IV CZ 13/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 13/13

POSTANOWIENIE

Dnia 13 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. Ś.

przeciwko M. M. Towarzystwo Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej w S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 13 marca 2013 r.,

zażalenia powoda

na wyrok Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 20 lipca 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części uchylającej punkt VII

(siódmy) wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 6 marca 2012 r.,

a w pozostałej części oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację pozwanego i wyrokiem z dnia 20 lipca

2012 r. uchylił wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 6 marca 2012 r. w punktach IV

i VII zasądzających ma rzecz powoda odszkodowanie z tytułu utraconych

dochodów, w punkcie V zasądzającym rentę z tytułu utraty zdolności do pracy oraz

w punktach IX i X rozstrzygających o kosztach procesu i kosztach należnych

Skarbowi Państwa, i sprawę w tym zakresie sprawę przekazał do ponownego

rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Sąd drugiej instancji wskazał, że ustalenia

poczynione przez Sąd Okręgowy w zakresie odszkodowania z tytułu dochodów

utraconych przez powoda na skutek niemożności wykonywania pracy w

gospodarstwie rolnym i niemożności prowadzenia działalności gospodarczej (art.

444 § 1 k.c.) oraz w zakresie renty z tytułu utraty zdolności do pracy (art. 444 § 2

k.p.c.) nie mają dostatecznego oparcia w zebranym materiale dowodowym. Uznał,

że w tym zakresie Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, co

uzasadniało rozstrzygnięcie w oparciu o art. 386 § 4 k.p.c. Sąd Apelacyjny

zauważył nadto, że pozwany wprawdzie zaskarżył jedynie punkt IV i V wyroku Sądu

pierwszej instancji, jednakże rozstrzygnięcie zawarte w punkcie VII zostało oparte

na

tożsamych

ustaleniach

skutecznie

zakwestionowanych

w postępowaniu

apelacyjnym. Strona pozwana nie może zatem ponosić skutków wadliwości

konstrukcji wyroku, wobec czego nieprawidłowość rozstrzygnięcia we wskazanym

zakresie powoduje konieczność uchylenia całego orzeczenia w części dotyczącej

odszkodowania z tytułu utraconych dochodów oraz renty z tytułu utraty zdolności

do pracy.

W zażaleniu od tego wyroku powód zarzucił naruszenie art. 379 pkt 3 k.p.c.

w zw. z art. 363 § 3 k.p.c. poprzez uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w punktach

VII i IX nie zaskarżonych przez pozwanego, art. 378 § 1 k.p.c. poprzez uchylenie

wyroku tego Sądu w punkcie VII, art. 385 k.p.c. poprzez uwzględnienie apelacji

oraz art. 217 k.p.c. i art. 230 k.p.c. poprzez przyjęcie, że strona powodowa nie

udowodniła swoich roszczeń. Powód podniósł nadto zarzut naruszenia prawa

materialnego tj. art. 444 § 1 i 2 k.c. poprzez przyjęcie, że ustalenie wysokości

utraconych i spodziewanych dochodów wymaga ich osiągnięcia w sposób

graniczący z pewnością.

W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c. - w brzmieniu nadanym ustawą z dnia

16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381), która weszła w życie z dniem

3 maja 2012 r., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie

uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania.

Treść zarzutów podniesionych przez żalącego powoduje konieczność

wyjaśnienia charakteru zażalenia oraz zakresu kognicji Sądu Najwyższego w toku

rozpoznawania nowego środka odwoławczego.

Postępowanie apelacyjne ma charakter merytoryczny, a to oznacza, że sąd

drugiej instancji nie może ograniczać się jedynie do oceny zarzutów apelacyjnych,

lecz musi dokonać własnych ustaleń i poddać je ocenie pod kątem prawa

materialnego. Uwzględnienie apelacji powinno zatem prowadzić do wydania

orzeczenia reformatoryjnego, a jedynie wyjątkowo orzeczenia kasatoryjnego

w wypadkach przewidzianych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. - stwierdzenia nieważności

postępowania, nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji oraz

wtedy, gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego

w całości.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślono, że kontrola dokonywana

w ramach tego środka ma charakter formalny, a zażalenie ma służyć zbadaniu, czy

orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji zostało prawidłowo oparte na jednej

z przesłanek określonych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. a zatem, czy powołana przez sąd

przyczyna opiera się na jednej z przesłanek ustawowych. Dokonana kontrola ma

charakter czysto procesowy, bez wkraczania w kompetencje sądu in merito.

