IV CZ 136/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 136/10

POSTANOWIENIE

Dnia 25 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. G.

przeciwko Międzyosiedlowej Spółdzielni Mieszkaniowej M.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 marca 2011 r.,

zażalenia powódki

na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie drugim wyroku

Sądu Apelacyjnego [..]

z dnia 10 listopada 2010 r.,

uchyla postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie

drugim wyroku Sądu Apelacyjnego i w tym zakresie przekazuje

sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Postanowieniem zawartym w punkcie II wyroku z 10 listopada 2010 r. Sąd

Apelacyjny obciążył skarżącą kosztami postępowania apelacyjnego w kwocie 1.350

zł w związku z oddaleniem wniesionej przez nią apelacji, a jako podstawę

rozstrzygnięcia wskazał art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 2 ust.

2, § 6 pkt 4 i § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28

września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia

przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Dz.U. Nr 163,

poz. 1349.

W zażaleniu na postanowienie z 10 listopada 2010 r. skarżąca wniosła o

jego zmianę przez odstąpienie od obciążania jej kosztami postępowania

apelacyjnego na podstawie art. 102 k.p.c. Jako podstawę zastosowania tego

przepisu wskazała złożoność sprawy pod względem prawnym oraz trudną sytuację

majątkową skarżącej, która w dotychczasowym toku postępowania korzystała ze

zwolnienia od kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest zasadne.

Zgodnie z art. 102 k.p.c. sąd może odstąpić od zasądzenia kosztów

postępowania, „w wypadkach szczególnie uzasadnionych". Możliwość ta pozostaje

suwerennym

uprawnieniem

jurysdykcyjnym

sądu,

dokonującego

oceny

dopuszczalności stosowania tego przepisu w okolicznościach faktycznych sprawy

(por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 lutego 2010 r., II PK 192/09, niepubl.; wyrok

Sądu Najwyższego z 27 maja 2010 r., II PK 359/09, niepubl.). Z tego względu

sposób stosowania art. 102 k.p.c. podlega dyskrecjonalnej ocenie sędziowskiej

i w zasadzie wymyka się spod kontroli sprawowanej przez Sąd Najwyższy

(por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 października 2010 r., I CZ

100/10, niepubl.), chyba że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z rażącym

naruszeniem reguł wprowadzonych w tym przepisie.

Wbrew twierdzeniom skarżącej, sprawa niewątpliwie nie posiada złożonego

charakteru. Sąd Apelacyjny w pełni zaaprobował bowiem argumentację Sądu

pierwszej instancji, dokonując wykładni art. 48 ust. 1 u.s.m. w sposób zgodny

z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 15 lipca 2009 r„ K 64/07 (OTK-A 2009,

nr 7, poz. 110). Z faktu zakwestionowania sposobu interpretacji art. 48 ust. 3 u.s.m.

przedstawionego przez Sąd Najwyższy w wyroku z 8 stycznia 2010 r.,

IV CSK 292/09, OSNC 2010, nr 6, poz. 93) nie wynika jeszcze, by sprawa była

wyjątkowo skomplikowana pod względem prawnym - a tym samym, by zachodził

„wypadek szczególnie uzasadniony" w rozumieniu art. 102 k.p.c.

W sprawie zachodziły jednak inne przesłanki, które mogłyby stanowić

podstawę odstąpienia od obciążania skarżącej kosztami postępowania w całości

lub w części, a które powinny zostać rozważone przez Sąd Apelacyjny.

Po pierwsze, w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia pominięto okoliczność,

że Sąd Okręgowy odstąpił od obciążania skarżącej kosztami postępowania

w całości, stosując art. 102 k.p.c. Po drugie, okolicznością wymagającą rozważenia

było w tym wypadku zwolnienie skarżącej od opłaty od apelacji w kwocie 405 zł

z uwagi na jej złą sytuację majątkową (postanowienie Sądu Okręgowego z 21

kwietnia 2010 r., k. 449). Fakt ten pozostaje tym bardziej istotny, że koszty

postępowania

zasądzone

zaskarżonym

postanowieniem

ponad

trzykrotnie

przewyższają kwotę, co do której prawomocnie orzeczono, że skarżąca nie może

jej ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zaś

w związku z ograniczonym zakresem wniosku skarżącej (obejmującym jedynie

opłatę od apelacji), możliwość ponoszenia przez nią kosztów postępowania

w pozostałym zakresie nie była badana na wcześniejszych etapach postępowania.

Okoliczności te wskazywały na konieczność rozważenia przez Sąd

Apelacyjny, czy względy słuszności, których istnienie stwierdził Sąd Okręgowy,

nie występowały także w ramach postępowania odwoławczego. W konsekwencji,

Sąd powinien rozważyć możliwość ponownego zastosowania w tym wypadku art.

102 k.p.c. przedstawiając stosowny wywód w uzasadnieniu zaskarżonego

postanowienia. Brak wyjaśnień w tym zakresie sprawia, że orzeczenie to uchybia

art. 328 § 2 k.p.c. w stopniu uniemożliwiającym jego kontrolę w postępowaniu

zażaleniowym.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

orzeczono jak w postanowieniu.

jz