IV CZ 14/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 14/09

POSTANOWIENIE

Dnia 26 lutego 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Zbigniew Strus (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Urzędu Skarbowego w B.

przy uczestnictwie M.M.

o wpis hipoteki przymusowej w księdze wieczystej Kw […],

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 26 lutego 2009 r.,

zażalenia uczestnika postępowania M.M.

na postanowienie Sądu Okręgowego w S.

z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt [...],

odrzuca zażalenie

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w S. zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 lipca 2008 r.

sygn. akt [...] odrzucił zażalenie M.M. na zarządzenie Przewodniczącego Sądu

Rejonowego w B. w przedmiocie sprostowania zawiadomienia o dokonanym w dniu

19 grudnia 2007 r. wpisie hipoteki przymusowej w księdze wieczystej Kw [...]. W

zawiadomieniu o wpisie hipoteki doręczonym M.M. błędnie stwierdzono, że w dziale

drugim tej księgi wieczystej jako właściciel lokalu użytkowego wpisana jest W.M.,

gdy w rzeczywistości wpisany był M.M.. Sąd Okręgowy w uzasadnieniu swego

postanowienia stwierdził, że zawiadomienie o wpisie nie jest orzeczeniem sądu i

nie

stosuje

się

przepisów

o

sprostowaniu

orzeczeń,

jednak

„skutkiem

nieprawidłowego odzwierciedlenia treści wpisu w zawiadomieniu jest konieczność

jego doręczenia w formie zawierającej już prawidłowy wpis, a termin do wniesienie

apelacji biegnie

dla zainteresowanego

od chwili doręczenia pełnego,

prawidłowego zawiadomienia, odzwierciedlającego dokonany wpis”. Konkludując,

Sąd Okręgowy – sprzecznie z treścią postanowienia - uznał, że zażalenie M.M.,

jako niezasadne, podlegało oddaleniu na podstawie art. 397 k.p.c., w zw. z art. 373

k.p.c. i art. 6261 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

M.M. zaskarżył to postanowienie zażaleniem do Sądu Najwyższego. Żalący

się formułując środek odwoławczy na wzór skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie

wymienionych przepisów przez błędne odrzucenie

zażalenia. Ponadto podniósł

zarzut wydania zarządzenia w przedmiocie sprostowania zamiast postanowienia,

do czego, jak twierdził, istniała w ustawie podstawa (art. 350 § 1, art. 394 § 1 pkt 8

k.p.c.) domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy

Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania

oraz zasądzenia na rzecz

żalącego się kosztów postępowania. Wywodził, że zarządzenie o sprostowaniu

zawiadomienia zmieniało w istotny sposób (merytorycznie) orzeczenie w postaci

wpisu. Niedopuszczalność sprostowania fragmentu zawiadomienia uznawał za

zmianę merytorycznej treści orzeczenia i wskazywał, że w wyniku sporządzenia

nieprawidłowego zawiadomienia o wpisie M.M. został

pobawiony możliwości

obrony swych praw, gdyż nie wniósł apelacji od wpisu hipoteki przymusowej

kaucyjnej. Sąd Okręgowy przedstawił to zażalenie Sądowi Najwyższemu, który

zważył co następuje:

Dopuszczalność zażalenia do Sądu najwyższego uregulowana została

odrębnie w art. 394 1 § 1 i 2 k.p.c. Ponieważ przedmiotem wątpliwości nie jest

dopuszczalność skargi kasacyjnej albo skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia, przepisem usprawiedliwiającym wniesienie

zażalenie do Sądu Najwyższego mógł być tylko art. 394 1 § 2 k.p.c., w którym

dopuszczono je wyłącznie na postanowienia sądu drugiej instancji kończące

postępowanie w sprawie, wydane w sprawach, w których przysługuje skarga

kasacyjna ale z tego zakresu wyłączono ponadto postanowienia, o których mowa

w art. 3981, tj. zaskarżane skargą kasacyjną, a także postanowienia wydane

w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.

