IV CZ 13/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt IV CZ 13/09

POSTANOWIENIE

Dnia 26 lutego 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Zbigniew Strus (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Urzędu Skarbowego w B.

przy uczestnictwie M.M.

o wpis hipoteki przymusowej w księdze wieczystej Kw [...],

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 26 lutego 2009 r.,

zażalenia Wioletty Maszkowskiej

na postanowienie Sądu Okręgowego w S.

z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt [...],

odrzuca zażalenie

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w S. zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 lipca 2008 r.

sygn. akt [...] odrzucił zażalenie W.M. na zarządzenie Przewodniczącego Sądu

Rejonowego w B. w przedmiocie sprostowania zawiadomienia o dokonanym w dniu

19 grudnia 2007 r. wpisie hipoteki przymusowej w księdze wieczystej Kw [...]. W

zawiadomieniu o wpisie hipoteki doręczonym W.M. błędnie stwierdzono, że osoba

ta jest wpisana w księdze jako właściciel lokalu użytkowego nr 1 położonego w B.

przy ul. W., gdy w rzeczywistości wpisany tam był M.M. Sąd Okręgowy

w

uzasadnieniu swego postanowienia stwierdził, że W.M. nie jest uczestnikiem

postępowania, ponieważ nie należy do kręgu osób wymienionych w art. 626 1 § 2

k.p.c., poza tym zawiadomienie o wpisie nie jest orzeczeniem sądu a jedynie pełni

funkcję informacyjną o treści dokonanego wpisu. Konkludując, Sąd Okręgowy

uznał, że zażalenie pochodzące od osoby nieuprawnionej, podlegało odrzuceniu na

podstawie art. 397 k.p.c., w zw. z art. 373 k.p.c. i art. 6261 § 2 w zw. z art. 13 § 2

k.p.c.

W.M. zaskarżyła to postanowienie zażaleniem

do Sądu Najwyższego.

Żaląca się zarzuciła naruszenie wymienionych przepisów przez błędne odrzucenie

zażalenia.

Ponadto

podniosła

zarzut

wydania

zarządzenia

w przedmiocie

sprostowania zamiast postanowienia, do czego, jak twierdziła, istniała podstawa

ustawowa (art. 350 § 1, art. 394 § 1 pkt 8 k.p.c.), dlatego domagała się uchylenia

zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. Wywodziła, że

zarządzenie

o

sprostowaniu

zawiadomienia

zmieniało

w

istotny

sposób

(merytorycznie) orzeczenie w postaci wpisu. Niedopuszczalność sprostowania

fragmentu zawiadomienia uznawała za zmianę merytorycznej treści orzeczenia

i wskazywała, że w wyniku sporządzenia nieprawidłowego zawiadomienia o wpisie

uzyskała

status

uczestnika

postępowania,

którego

została

pozbawiona

zaskarżonym zarządzeniem. Żaląca się podniosła zarzut pozbawiona prawa do

dwuinstancyjnego postępowania.

Sąd Okręgowy przedstawił to zażalenie Sądowi Najwyższemu, który zważył

co następuje:

Dopuszczalność zażalenia do Sądu Najwyższego uregulowana została

odrębnie w art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. Ponieważ przedmiotem wątpliwości nie jest

dopuszczalność skargi kasacyjnej albo skargi o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia, przepisem uzasadniającym wniesienie

zażalenia do Sądu Najwyższego mógł być tylko art. 394 1 § 2 k.p.c., w którym

dopuszczono je wyłącznie na postanowienia sądu drugiej instancji kończące

postępowanie w sprawie, wydane w sprawach, w których przysługuje skarga

kasacyjna ale z tego zakresu wyłączono ponadto postanowienia, o których mowa

w art. 3981, tj. zaskarżane skargą kasacyjną, a także postanowienia wydane

w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.

Zaskarżone do Sądu postanowienie odpowiada przesłankom wyłączającym

obydwu stopni.

