IV CZ 14/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 14/08

POSTANOWIENIE

Dnia 14 marca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

ze skargi powoda o wznowienie postępowania w sprawie I ACa (…) Sądu Apelacyjnego

z powództwa S. B.

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie X. i Gminie P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 marca 2008 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 24 maja 2007 r., sygn. akt I ACa (…),

1. oddala zażalenie;

2. przyznaje adwokatowi I. G. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego kwotę

1.800 (jeden tysiąc osiemset) złotych wraz z 22% podatku VAT tytułem

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w

postępowaniu przed Sądem Najwyższym;

3. nie obciąża powoda kosztami postępowania przed Sądem Najwyższym.

Uzasadnienie

Powód S. B. żądał wznowienia postępowania w sprawie I C (…) Sądu

Okręgowego w B. na podstawie art. 401 pkt 2 k.p.c. i 403 § 1 pkt 2 k.p.c., twierdząc, że

został pozbawiony możliwości obrony swych praw przed sądem oraz że wyrok w

rzeczonej sprawie został wydany za pomocą przestępstwa. W uzasadnieniu skargi

powód wskazał, że przyczyny niemożności obrony praw wynikają z treści pisma

Parlamentu Europejskiego z dnia 10 października 2005 r., które otrzymał w dniu 21

listopada 2005 r. Zdaniem skarżącego, świadczą o niej również informacje ujawnione

przez stację (...) w dniu 23 marca 2007 r. pochodzące od byłego Marszałka Sejmu i

Premiera RP, który objawił prawdziwe oblicze władzy kształtującej życie, publiczne, a z

których wynika m.in., że wymiar sprawiedliwości działał pod presją polityczną. Zdaniem

skarżącego, powyższe dowody świadczą także o naruszaniu prawa przez sąd

rozpoznający jego sprawę. Skarżący wskazał także, iż o podstawach wznowienia

dowiedział się z dniem otrzymania pisma z Parlamentu Europejskiego oraz w dniu

uzyskania informacji z mediów, a tym samym zachował termin do wniesienia skargi.

Skarżący wskazał również, że Sąd Apelacyjny z naruszeniem przepisów o kosztach

sądowych wezwał go do uiszczenia opłaty od apelacji, przez co działał na jego szkodę.

Postanowieniem z dnia 24 maja 2007 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę powoda

o wznowienie postępowania. W uzasadnieniu podkreślił, że powód w skardze powołuje

wprawdzie podstawy wznowienia określone w art. 401 pkt 2 k.p.c. i 403 § 1 pkt 2 k.p.c.,

jednak nie wskazuje żadnych okoliczności, które świadczyłyby o ich rzeczywistym

istnieniu. Podstawa wznowienia postępowania opisana w art. 401 pkt 2 k.p.c.,

polegająca na pozbawieniu strony możliwości obrony swych praw przed sądem w

wyniku naruszenia przepisów prawa, zachodzi, gdy strona na skutek wadliwości

czynności procesowych Sądu lub strony przeciwnej nie mogła brać i nie brała udziału w

postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutki tych nieprawidłowości nie mogły być

usunięte na następnych rozprawach przed wydaniem w danej instancji wyroku. Sąd

Apelacyjny uznał, że samo wezwanie powoda przez Sąd do uiszczenia wpisu od

apelacji, choćby nieprawidłowe, nie świadczy o pozbawieniu możliwości obrony jego

praw, skoro na skutek wniosku powoda w tym zakresie został on zwolniony od tych

kosztów. Skuteczność badanego zarzutu zależy od wskazania konkretnych czynności

niezgodnych z prawem w konkretnej sprawie oraz sprecyzowania, w jaki sposób

wadliwie działania uniemożliwiły stronie podjęcie obrony jej praw. Sąd Apelacyjny

stwierdził, wbrew odmiennemu stanowisku skarżącego, że omawianej przesłanki nie

sposób wywieść z ogólnej informacji o niedomaganiach wymiaru sprawiedliwości

zawartych w przedłożonym wraz ze skargą piśmie Parlamentu Europejskiego, w którym

wskazuje się m. in. na konieczność podjęcia wysiłków w celu wdrożenia przepisów

dotyczących korupcji w sądownictwie, ani też z komentarza jednego z polityków o

podobnym charakterze wskazującego na naruszanie przez władzę państwową zasady

niezawisłości sędziowskiej, bowiem nie znajdują one bezpośredniego odniesienia do

zaskarżonego postępowania. Z tych samych względów wskazane okoliczności nie mogą

również świadczyć o istnieniu podstawy wznowienia postępowania określonej w art. 403

§ 1 pkt 2 k.p.c., na podstawie którego wzruszenie prawomocnego wyroku może nastąpić

w wypadku, gdy został on uzyskany za pomocą przestępstwa. Wprawdzie działania

korupcyjne czy też działania mające na celu wywarcie wpływu na czynności urzędowe

sądu wypełniają przesłanki przestępstw stypizowanych w kodeksie karnym, a zatem ich

wystąpienie co do zasady może stanowić podstawę wznowienia postępowania, to

jednak powód, oprócz wyżej wskazanych ogólnych twierdzeń o sytuacji sądownictwa w

kraju, nie powołuje żadnych okoliczności, z których wynikałoby, że opisane czyny miały

miejsce w sprawie objętej skargą. Istotne jest przy tym, że zgodnie z art. 404 k.p.c. z

powodu przestępstwa można żądać wznowienia jedynie wówczas, gdy czyn został

ustalony prawomocnym wyrokiem skazującym, chyba że postępowanie karne nie może

być wszczęte lub że zostało umorzone z innych przyczyn niż brak dowodów. Powód w

skardze nie wskazuje wyroku spełniającego wymienione kryteria, a jedynie w piśmie z

dnia 8 marca 2006 r. twierdzi, że postępowanie nie zostało wszczęte z powodu braku

skargi uprawnionego oskarżyciela, co jego zdaniem było skutkiem zaniechania

odpowiedzialnych za to osób, w szczególności funkcjonariuszy publicznych.