Zaskarżone do Sądu postanowienie odpowiada przesłankom wyłączającym

obydwu stopni.

Po pierwsze, nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie,

a po drugie zostało wydane w wyniku rozpoznania zażalenie na postanowienie

sądu pierwszej instancji. Jeśli chodzi o postanowienia kończące postępowanie

w sprawie, w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że w postępowaniu

nieprocesowym są nimi postanowienia zamykające drogę do wydania orzeczenia

sądu danej instancji, rozstrzygającego istotę sprawy postanowieniem, a ponadto

postanowienia, które kończą sprawę jako pewną całość poddaną pod osąd, a więc

dotyczące

całości

sprawy,

będące

ostatnimi

orzeczeniami

wydanymi

w postępowaniu (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

24 listopada 1998 r. III CZP 44/98, OSNC 1999/5/87). W uzasadnieniu tej uchwały

zwrócono uwagę, iż wszystkie pozostałe postanowienia są postanowieniami nie

kończącymi postępowania w sprawie; kończą one bowiem jedynie pewien fragment

sprawy, ale nie sprawę, przy czym do ich wydania przez sąd drugiej instancji może

dojść również w postępowaniu zażaleniowym. Jako przykład postanowień

niekończących

postępowania

wydanych

w

takim

postępowaniu

wskazano

postanowienia wymienione w części enumeratywnej art. 394 § 1 k.p.c., w tym

również postanowienie w przedmiocie sprostowania orzeczenia. Inny wypadek

kwalifikowania postanowienia jako niekończącego postępowania zawiera uchwała

z dnia 6 października 2000 r. III CZP 31/00, OSNC 2001/2/22, w której uznano, że

postanowienie sądu drugiej instancji oddalające zażalenie na postanowienie

o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do zgłoszenia żądania sporządzenia

uzasadnienia

orzeczenia,

nie

jest

orzeczeniem

kończącym

postępowanie

w sprawie także wówczas, gdy wniosek ten został złożony po upływie terminu do

wniesienia apelacji.

W glosie do tej uchwały wskazano jako kryterium podziału funkcję

zamykającą drogę do wydania orzeczenia merytorycznego, rozstrzygającego

o istocie sprawy.

W rozpoznawanej sprawie zarządzenie o sprostowaniu oczywistej omyłki

w zawiadomieniu, a w dalszym postępowaniu odrzucenie zażalenia na to

zarządzenie nie zamykało drogi do rozstrzygnięcia co do istoty, którym był wpis

hipoteki.

Kryterium dopuszczalności zażalenia do Sądu Najwyższego stanowi

również rodzaj środka odwoławczego rozpoznawanego przez sąd drugiej instancji.

Przyjęty w procesie cywilnym model postępowania dwuinstancyjnego zawiera

wyjątki dopuszczające np. ponowne rozpoznawanie sprawy przez Sąd Najwyższy

wskutek skargi kasacyjnej. Nadzwyczajny charakter tego środka, ograniczający

kognicje Sądu kasacyjnego do rozpoznania skargi, w zasadzie w granicach jej

podstaw

sprzeciwia

się

wykładni,

która

pozwalałaby

odejść

od

modelu

dwuinstancyjnego w wypadku zażaleń, przez dopuszczenie zażalenia na

postanowienie sądu drugiej instancji wydane po rozpoznaniu zażalenia.

Ograniczenie to uniemożliwia ponowną merytoryczną ocenę zarządzenia

przewodniczącego Sądu Rejonowego w B.

z 6 marca 2008 r.,

prostującego

zawiadomienie o wpisie dokonanym w dniu 19 grudnia 2007 r. w dziale IV księgi

wieczystej nr [...] pod nrem bieżącym [...]/ hipoteki przymusowej kaucyjnej do kwoty

70 000 zł, przez pominięcie W.M. w części przedstawiającej wpis oraz osoby

uczestników i

pozostawienie jako uczestników jedynie wnioskodawcę i M.M.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy zażalenie uczestnika odrzucił na podstawie

art. 373 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 2 i 3 k.p.c.