Po pierwsze, nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie,

a po drugie zostało wydane w wyniku rozpoznania zażalenie na postanowienie

sądu pierwszej instancji. Jeśli chodzi o postanowienia kończące postępowanie

w sprawie, w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że w postępowaniu

nieprocesowym są nimi postanowienia zamykające drogę do wydania orzeczenia

sądu danej instancji, rozstrzygającego istotę sprawy postanowieniem, a ponadto

postanowienia, które kończą sprawę jako pewną całość poddaną pod osąd, a więc

dotyczące

całości

sprawy,

będące

ostatnimi

orzeczeniami

wydanymi

w postępowaniu (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

24 listopada 1998 r. III CZP 44/98, OSNC 1999/5/87). W uzasadnieniu tej uchwały

zwrócono uwagę, iż wszystkie pozostałe postanowienia są postanowieniami nie

kończącymi postępowania w sprawie; kończą one bowiem jedynie pewien fragment

sprawy, ale nie sprawę, przy czym do ich wydania przez sąd drugiej instancji może

dojść również w postępowaniu zażaleniowym. Jako przykład postanowień

niekończących

postępowania

wydanych

w

takim

postępowaniu

wskazano

postanowienia wymienione w części enumeratywnej art. 394 § 1 k.p.c., w tym

również postanowienie w przedmiocie sprostowania orzeczenia. Inny wypadek

kwalifikowania postanowienia jako niekończącego postępowania zawiera uchwała

z dnia 6 października 2000 r. III CZP 31/00, OSNC 2001/2/22, w której uznano, że

postanowienie sądu drugiej instancji oddalające zażalenie na postanowienie

o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do zgłoszenia żądania sporządzenia

uzasadnienia

orzeczenia,

nie

jest

orzeczeniem

kończącym

postępowanie

w sprawie także wówczas, gdy wniosek ten został złożony po upływie terminu do

wniesienia apelacji.

W glosie do tej uchwały wskazano jako kryterium podziału funkcję

zamykającą drogę do wydania orzeczenia merytorycznego, rozstrzygającego

o istocie sprawy.

W rozpoznawanej sprawie zarządzenie o sprostowaniu oczywistej omyłki

w zawiadomieniu, a w dalszym postępowaniu odrzucenie zażalenia na to

zarządzenie nie zamykało drogi do rozstrzygnięcia co do istoty, którym był wpis

hipoteki.

Kryterium dopuszczalności zażalenia do Sądu Najwyższego stanowi

również rodzaj środka odwoławczego rozpoznawanego przez sąd drugiej instancji.

Przyjęty w procesie cywilnym model postępowania dwuinstancyjnego zawiera

wyjątki dopuszczające np. ponowne rozpoznawanie sprawy przez Sąd Najwyższy

wskutek skargi kasacyjnej. Nadzwyczajny charakter tego środka, ograniczający

kognicję Sądu kasacyjnego do rozpoznania skargi, w zasadzie w granicach jej

podstaw

sprzeciwia

się

wykładni,

która

pozwalałaby

odejść

od

modelu

dwuinstancyjnego w wypadku zażaleń, przez dopuszczenie zażalenia na

postanowienie sądu drugiej instancji wydane po rozpoznaniu zażalenia.

Ograniczenie

w zażaleniu

to

wątpliwości

uniemożliwia

merytoryczną

ocenę

dotyczących:

dopuszczalności

podnoszonych

prostowania

treści

zawiadomienia na podstawie art. 350 k.p.c., formy sprostowania, wpływu

doręczenia zawiadomienia osobie niewymienionej w art. 626 1 § 2 k.p.c.

na jej

status uczestnika postępowania o wpis w księdze wieczystej, dopuszczalności

zaskarżenia wpisu przez tę osobę.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy zażalenie Wioletty Maszkowskiej na

podstawie art. 373 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 2 i 3 k.p.c. odrzucił.