W zażaleniu na postanowienie Sądu Apelacyjnego pełnomocnik powoda wniósł o

uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu powołał się na niejednorodne

orzecznictwo Sądu Najwyższego w kwestii dopuszczalności odrzucenia przez sąd skargi

o wznowienie postępowania opartej na ustawowej podstawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżone

postanowienie

Sądu

Apelacyjnego

zostało

bardzo

dobrze

uzasadnione, a pełnomocnik powoda w zażaleniu w istocie nie formułuje żadnych

zarzutów naruszenia prawa materialnego czy też przepisów postępowania, wskazując

jedynie na istniejące, jego zdaniem, rozbieżności w orzecznictwie. Rozbieżności te są

jednak pozorne.

W postanowieniu z dnia 7 lipca 2005 r. IV CO 6/2005 (niepubl.), Sąd Najwyższy

wyjaśnił, że art. 410 § 1 k.p.c. w nowym brzmieniu stanowi, iż sąd odrzuca skargę

wniesioną po upływie przepisanego terminu, niedopuszczalną lub nieopartą na

ustawowej podstawie, a postanowienie w tym przedmiocie może być wydane na

posiedzeniu niejawnym. Przytoczone uregulowanie wykracza poza ramy postępowania

wstępnego ze skargi o wznowienie postępowania. Zastosowanie tego przepisu oznacza,

że przedmiotem badania sądu jest zachowanie terminu oraz oparcie skargi na jednej z

ustawowych podstaw wznowienia, a w konsekwencji także dopuszczalności skargi z

mocy ustawy i legitymację do jej wniesienia. Stwierdzenie, na posiedzeniu niejawnym

dopuszczalności wznowienia nie ogranicza się do badania, czy wskazane przez

skarżących okoliczności dają się podciągnąć pod przewidzianą w ustawie podstawę

wznowienia, lecz obejmuje badanie i ustalenie, czy podstawa wznowienia rzeczywiście

istnieje. Nastąpiła bowiem - wskutek uchylenia art. 411 k.p.c. - eliminacja

dwustopniowego postępowania. Skarga o wznowienie postępowania podlega - w myśl

art. 410 § 1 k.p.c. - odrzuceniu jeżeli - w okolicznościach konkretnej sprawy - podawana

podstawa nie zostanie przez sąd stwierdzona. W postanowieniu z dnia 28 października

1999 r., II UKN 174/1999 (OSNP 2001, nr 4, poz. 133) Sąd Najwyższy podkreślił, że

sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 401-404

KPC nie oznacza oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z

samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Taka skarga

jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia podlega odrzuceniu.

Przytoczona w uzasadnieniu zażalenia teza redakcyjna postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 12 lutego 2004 r., V CZ 158/2003 (Monitor Prawniczy 2006, nr 3, s.

147), zgodnie z którą sąd II instancji nie bada zasadności skargi o wznowienie

postępowania pod względem merytorycznym, lecz dokonuje wyłącznie formalnej oceny,

czy skarga ta opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jest oczywiście trafna.

Żalący się nie wziął jednak pod uwagę tego, że Sąd Najwyższy uznał w okolicznościach

sprawy, iż sąd II instancji nie badał zasadności skargi o wznowienie postępowania pod

względem merytorycznym, lecz dokonał wyłącznie formalnej oceny, czy skarga ta opiera

się na ustawowej podstawie wznowienia.

Zgodnie ze wskazanym w uzasadnieniu zażalenia postanowieniem Sądu

Najwyższego z dnia 21 grudnia 1999 r., I PKN 448/99 (OSNP 2001, nr 15, poz. 487),

stosownie do art. 410 § 1 k.p.c., na posiedzeniu niejawnym podlega badaniu, czy skarga

o wznowienie postępowania jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej

podstawie wznowienia. Tylko w braku jednego z tych wymagań można zakończyć

postępowanie ze skargi na posiedzeniu niejawnym przez odrzucenie skargi. Badanie

wymaganych warunków wniesienia skargi (czy oparta jest na ustawowej podstawie) nie

obejmuje rozstrzygania o zasadności podstawy wznowienia (czy ustawowa podstawa

wznowienia została wykazana). I z tym stwierdzeniem oczywiście należy się zgodzić, a

w okolicznościach sprawy sąd, odrzucając skargę na posiedzeniu niejawnym,

rzeczywiście dokonał w istocie jej merytorycznej oceny.

W postanowieniu z dnia 24 marca 1998 r., I PKN 97/1998 (OSNP 1999, nr 9, poz.

308) Sąd Najwyższy stwierdził, że w zakresie badania podstaw wznowienia na

posiedzeniu niejawnym mieści się jedynie stwierdzenie czy skarżący wskazuje

podstawę wznowienia i czy odpowiada ona jednej z podanych w Kodeksie

postępowania cywilnego przyczyn uzasadniających żądanie wznowienia, nie zaś, czy

podstawa ta rzeczywiście istnieje. Należy wszakże podkreślić, że nie można oczywiście

przyjąć istnienia ustawowej przyczyny wznowienia postępowania w sytuacji, gdy

skarżący dowiedział się ze środków masowego przekazu o wypowiedziach niektórych

polityków o tym, iż wymiar sprawiedliwości działał pod presją polityczną, oraz odniósł tę

wiadomość do sądu rozpoznającego jego sprawę.

Z przedstawionych powodów orzeczono jak w sentencji (art. 398 14 w zw. z art.

3941 § 3 k.p.c.).