określają w sposób wyczerpujący sytuacje, gdy sędzia jest wyłączony z mocy

ustawy od orzekania w sprawie. Podkreśla się, że ich celem jest realizacja zasady

sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez niezależny i bezstronny sąd, przyjętej

w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (por. uzasadnienie wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2006 r., SK 42/04, OTK -A 2006,

nr 9, poz. 125). Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 lipca

2004 r. (SK 19/02, OTK-A 2004, nr 7, poz. 67), dokonując oceny konstytucyjności

art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. stwierdził, że ratio legis tego przepisu i podobnych rozwiązań

sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować

w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu

sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy. Trybunał podkreślił, że nakaz

zachowania zewnętrznych znamion niezawisłości dowodzi, że ważne jest nie tylko,

by sędzia orzekający w sprawie zachowywał się zawsze rzeczywiście zgodnie ze

standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej

zachowanie sędziego odpowiadało takim standardom, a reguły wyłączenia

sędziego służą budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości.

Instytucja wyłączenia sędziego w równej mierze ma na celu zapewnienie realnej

bezstronności sądu, jak i umacnianie autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez

usuwanie choćby pozorów braku bezstronności.

W judykaturze podkreśla się, że realizacja tych zasad przemawia za

szerokim rozumieniem podstaw wyłączenia sędziego wynikających z art. 48 § 3

i art. 413 k.p.c. (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia

2007 r., II CSK 536/06, nie publ., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2

sierpnia 2011 r., II UO 2/11, nie publ.). Pierwszy z tych przepisów dotyczy

sędziego, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie,

zatem zasiadał w składzie sądu, przed którym odbyła się rozprawa poprzedzająca

bezpośrednio wydanie wyroku, uczestniczył w naradzie i został wymieniony

w sentencji wyroku. Jeśli przy tym orzeczenie zapadło w sprawie prowadzonej

w kilku instancjach, od rozpoznawania skargi o wznowienie wyłączeni są wszyscy

sędziowie orzekający w sprawie, w której zapadło orzeczenie objęte taką skargą,

w jakiejkolwiek instancji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia

2007 r., I CZ 87/07, OSNC - ZD 2008, nr 3, poz. 68, postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2007 r., II CSK 536/06, nie publ.). Zgodnie z art.

413 k.p.c. wyłączony jest sędzia, którego udziału lub zachowania się w procesie

poprzednim dotyczy skarga. Rozbieżność hipotez wskazanych norm wskazuje, że

sędzią tym nie musi być sędzia, który następnie brał udział w wydaniu orzeczenia

objętego skargą. Na podstawie art. 48 § 3 k.p.c. sędzia jest wyłączony od orzekania

co do skargi o wznowienie postępowania, zaś w myśl art. 413 k.p.c. wyłączony jest

od orzekania w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania. Różnica

powyższych sformułowań nie ma istotnego znaczenia. W orzecznictwie podkreśla

się, że brak uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, że zakres wyłączenia sędziego

w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania ogranicza się do wydania

orzeczenia odnoszącego się wprost do skargi lub wydawania innych orzeczeń

w toku wznowionego postępowania. Należy przyjąć, że wyłączenie dotyczy całego

toku postępowania, aż do prawomocnego zakończenia sprawy i obejmuje

wszystkie czynności wchodzące w zakres badania dopuszczalności wznowienia

oraz rozpoznania skargi (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego

2007 r., IV CSK 9/07, z dnia 26 kwietnia 2007 r., II CSK 536/06, z dnia 3 lutego

2009 r., I PK 161/08).

Udział sędziego wyłączonego z mocy ustawy w postępowaniu ze skargi

o wznowienie postępowania powoduje nieważność tego postępowania, którą sąd

drugiej instancji bierze pod uwagę z urzędu w granicach zaskarżenia (art. 379 pkt 4

k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c.). Konsekwentnie sąd uchyla

zaskarżone orzeczenie, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością

i przekazuje sprawę sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (art. 386 § 2

k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c.). Zakres zniesienia postępowania

ściśle związany jest z przyczyną nieważności. W sytuacji zaś, gdy sędzia

wyłączony z mocy ustawy brał udział jedynie w wydaniu orzeczenia zapadłego na

posiedzeniu niejawnym, ograniczonego do badania przesłanek formalnych, sąd

drugiej instancji znosi postępowanie w zakresie związanym z wydaniem tego

orzeczenia. W przedmiotowym postępowaniu zażaleniowym Sąd Najwyższy jest

sądem drugiej instancji (art. 3941 §

2 k.p.c.) – por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 20 czerwca 2008r., IV CZ 36/08, nie publ.. W związku ze

stwierdzoną tożsamością podmiotową dwóch członków składu orzekającego Sądu

Apelacyjnego

przy

wydaniu

orzeczeń

w

sprawie,

której

dotyczy

skarga

o wznowienie i w sprawie ze skargi o wznowienie, doszło do rozpoznania sprawy

z udziałem dwóch sędziów wyłączonych z mocy ustawy, tj. art. 48 § 3 k.p.c.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy na podstawie art. 386 § 2 w zw. z art.

3941 § 3 i art. 39821 k.p.c. oraz, w odniesieniu do kosztów postępowania

zażaleniowego, art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c. orzekł jak

w postanowieniu.

Odnoszenie się do dalej idących zarzutów i podstaw zażalenia – wobec

wydania orzeczenia kasatoryjnego - jest zbędne i niecelowe.