W postępowaniu zażaleniowym wywołanym omawianym zażaleniem nie jest zatem

dopuszczalne badanie merytoryczne stanowiska sądu drugiej instancji i kontrola

materialnoprawnej

podstawy

wyroku,

przeprowadzenia

wyłącznie

w

ta

bowiem

postępowaniu

jest

zarezerwowana

kasacyjnym.

do

Konsekwencją

jest wąskie określenie granic kognicji Sądu Najwyższego, a odmienne ich ujęcie

jest niedopuszczalne (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 października

2012, I CZ 136/12, z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, z dnia 9 listopada

2012 r., IV CZ 156/12, niepubl.). W wypadku wskazania przez sąd drugiej instancji

nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji jako podstawy uchylenia

wyroku, zakres kognicji Sądu Najwyższego ogranicza się do zbadania, czy sąd

odwoławczy prawidłowo rozumiał to pojęcie oraz czy jego merytoryczne stanowisko

uzasadniało taką ocenę postępowania sądu pierwszej instancji, natomiast poza tym

zakresem pozostaje prawidłowość poglądu prawnego wyrażonego przez ten sąd.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że do nierozpoznania istoty

sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi

się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on zbadania materialnej

podstawy

żądania

albo

merytorycznych

zarzutów

strony,

bezpodstawnie

przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca

roszczenie. Nierozpoznanie istoty sprawy następuje także w sytuacji dokonania

przez sąd pierwszej instancji oceny prawnej roszczenia bez oparcia jej o właściwie

ustaloną podstawę faktyczną i konieczności czynienia po raz pierwszy ustaleń

faktycznych, co czyni koniecznym uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji

z uwagi na obowiązek respektowania konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności

postępowania sądowego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia

2012 r., I CZ 168/12, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999 nr 1, poz. 22, z dnia 15 lipca

1998 r. II CKN 838/97, z dnia 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36,

z dnia 21 października 2005 r., III CK 161/05, z dnia 12 listopada 2007 r., I PK

140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2).

Zażalenie jest zasadne jedynie w części dotyczącej wadliwości uchylenia

wyroku Sądu Okręgowego w G. w zakresie punktu VII (siódmego). Zgodnie z art.

378 § 1 k.p.c. sąd odwoławczy orzeka w postępowaniu apelacyjnym w granicach

apelacji z tym, że w granicach zaskarżenia bierze pod uwagę z urzędu nieważność

postępowania. Z powyższego wynika, że granice apelacji są wyznaczane między

innymi przez bezwzględnie wiążące sąd granice zaskarżenia i w tych granicach sąd

ten rozpoznaje merytorycznie sprawę. Wyrok sądu pierwszej instancji w części

niezaskarżonej staje się prawomocny, chyba że sąd drugiej instancji może z urzędu

rozpoznać sprawę także w tej części (art. 363 § 3 k.p.c.). Rozpoznanie sprawy z

urzędu w części niezaskarżonej może nastąpić jedynie w wypadku istnienia

ścisłego związku pomiędzy poszczególnymi rozstrzygnięciami zawartymi w

orzeczeniu i zaskarżenie jednej części orzeczenia musi pociągać za sobą skutki w

zakresie pozostałych rozstrzygnięć (np. wyrok rozwodowy). Taka sytuacja nie ma

miejsca w niniejszej sprawie, bowiem rozstrzygnięcia zawarte w poszczególnych

punktach mają charakter autonomiczny, a tożsamość podstawy faktycznej nie

może stanowić przyczyny rozpoznania sprawy w części niezaskarżonej. Skoro

uchylenie wyroku w tej części nastąpiło z przyczyny nierozpoznania istoty sprawy,

to ta przesłanka została wadliwie zinterpretowana przez Sąd drugiej instancji w

omawianym zakresie, co czyni zasadnym zarzuty naruszenia art. 379 pkt 3 k.p.c. w

zw. z art. 363 § 3 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. Brak jest podstaw do uwzględnienia

zażalenia w pozostałej części.

Żalący, błędnie pojmując charakter wniesionego środka odwoławczego,

pozostałe zarzuty zażalenia odniósł wyłącznie do merytorycznego stanowiska Sądu

Apelacyjnego. Z przyczyn, o których mowa wyżej, zarzuty te nie mogą zostać

poddane kontroli, bowiem ocena prawidłowości stanowiska materialnoprawnego

Sądu odwoławczego nie należy do kompetencji Sądu Najwyższego realizowanej

w postępowaniu zażaleniowym na podstawie art. 394 1 § 11 k.p.c. Zażalenie nie

zawiera natomiast ani zarzutu naruszenia art. 386 § 4 k.p.c., ani nie przedstawia

w uzasadnieniu żadnych argumentów, które mogłyby się odnosić do przesłanki

uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji w postaci nierozpoznania istoty sprawy.

Z tego względu poprzestać należy na stwierdzeniu, że przyjęcie przez Sąd drugiej

instancji odmiennego, niż Sąd pierwszej instancji, stanowiska w co do

prawidłowości ustalonej podstawy faktycznej i wskazanie na konieczność jej

ustalenia w aspekcie dokonanej wykładni art. 444 § 1 i 2 k.c. odpowiada omówionej

wyżej przesłance. Prawidłowe, wobec treści wyroku Sądu drugiej instancji, było

także uchylenie punktu IX (dziewiątego) dotyczącego kosztów procesu, bowiem po

ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji orzeknie o kosztach

stosownie do wyniku procesu.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 394 1 § 3 k.p.c.

w zw. z art. 39814 k.p.c. i art. 39815 k.p.c.

jw